پێشەکی
ڕانیا (بە کوردی: ڕانیە) شارۆچکەیەکی کوردییە لەسەر دەشتێکی فراوان لە باکووری کوردستانی عێراق، لە نێوان شاخەکان و ئاوە درەوشاوەکانی دەریاچەی دووکان. لە ڕووی قەبارەوە شوێنێکی بچووکە، بەڵام لە مێژووی کورددا نازناوێکی مەزن هەڵدەگرێت: دەری ڕاپەڕین، «دەروازەی ڕاپەڕین».
هەر لێرە بوو، لە 5ی ئازاری 1991، ڕاپەڕینە گەورەکەی کورد دژ بە سەدام حوسێن دەستی پێ کرد؛ ئەو ڕاپەڕینەی بە ڕاپەڕین ناسرا کە بە سەرانسەری کوردستاندا بڵاو بووەوە و مێژووەکەی گۆڕی. ئەم ناساندنە شارۆچکەکە و شوێنی هەڵکەوتنی و ئەو ساتە دەخاتە ڕوو کە بڵێسەی ئازادیی هەڵکرد.
خاڵە سەرەکییەکان
• ڕانیا (بە کوردی: ڕانیە) شارۆچکەیەکی کوردییە لە پارێزگای سلێمانی، لە باکووری کوردستانی عێراق.
• بەو شوێنە بەناوبانگە کە ڕاپەڕینی کورد لە 1991 (ڕاپەڕین) دژ بە سەدام حوسێن لێی دەستی پێ کرد.
• لەبەر ئەمە بە دەری ڕاپەڕین، «دەروازەی ڕاپەڕین»، ڕێزی لێ دەگیرێت.
• ڕانیا لەسەر دەشتی ڕانیا لە کنار دەریاچەی دووکان هەڵکەوتووە و شاخ دەوری داوە.
• ناوچەکە ڕیشەی کۆنی هەیە، لەوانە شوێنەوارە نزیکەکەی گردی شەمشارە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): ڕانیە
وڵات / ناوچە: عێراق (باشوور / هەرێمی کوردستان)
پارێزگا: سلێمانی
شوێنی هەڵکەوتن: دەشتی ڕانیا، لە کنار دەریاچەی دووکان
بەناوبانگ وەک: دەری ڕاپەڕین — دەروازەی ڕاپەڕین
بەرواری سەرەکی: 5ی ئازاری 1991
خەڵک: کورد
میراتی نزیک: گردی شەمشارە
ناوەڕۆک
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕانیا لە کوێیە؟
ڕانیا لە باکووری پارێزگای سلێمانی هەڵکەوتووە، لەسەر دەشتێکی فراوان و بە پیت کە شاخ دەوری داوە لە باکووری کوردستانی عێراق. ڕاست لە کنار شارەکەدا دەریاچەی دووکان فراوان بووەتەوە؛ کۆگای ئاوە گەورەکە کە بە بەستنەوەی ڕووباری زێی بچووک بە بەنداو پێک هاتووە و ئاوە شینەکانی لە دیمەنی دەشتی ڕانیادا زاڵن.
ئەم تێکەڵەی زەویی کشتوکاڵی کراوە و شاخ و ئاو، دەشتی ڕانیای کردووەتە یەکێک لە گۆشە جوانتر و بەرهەمدارترەکانی هەرێمی کوردستان، کە ماوەیەکی درێژە دانیشتووی هەیە و ماوەیەکی درێژە شەڕی لەسەر کراوە.
دەروازەی ڕاپەڕین
شوێنی ڕانیا لە مێژوودا لە بەهاری 1991 جێگیر بوو. دوای شەڕی کەنداو و لەگەڵ لاوازبوونی ڕژێمی سەدام حوسێن، خەڵکی ڕانیا لە 5ی ئازاری 1991 ڕاپەڕین و هێزە ناوخۆییەکانی دەوڵەتی عێراقیان دەرکرد. بەمەش ڕانیا بوو بە یەکەم شارۆچکەی کوردستان کە لە ڕاپەڕینە گەورەکەی کورددا ئازاد کرا، ئەو ڕاپەڕینەی بە ناوی «ڕاپەڕین» ناسرا. لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا ڕاپەڕینەکە بۆ شارۆچکەیەک دوای شارۆچکەیەکی دیکە لە سەرانسەری کوردستانی عێراق بڵاو بووەوە.
بە لێدانی یەکەم گورز، ڕانیا ئەو ناوە شانازیبەخش و بەردەوامەی بەدەست هێنا: دەری ڕاپەڕین، دەروازەی ڕاپەڕین.
بۆچی ڕانیا گرنگ بوو؟
ئەو ڕاپەڕینەی لە ڕانیا دەستی پێ کرد، مێژووی کوردی گۆڕی. هەرچەندە هێزەکانی سەدام بە توندی هێرشیان کردەوە و سەدان هەزار کوردیان ناچار کرد بەرەو شاخ و سنوورەکان هەڵبێن، قەبارەی کارەساتەکە سەرنجی جیهانی ڕاکێشا. ئەنجامەکە پەناگەیەکی سەلامەت بوو بە پاراستنی ڕۆژئاوا و ناوچەیەکی قەدەغەی فڕین، و لەوەوە هەرێمە خۆبەڕێوەبەرەکەی کوردستان گەشەی کرد کە ئەمڕۆ هەیە. ڕاپەڕینەکە تەنها سێ ساڵ دوای هێرشە کیمیاییەکە بۆ سەر هەڵەبجە و هەڵمەتی ئەنفال هات؛ و ڕاپەڕینی ڕانیا تا ڕادەیەک وەڵامێک بوو بۆ ئەو ئازارە.
دەشتێکی کۆن
زۆر پێش 1991، دەشتی ڕانیا شوێنێکی خاوەن مێژووی قووڵ بوو. لە نزیکی گردی شەمشارە هەیە، گردێکی شوێنەواری کە پاشماوەی پێش مێژوو و ئەرشیفی کۆنی نووسینی بزمارئاسای لێ دۆزراوەتەوە؛ بەڵگەی نیشتەجێبوون و نووسین لێرە هەزاران ساڵ لەمەوبەر. ژێرئاوکردنی دەشتەکە بۆ دروستکردنی دەریاچەی دووکان لە نیوەی سەدەی بیستەمدا، هاندەری ڕووپێوە شوێنەوارییەکان بوو کە ئاشکرایان کرد ژیانی مرۆڤ لەسەر ئەم دەشتە تا چەند کۆن و بەردەوام بووە.
ڕانیای ئەمڕۆ
ئەمڕۆ ڕانیا شارۆچکەیەکی کوردیی ڕوو لە گەشەیە، شانازی بە شوێنی هەڵکەوتنی لە کنار دەریاچەی دووکان دەکات و زیاتر شانازی بە مێژووەکەیەوە دەکات. هەموو ساڵێک ڕاپەڕینەکەی وەک خاڵی وەرچەرخانێک لە چیڕۆکی کورددا یاد دەکرێتەوە، و ناوی دەری ڕاپەڕین یادەوەریی ئەو ڕۆژە زیندوو ڕادەگرێت کە شارۆچکەیەکی بچووکی دەشت دەروازەی ئازادیی کوردی کردەوە.
هێڵی کات
سەردەمی کۆن — خەڵک لە دەشتی ڕانیا نیشتەجێ دەبن؛ گردی شەمشارە پاشماوەی پێش مێژوو و ئەرشیفی نووسینی بزمارئاسا لەخۆ دەگرێت.
دەیەکانی 1950–1960 — لە دووکان بەنداو لەسەر زێی بچووک دروست دەکرێت و دەریاچەی دووکان لە کنار ڕانیا پێک دەهێنێت.
1988 — هەڵمەتی ئەنفال و هێرشە کیمیاییەکە بۆ سەر هەڵەبجە کوردستانی عێراق وێران دەکەن.
5ی ئازاری 1991 — ڕانیا ڕادەپەڕێت و یەکەم شارۆچکەیە کە لە ڕاپەڕینەکەدا ئازاد دەکرێت.
لە 1991ەوە — ڕاپەڕینەکە دەبێتە هۆی پێکهاتنی پەناگەیەکی سەلامەت و بە تێپەڕبوونی کات هەرێمە خۆبەڕێوەبەرەکەی کوردستان.
پرسیارە باوەکان
بۆچی ڕانیا بەناوبانگە؟
ڕانیا بەو شارۆچکەیە بەناوبانگە کە ڕاپەڕینی کورد لە 1991 (ڕاپەڕین) دژ بە سەدام حوسێن لێی دەستی پێ کرد؛ یەکەم شارۆچکەی کوردستان بوو کە ئازاد کرا، لە 5ی ئازاری 1991.
«دەری ڕاپەڕین» واتای چییە؟
دەری ڕاپەڕین واتە «دەروازەی ڕاپەڕین»؛ ئەو نازناوە ڕێزلێنەرەی کە بۆ دەستپێکردنی ڕاپەڕینی 1991 بە ڕانیا دراوە.
ڕانیا لە کوێیە؟
ڕانیا (ڕانیە) لە باکووری پارێزگای سلێمانی لە کوردستانی عێراقدایە، لەسەر دەشتی ڕانیا لە کنار دەریاچەی دووکان.
ڕاپەڕین چییە؟
ڕاپەڕین ڕاپەڕینە بەکۆمەڵەکەی کورد بوو لە ئازاری 1991 دژ بە ڕژێمی سەدام حوسێن، کە لە ڕانیا دەستی پێ کرد و بە سەرانسەری کوردستانی عێراقدا بڵاو بووەوە و لە کۆتاییدا بوو بە هۆی خۆبەڕێوەبردنی کورد.
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕاپەڕین (ڕاپەڕینی 1991) · دەری ڕاپەڕین · دەریاچەی دووکان · گردی شەمشارە · سلێمانی · هەڵەبجە.