تەشریب: خواردنی نان و شۆربا لە ناوەندی ساڵی نوێی کوردە ئێزدییەکان

تەشریب نانی تەختی پارچەکراوەیە کە لە شۆربای گۆشتی بەرخ و نۆک و پیاز و لیمۆی وشککراوەدا تەڕ دەکرێت؛ شۆربایەک کە بۆ ماوەیەکی درێژ بە هێواشی کوڵێنراوە. نانەکە لە بنی کاسەکە ڕادەخرێت و شۆرباکە بەسەریدا دەڕژێندرێت تا نانەکە نەرم دەبێت و شۆرباکە هەڵدەمژێت. بە دەست دەخورێت و، وەک چێشتلێنەرێکی کورد دەڵێت، تامەکە لە شلەکەدایە. بۆ ئێزدییەکان، ئەو کەمینە ئایینییە کۆنە کوردییە، تەشریب خواردنی سەرە ساڵ، ساڵی نوێی ئێزدییەکانە. NPR نەریتی خێزانێکی تۆمار کردووە: برایەک کە «هەمیشە دەیزانی کام خێزان لە گوندەکەیان لە باکووری عێراق بۆ ساڵی نوێی ئێزدی تەشریب ئامادە دەکات» و کاتژمێر 11:30ی پێش نیوەڕۆ دەگەیشت، چونکە دەیزانی پێداگریی لێ دەکرێت بۆ نانی نیوەڕۆ بمێنێتەوە. نەواف ئاشوور هەسکان ڕوون دەکاتەوە: «تەشریب زیاتر پەیوەندی بە شلەکەوە هەیە تا گۆشتەکە. هێندە لێ دەندرێت تا بەشێکی زۆری تامەکە دەچێتە ناو شۆرباکە، پاشان دەخرێتە سەر پارچەکانی نانی تەخت و بە دەست دەخورێت. دواتر پەنجەکانت دەلێسیتەوە. هەموو تامەکە لەوێدایە.» جیهان تەشریب لەژێر ناوی «خواردنی عێراقی» تۆمار دەکات و ئاماژە دەکات کە ناوەکەی لە وشەی عەرەبیی بە واتای «تەڕکردن» هاتووە. بەڵام بۆ کوردە ئێزدییەکان، لە پیرۆزترین جەژنی ساڵ و لە هاوسەرگیری و پرسەدا پێشکەش دەکرێت؛ ئەو خواردنەیە کە هەر قۆناغێکی گواستنەوەی ژیان پێی نیشان دەکرێت. ئەمە هەشتا و یەکەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و یەکەمیشە کە بە تایبەتی خوانی کوردە ئێزدییەکان تۆمار دەکات: خواردنی گەلێک کە لە هەوڵەکانی سڕینەوەی نەک تەنها چێشتەکەی، بەڵکو خودی بوونی، ڕزگاری بووە.

خاڵە سەرەکییەکان

• نانی تەختی پارچەکراوە کە لە شۆربای گۆشتی بەرخ و نۆک و لیمۆی وشککراوەدا تەڕ کراوە؛ شۆرباکە بۆ ماوەیەکی درێژ بە هێواشی کوڵێنراوە و خواردنەکە بە دەست دەخورێت

• خواردنی ناوەندیی سەرە ساڵ، ساڵی نوێی کوردە ئێزدییەکان؛ لە هاوسەرگیری و پرسەشدا پێشکەش دەکرێت

• «زیاتر پەیوەندی بە شلەکەوە هەیە تا گۆشتەکە»؛ نانە تەڕکراوەکە بە شۆربا هەموو مەبەستی خواردنەکەیە

• لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە «عێراقی» ناو دەبرێت؛ ڕۆڵەکەی لە ژیانی ڕێوڕەسمیی کوردە ئێزدییەکاندا تۆمار ناکرێت

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: تەشریب (تشریب)؛ شۆربای گۆشتی بەرخ کە نان تێیدا تەڕ دەکرێت

ڕۆڵی ڕێوڕەسمی: خواردنی ناوەندیی سەرە ساڵ (ساڵی نوێی کوردە ئێزدییەکان) و هاوسەرگیری و پرسە

پێکهاتەکان: گۆشتی بەرخی ئێسکدار، نۆک، پیاز، سیر، لیمۆی وشککراوە و نانی تەخت

شێوازی خواردن: بە دەست، لە کاسەیەکی هاوبەشی نانی تەڕکراو بە شۆربا

ئامادەکردنی نەریتی

گۆشتی بەرخی ئێسکدار سوور دەکرێتەوە، پاشان بۆ چەندین کاتژمێر لەگەڵ پیاز و سیر و لیمۆی وشککراوە و نۆکی شەوێک تەڕکراو بە هێواشی دەکوڵێندرێت، تا گۆشتەکە لە ئێسکەکە دەبێتەوە و شۆرباکە تامێکی قووڵ و چڕ وەردەگرێت. لیمۆی وشککراوە (لیمو) ئەو ترشی و بۆنە تایبەتە بە شۆرباکە دەبەخشێت؛ هەمان حەزی بەترشکردن کە بەشێکی زۆری چێشتلێنانی کوردی پێی ناسراوە. گۆشتی بەرخی ئێسکدار پەسەندترە، چونکە پڕتامترین شۆربا و بە ژەلاتینەوە چڕترین شۆربا دەبەخشێت، و شۆرباکە هەموو شتەکەیە: خواردنەکە لە دەوری ئەو بنیات نراوە. کە ئامادە بوو، نانی تەخت، پارچەکانی نان یان نانی ساج، لە بنی کاسەیەکی فراوانی هاوبەش یان سینییەک ڕادەخرێت. شۆربا گەرمەکە بە کەمچە بەسەر نانەکەدا دەڕژێندرێت تا بە تەواوی تێی دەچێت و نەرمی دەکات. گۆشت و نۆکەکە لەسەری کۆ دەکرێتەوە. هەمووی بە دەست دەخورێت؛ هەمووان دەست دەبەنە ناو قاپە هاوبەشەکە، نانە تەڕکراوەکە پارچە دەکەن و گۆشتەکە هەڵدەگرن. پێکهاتەکانی سادەن و پێشکەشکردنی بەخشندەیە؛ خواردنێکە کە بۆ تێرکردنی کۆمەڵێک لە ئاهەنگێکدا دروست کراوە، و هەر لەوێشدا پێشکەش دەکرێت.

سەرە ساڵ: خواردنی ساڵی نوێی ئێزدییەکان

ئێزدییەکان کەمینەیەکی ئایینیی کۆنی کوردی‌زمانن کە ساڵی نوێیان، سەرە ساڵ، بە واتای «سەری ساڵ»، دەکەوێتە وەرزی بەهار. وەک جەژنەکانی دیکەی بەهار، پیتی و نوێبوونەوە دەگێڕێتەوە: ئێزدییەکان هێلکە ڕەنگ دەکەن بۆ ڕێزگرتن لەو ڕەنگانەی کە دەگوترێت تاووس مەلەک، فریشتەی تاووس، بەسەر جیهانە تازەکەدا بڵاوی کردوونەتەوە. خواردنی ئەو ڕۆژەش تەشریبە. لە سەرتاسەری دیاسپۆرای ئێزدی، لە واشنتۆن و ئەمستەردام و لینکۆڵن و ئەڵمانیا، کە خێزانەکان دوای چەوساندنەوە لە نیشتمانیان لە باکووری عێراقەوە پەرش و بڵاو بوون، هەمان خواردن لێ دەندرێت، تا جەژنەکە هەزاران میل دوور لە ماڵەوەش تامی ماڵی هەبێت. هەمان نانی تەڕکراو بە شۆربا هاوسەرگیری و پرسەش نیشان دەکات: ئەو خواردنەیە کە یاوەری کوردێکی ئێزدییە لە هەر قۆناغێکی گەورەی گواستنەوەی ژیاندا. تۆمارکردنی تەشریب تەنها وەک «بیرۆکەیەکی الدێیی عێراقی» کە بە خواردنی هەژاران دەستی پێ کردووە، واتای نەبینینی ئەوەیە کە لە ڕاستیدا بۆ ئێزدییەکان چییە: خواردنێکی پیرۆز و جەژنەوانە، ناوەندی ڕۆژژمێرێکی ڕێوڕەسم، کە گەلێک بەبێ گۆڕان بردوویەتیە ناو تاراوگە؛ گەلێک کە ڕازی نەبووە نەریتەکانی بمرن.

پرسیارە باوەکان

تەشریب چییە؟

تەشریب خواردنێکە لە نانی تەختی پارچەکراوە کە لە شۆربای گۆشتی بەرخ و نۆک و پیاز و سیر و لیمۆی وشککراوەدا تەڕ کراوە؛ شۆربایەک کە بۆ ماوەیەکی درێژ بە هێواشی کوڵێنراوە. نانەکە لە بنی کاسەکە ڕادەخرێت و شۆرباکە هەڵدەمژێت؛ گۆشت و نۆکەکە لەسەر کۆ دەکرێتەوە و بە دەست لە قاپێکی هاوبەشەوە دەخورێت. ناوەکە لە وشەیەک بە واتای «تەڕکردن» هاتووە. پڕتامە، بە لیمۆی وشککراوە ترش دەبێت و شۆرباکە بنەمایەتی.

بۆچی تەشریب بۆ ئێزدییەکان گرنگە؟

تەشریب خواردنی ناوەندیی سەرە ساڵ، ساڵی نوێی کوردە ئێزدییەکانە و لە هاوسەرگیری و پرسەشدا پێشکەش دەکرێت. بۆ ئێزدییەکان، ئەو کەمینە ئایینییە کۆنە کوردییە، هەر قۆناغێکی گەورەی گواستنەوەی ژیان پێی نیشان دەکرێت. لە سەرتاسەری دیاسپۆرادا خێزانەکان تەشریب بۆ ساڵی نوێ لێ دەنێن تا جەژنەکە تامی ماڵی هەبێت، تەنانەت دوور لە گوندەکانیان لە باکووری عێراق. خواردنێکی پیرۆز و جەژنەوانەیە، نەک تەنها شۆلەیەکی ڕۆژانە.

چی تامە تایبەتەکە بە تەشریب دەبەخشێت؟

لیمۆی وشککراوە (لیمو) نیشانە تایبەتەکەیە؛ ترشییەکی قووڵ و بۆنخۆش بە شۆرباکە دەبەخشێت. گۆشتی بەرخی ئێسکدار شۆربایەکی پڕتام و چڕ بە ژەلاتین پێک دەهێنێت و کوڵاندنی هێواش هەموو تامەکە دەکێشێتە ناو شلەکە، کە دڵی خواردنەکەیە. نۆکیش شۆرباکە چڕتر دەکات. ترشیی لیمۆی وشککراوە تەشریب بە حەزی گشتیی کوردان بۆ تامی ترشەوە دەبەستێتەوە، کە لە خواردنەکانی وەک چۆرتو و دۆکلیو و ترشکدا دەبینرێت.

کۆتایی

تەشریب هەشتا و یەکەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و یەکەمیشە کە لە خوانی کوردە ئێزدییەکان دادەنیشێت. جیهان عێراقیی پێ دەڵێت و ناوەکەی بە «تەڕکردن» وەردەگێڕێت؛ ئەمە ڕاستە و لە هەمان کاتدا ناتەواوە. بۆ ئێزدییەکان خواردنی سەرە ساڵ و هاوسەرگیری و پرسەیە؛ ئەو خواردنەیە کە لە ڕووناکترین و تاریکترین ڕۆژەکانی ساڵدا یاوەری کەمینەیەکی کوردیی چەوساوە بووە و بەبێ گۆڕان بردراوە بۆ دیاسپۆرایەک کە بەسەر کیشوەرەکاندا پەرش و بڵاو بووە. برایەک کە دەیزانی کام ماڵی گوند تەشریب لێ دەنێت و کاتژمێر 11:30 دەگەیشت تا بانگهێشت بکرێتە ژوورەوە. خێزانێک لە واشنتۆن هەمان شۆربا لێ دەنێت کە خزمەکانی لە ئەمستەردام و لینکۆڵن و عێراق لێی دەنێن، تا ساڵی نوێ لە هەر چێشتخانەیەکدا هەمان تامی هەبێت. دوای هەشتا و یەک وتار، تەشریب بیرمان دەخاتەوە کە خواردنی کوردی یەک نەریت نییە، بەڵکو نەریتی زۆرە؛ و ئێزدییەکان، کە پێیان گوتراوە دەبێت تەواوی بوونیان بسڕدرێتەوە، بە پارچەکردنی نان و ڕشتنی شۆربا و پێکەوە خواردن وەڵام دەدەنەوە، هەر وەک هەمیشە کردوویانە.