شەمبورەک: نانۆچکە پڕگۆشتە کوردییەکەی ماردین بۆ خواردن بە دەست

شەمبورەک، کە بە شەم‌بورەک یان شەمبوراکیش دەنووسرێت، نانۆچکەیەکی پڕگۆشتی کوردییە بۆ خواردن بە دەست: بازنەیەکی هەویری باریک بەسەر تێکەڵەیەکی خوێداری گۆشتی هاڕاو و بەهاراتدار و پیازدا تا دەکرێت، دەورەکەی دادەخرێت و لە فڕندا دەکرێت یان سوور دەکرێتەوە تا زێڕین و خرپەدار دەبێت. پاکەتێکی خواردنی تێرکەرە کە ئاسان هەڵدەگیرێت، جۆرێک لە خواردن کە بە گەرمی و بە دەست دەخورێت و لە تەنیشتیدا پەرداخێک خواردنەوەی ساردی ماست، ئەیران یان دۆ، هەیە. لە شاری کوردیی ماردین و ناوچەی دەوروبەری لە باکوور، هەم خواردنی ماڵەوەیە و هەم خواردنی سەر شەقام. نابێت لەگەڵ کورت بۆرەگیی چین‌چین تێکەڵ بکرێت کە پێشتر لەم زنجیرەیەدا تۆمار کراوە. شەمبورەک تایبەتمەندیی خۆی هەیە: نانۆچکەیەکی پڕکراو و داخراوە بۆ خواردن بە دەست، نەک خواردنێکی هەویریی لوولکراو، کە بنەماکەی تێکەڵەیەکی گۆشتی شیلەدارە و بۆ هەڵگرتن و خواردن لە کاتی ڕۆیشتندا دروست دەکرێت. چێشتلێنەرەکانی ماردین وەک خواردنێکی سەرەکیی خێزان وەسفی دەکەن و خواردنەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش زۆر دوور ڕۆیشتووە؛ ئەمڕۆ خواردنێکی هەویریی کوردیی بەناوبانگە لە ئۆرشەلیم، کە چێشتخانەیەک بە پێشکەشکردنی شەمبوراک بە ڕیزە درێژەکانی خەڵک ناوبانگی پەیدا کردووە. یەک نانۆچکەی بچووک، دوو ماڵ کە هەزار کیلۆمەتر لە یەکتر دوورن. ئەمە نەوەد و نۆیەمین وتاری زنجیرەکەیە. شەمبورەک وەک وەڵامی کوردی بۆ ئەو پرسیارەی هەر چێشتلێنانێک لە کۆتاییدا دەیکات، شایستەی شوێنی خۆیەتی: چۆن ژەمێکی گەرم و گۆشتدار لە هەویر دەئاڵێنیت بۆ ئەوەی بۆ کێڵگە، ڕێگا یان شارەکەی دواتر ببردرێت؟ لە ماردین، وەڵامەکە ئەم نانۆچکە خرپەدارە بوو کە بە دەست هەڵدەگیرێت و سەلماندوویەتی بەشی ئەوە ئاسان دەگوازرێتەوە کە تامی کوردی بە سنوورەکاندا ببات.

خاڵە سەرەکییەکان

• نانۆچکەیەکی پڕگۆشتی کوردی بۆ خواردن بە دەست؛ هەویری باریک بەسەر گۆشتی هاڕاو و بەهاراتدار و پیازدا تا دەکرێت، لە فڕندا دەکرێت یان سوور دەکرێتەوە

• بە توندی بە ماردین و باکووری کوردستانەوە پەیوەستە

• بە گەرمی و بە دەست لەگەڵ پەرداخێک خواردنەوەی ماست، ئەیران یان دۆ، دەخورێت

• لە کورت بۆرەگی جیاوازە؛ بۆ دیاسپۆرا گوازراوەتەوە و ئێستا لە ئۆرشەلیم بەناوبانگە

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: شەمبورەک (هەروەها شەم‌بورەک، شەمبوراک)

ناوچە: ماردین و باکووری کوردستان؛ ئێستا لە دیاسپۆراش خۆشەویستە

ناوەڕۆکی پڕکەرەوە: گۆشتی هاڕاو و بەهاراتدار لەگەڵ پیاز (و زۆرجار جەعدەنووس، بیبەر و تەماتە)

لەگەڵ چی دەخورێت: پەرداخێک ئەیران یان دۆ؛ بە گەرمی و بە دەست

ئامادەکردنی نەریتی

هەویرێکی سادە لە ئارد و ئاو و کەمێک ڕۆن و خوێ دەشێلدرێت تا نەرم دەبێت و دەهێڵدرێت تا پشوو بدات، پاشان بەش دەکرێت و بە شێوەی بازنەی باریک دەکرێتەوە. تێکەڵەی پڕکەرەوە دڵی خواردنەکەیە: گۆشتی هاڕاو، زۆرجار گۆشتی بەرخ یان مانگا، بە خاوی لەگەڵ پیازی وردکراو، جەعدەنووس، خوێ، بیبەر و بەهاراتە گەرم‌تامەکان تێکەڵ دەکرێت و هەندێک جار کەمێک تەماتەی پێ زیاد دەکرێت تا شلتر بێت و لە کاتی لێناندا شیلەدار بمێنێتەوە. کەوچکێک تێکەڵەکە لەسەر هەر بازنەیەک دادەنرێت و هەویرەکە تای دەکرێت و دادەخرێت؛ بە شێوەی نیوەمانگ، سێگۆشە یان پاکەتێکی تەخت کە بە فشار لێوارەکانی دادەخرێن. پاشان نانۆچکەکان لە فڕنێکی گەرمدا دەکرێن تا پڵۆقدار و زێڕین دەبن، یان لە ڕۆنێکی کەمدا سوور دەکرێنەوە تا خرپەدار دەبن؛ بەمە گۆشتەکە لە ناو پووشەی هەویرەکەدا بە هەڵم دەکوڵێت و شێدار دەمێنێتەوە. باشترین کات بۆ خواردنیان یەکسەر دوای لادان لە گەرمییە، بە دەست دەخورێن، گۆشتەکە گەرم و هەویرەکە خرپەی دێت، و وەک چێشتلێنەرەکانی ماردین جەخت دەکەنەوە، لەگەڵ پەرداخێکی بەرزی ئەیران یان دۆی سارد بۆ خواردنەوە لەگەڵیان. کاتێک بە کۆمەڵ دروست دەکرێن، باش دەپارێزرێن و دەگوازرێنەوە، کە هەر مەبەستەکە ئەوەیە: شەمبورەک خواردنێکە بۆ ئەوە دروست کراوە کە هەڵبگیرێت و لەگەڵ خۆت ببرێت.

پاکەتێک لە ماردین، بۆ دوور گوازراوەتەوە

نزیکەی هەموو چێشتلێنانێک پاکەتێکی هەویری پڕکراوی هەیە و مرۆڤ حەز دەکات هەموویان بە یەک گرووپ دابنێت؛ بۆرەک، سامبوساک، ئەمپانادا و نانۆچکەی دەستی. بەڵام بەهای وردبینی لە تایبەتمەندییەکانە و تایبەتمەندییەکانی شەمبورەک کوردین: چێشتلێنخانەی ماڵەوەی ماردین کە خواردنێکی سەرەکیی خێزانە، بەهاراتدانی گۆشتەکە و لە هەمووی گرنگتر ئەو دۆ یان ئەیرانەی لە تەنیشتی دەڕێژرێت و نانۆچکەکە ڕاستەوخۆ بە جیهانی بەرهەمە شیرییە کوردییەکانەوە دەبەستێتەوە، کە ئەم زنجیرەیە بە درێژی نەخشەی کێشاوە. خواردنێکی ئاسانگواستراوەشە و ئەم جۆرە خواردنانە لەگەڵ خەڵک دەڕۆن. سەرنجڕاکێشترین گەشتی شەمبورەک بۆ ئۆرشەلیم بووە، کە تێیدا بووەتە خواردنی ناسێنەری چێشتخانەیەکی بەناوبانگ؛ خواردنێکی هەویریی کوردی کە خەڵک ڕادەکێشێت، زۆر دوور لە گردەکانی ماردین. ئەمە بە بچووکی هەمان چیرۆکی دووبارەبووەوەی ئەم زنجیرەیەیە: خواردنێکی کوردی لەگەڵ ئەو خەڵکەی خۆشی دەوێت ماڵەوە جێ دەهێڵێت و لە شارێکی نوێدا ڕادەگەیەنێت کە کوردییە. نانۆچکەکە سادەیە، بەڵام بانگەشەکەی کە هەڵیدەگرێت سادە نییە. لە هەر شوێنێک شەمبورەکێک تا بکرێت و دابخرێت و لەگەڵ پەرداخێک دۆ بخورێت، پارچەیەکی بچووک لە ماردین زیندوو دەهێڵدرێتەوە.

پرسیارە باوەکان

شەمبورەک چییە؟

شەمبورەک، شەم‌بورەک یان شەمبوراک، نانۆچکەیەکی پڕگۆشتی کوردییە بۆ خواردن بە دەست: هەویری باریک بەسەر تێکەڵەیەکی گۆشتی هاڕاو و بەهاراتدار و پیازدا تا دەکرێت، دادەخرێت و لە فڕندا دەکرێت یان سوور دەکرێتەوە تا زێڕین دەبێت. بە تایبەتی بە شاری کوردیی ماردینەوە پەیوەستە، بە گەرمی و بە دەست لەگەڵ پەرداخێک خواردنەوەی ماست، ئەیران یان دۆ، دەخورێت و هەم خواردنی ماڵەوەیە و هەم خواردنێکی سووکی ئاسانگواستراوە.

شەمبورەک هەمان کورت بۆرەگییە؟

نەخێر. کورت بۆرەگی خواردنێکی هەویریی چین‌چین یان لوولکراوە، بەڵام شەمبورەک نانۆچکەیەکی پڕکراو و داخراوە بۆ خواردن بە دەست، کە لە دەوری تێکەڵەیەکی گۆشتی شیلەدار دروست دەکرێت. هەردووکیان بە خێزانە فراوانەکەی خواردنەکانی هەویر و تێکەڵەی پڕکەرەوەوە پەیوەستن، بەڵام شەمبورەک بە تایبەتی نانۆچکەیەکی ئاسانگواستراوە و تاک‌دانە دروست دەکرێت بۆ ئەوەی بە دەست بخورێت؛ شێوەیەکی جیاواز بە مەبەستێکی جیاواز.

شەمبورەک چۆن گەیشتە ئۆرشەلیم؟

وەک زۆر خواردنی کوردی، شەمبورەک لەگەڵ خەڵک گەشتی کرد. بووە خواردنی ناسێنەری چێشتخانەیەکی خۆشەویستی ئۆرشەلیم، کە وەک خواردنێکی هەویریی بەناوبانگی کوردی پێشکەش دەکرێت. ئاسانگواستنەوە و خۆشەویستیی فراوانی کردیانە باڵیۆزێکی سروشتیی خواردنی کوردی لە دەرەوە؛ نموونەیەکی دیکەی خواردنێکی کوردی کە ناسنامەکەی بۆ دیاسپۆرا دەبات و لە ماڵێکی نوێدا وەک کوردی دەناسرێتەوە.

کۆتایی

شەمبورەک نەوەد و نۆیەمین وتاری ئەم زنجیرەیە و تێبینییەکی گونجاوە لە نزیک کۆتاییدا: پارچەیەکی بچووک و تەواو لە داهێنانی ڕۆژانەی کوردی. سادەترین شتەکان، هەویر و گۆشتی هاڕاو و پیاز و بەهارات، وەردەگرێت و دەیانخاتە پاکەتێکی خرپەدارەوە کە بەشی ئەوە پتەوە بۆ کێڵگە یان بە سنووردا ببردرێت. باشتر وایە لەگەڵ هەمان دۆی سارد بخورێت کە لە زۆر بەشی ئەم چێشتلێنانەدا هەیە. لە چێشتلێنخانەکانی ماڵەوەی ماردینەوە تا ڕیزێکی خەڵک لە دەرەوەی دوکانێکی ئۆرشەلیم، شەمبورەک ئەوەی کردووە کە باشترین خواردنە کوردییەکان دەیکەن: لە کاتی دوورڕۆیشتندا وەک خۆی ماوەتەوە. دوای نەوەد و نۆ وتار، نوێنەرایەتیی دڵە ئاسانگواستراوە و بەردەوام و گەڕۆکەکەی چێشتلێنانی کوردی دەکات؛ نانۆچکەیەک لە لەپی دەستدا جێ دەبێتەوە و هێشتا دەتوانێت نیشتمانێک هەڵبگرێت.