پێشەکی
تاقی بوستان (بە کوردی: تاقوەسان) یەکێکە لە شاهکارەکانی هونەری کۆن لە ناوچە کوردییەکەی ئێران؛ زنجیرەیەک نەخشی بەرزی مەزن و ئەشکەوتی هەڵکۆڵراوە لە هەڵدێرێکدا، لە تەنیشت گۆمێک کە سەرچاوەی ئاو پڕی دەکاتەوە، لە لێواری شاری کرماشان. نزیکەی پازدە سەدە پێش ئێستا پاشاکانی ئیمپراتۆریای ساسانی دروستیان کردووە. دیمەنەکانی شکۆی پاشایەتی، پێبەخشینی دەسەڵات لەلایەن خوداوەندانەوە و ڕاو، لە جوانترین بەجێماوەکانی هونەری ئێرانن کە لە بناری چیاکانی زاگرۆس لە بەرددا هەڵکۆڵراون.
تاقی بوستان کە لە گۆمە ئارامەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە، هەم سەرسوڕهێنەرێکی هونەرییە و هەم باخێکی خۆشەویستە لە دڵی کرماشاندا. ئەم ناساندنە باس لە یادگارییەکە، هەڵکۆڵراوەکانی و دەوروبەرەکەی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• تاقی بوستان (بە کوردی: تاقوەسان) کۆمەڵێک نەخشی بەرزی ساسانییە لەسەر بەرد، نزیک کرماشان لە ناوچە کوردییەکەی ئێران.
• هەڵکۆڵراوەکان بۆ دەوروبەری سەدەکانی 4 تا 7ی زایینی دەگەڕێنەوە.
• ئەشکەوتە کەوانەدارە مەزنەکان لەخۆ دەگرن بە دیمەنی پاشاکان، خوداوەندان و ڕاوی پاشایەتی.
• نەخشە بەرزەکان لە جوانترین بەرهەمە بەجێماوەکانی هونەری ساسانین.
• شوێنەکە لە تەنیشت گۆمێکە کە سەرچاوەی ئاو پڕی دەکاتەوە و مەبەستێکی خۆشەویستە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): تاقوەسان
جۆر: نەخشە بەرزە ساسانییەکانی سەر بەرد
وڵات / هەرێم: ئێران (ڕۆژهەڵات)
پارێزگا: کرماشان
سەردەم: ساسانی (نزیکەی سەدەکانی 4–7ی زایینی)
بابەتەکان: پێبەخشینی دەسەڵاتی پاشایەتی و ڕاو
دەوروبەر: هەڵدێرێک لە تەنیشت گۆمێک کە سەرچاوەی ئاو پڕی دەکاتەوە
گرنگی: شاهکارێکی هونەری ئێران
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاقی بوستان لە کوێیە؟
تاقی بوستان لە لێواری باکووری شاری کرماشان، لە خاکە کوردنشینەکەی ڕۆژاوای ئێران، لە بن پاڵی چیایەک هەڵکەوتووە کە سەرچاوەیەک لە بەردەکەیەوە هەڵدەقوڵێت. هی هەمان دیمەنە دەوڵەمەندەی یادگارییە کۆنەکانە کە هەڵدێرە مەزنەکەی بێستوونی نزیک و نەخشە بەرزەکانی دەوروبەری سەرپێڵی زەهاو لەخۆ دەگرێت؛ ناوچەیەک کە فەرمانڕەوایانی سەردەمە جیاوازەکان شوێنەواری خۆیان لە بەرددا بەجێ هێشتووە.
ئەشکەوتەکان و نەخشە بەرزەکان
ناوەندی یادگارییەکە دوو ئەشکەوتی کەوانەدارە، یان ئەیوان، کە لە هەڵدێرەکە هەڵکۆڵراون؛ لەگەڵ نەخشە بەرزەکانی سەر ڕووی بەردی کراوەی تەنیشتیان. لە ناو ئەشکەوتە گەورەترەکەدا پەیکەرتاشەکان پەیکەر و دیمەنی بەرزیان لە ژێر تاقەکە هەڵکۆڵیوە، لە کاتێکدا بەردەکانی دەوروبەر تابلۆی زیاتری پاشاکان و خوداوەندانیان لەسەرە. کەوانەکان وەک سەکۆی مەزنی بەردین چوارچێوە بۆ هەڵکۆڵراوەکان دروست دەکەن و کۆمەڵەکە بە تەواوی، کە لە گۆمەکەی خوارەوە ڕەنگ دەداتەوە، یەکێک لە هاوئاهەنگترین و سەرنجڕاکێشترین شوێنە کۆنەکانی ناوچەکە پێک دەهێنێت.
دیمەنەکانی پاشاکان و ڕاو
نەخشە بەرزەکانی تاقی بوستان جیهانی پاشاکانی ساسانی بە وردەکاریی زیندوو پیشان دەدەن. دیمەنی پێبەخشینی دەسەڵاتی پاشایەتی هەن کە تێیاندا فەرمانڕەوایەک هێماکانی پاشایەتی لە خوداوەندان وەردەگرێت، هەروەها سوارێکی زرێپۆشی شکۆدار. تابلۆ مەزنەکانی ڕاویش پاشاکە پیشان دەدەن کە لە قامیشەڵان و دارستانەکاندا بەدوای بەراز و ئاسک دەکەوێت و مۆسیقاژەن و کەسانێک کە ئاژەڵەکان بەرەو ڕاوچی دەڕەنن یاوەری دەکەن. ئەم دیمەنە پڕلەکەس و زیندووانەی ڕاو بە تایبەتی بەناوبانگن و پەنجەرەیەکی دەگمەن بۆ شکۆ و مەراسیمە ڕازاوەکانی دەرباری ساسانی دەکەنەوە.
شاهکارێکی هونەری ساسانی
بە شێوەیەکی بەربڵاو تاقی بوستان بە یەکێک لە لووتکەکانی هونەری ساسانی دادەنرێت؛ هونەری دوا ئیمپراتۆریای مەزنی ئێران پێش هاتنی ئیسلام. لێهاتوویی هەڵکۆڵینەکەی، دەوڵەمەندیی وردەکارییەکان و مەبەستە مەزنەکانی دیمەنەکانی دەیکەنە یادگارییەکی سەرەکی بۆ تێگەیشتن لە هونەر، جل‌وبەرگ، چەک و ڕێوڕەسمەکانی ئەو سەردەمە. لە ناوچە کوردییەکەی کرماشان هەڵکەوتووە و بەشێکە لە میراتە مێژووییە قووڵەکە کە بە درێژایی سەدەی زۆر لەم خاکەدا کەڵەکە بووە.
تاقی بوستانی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ تاقی بوستان یەکێکە لە خۆشەویستترین شوێنە مێژووییەکانی ڕۆژاوای ئێران. لە باخێکی دەوروبەری گۆمەکەیدا هەڵکەوتووە کە سەرچاوەی ئاو پڕی دەکاتەوە و خێزانەکان تێیدا پیاسە دەکەن و سەردانکەران بۆ سەرسامبوون بە هەڵکۆڵراوە کۆنەکان دێن. وەک گەنجینەیەکی نەتەوەیی چاودێری دەکرێت و هەر شوێنی جوانی و شانازییە لە دڵی کرماشاندا؛ سەرسوڕهێنەرێکی کۆن لە بناری چیا کوردییەکان.
ڕیزبەندیی کاتی
سەدەی 4ی زایینی — پاشاکانی ساسانی سەرەتاییترین نەخشە بەرزەکانی تاقی بوستان هەڵدەکۆڵن.
سەدەکانی 6–7ی زایینی — ئەشکەوتە مەزنەکە بە دیمەنە بەناوبانگەکانی ڕاو دروست دەکرێت.
سەدەکانی دواتر — شوێنەکە وەک یادگارییەکی کۆنی بەناوبانگ لە نزیک کرماشان بەردەوام دەبێت.
سەردەمی نوێ — تاقی بوستان دەبێتە شوێنێکی پارێزراو و مەبەستێکی خۆشەویست.
ئەمڕۆ — یەکێکە لەو شوێنە مێژووییانەی زۆرترین سەردانیان دەکرێت لە ناوچە کوردییەکەی ئێران.
پرسیارە باوەکان
تاقی بوستان لە کوێیە؟
تاقی بوستان لە لێواری شاری کرماشان، لە ناوچە کوردییەکەی ڕۆژاوای ئێران، لە بن هەڵدێرێکی چیا و تەنیشت سەرچاوەیەکی ئاو هەڵکەوتووە.
تاقی بوستان چییە؟
کۆمەڵێک نەخشی بەرزی سەر بەرد و ئەشکەوتی هەڵکۆڵراوی سەردەمی ساسانییە کە پاشاکان، خوداوەندان و ڕاوە پاشایەتییەکان پیشان دەدەن و لە جوانترین بەرهەمە بەجێماوەکانی هونەری ئێرانی کۆنن.
تاقی بوستان چەندە کۆنە؟
نەخشە بەرزەکانی بۆ سەردەمی ساسانی، نزیکەی سەدەکانی 4 تا 7ی زایینی، زیاتر لە هەزار و چوارسەد ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێنەوە.
نەخشە بەرزەکان چی پیشان دەدەن؟
دیمەنی پێبەخشینی دەسەڵاتی پاشایەتی، سوارێکی زرێپۆش و تابلۆ بەناوبانگەکانی ڕاو پیشان دەدەن کە تێیاندا پاشاکە بەدوای بەراز و ئاسک دەکەوێت لە نێوان یاوەران و مۆسیقاژەنەکاندا.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئیمپراتۆریای ساسانی · نەخشە بەرزە کۆنەکانی سەر بەرد · یادگارییەکانی کرماشان · کرماشان · بێستوون · سەرپێڵی زەهاو.