شرف‌خان بدلیسی: حاکم بدلیس و نویسندهٔ شرف‌نامه

کارنامهٔ شرف‌خان از خدمت صفوی به عثمانی گذشت. شرف‌نامهٔ فارسی تاریخ خاندان‌های حاکم،خودزندگی‌نامه و رویدادهای سیاسی گسترده‌تر را گرد می‌آورد.

کودکی در تبعید

شرف‌الدین خان در 25 فوریهٔ1543 در کرهرود نزدیک قم،پس از ورود پدرش شمس‌الدین به خدمت صفوی،متولد شد. پایگاه سیاسی خانواده بدلیس و جامعهٔ روژکی بود. اوزگودنلی آموزش نخست نزد قاضیان محلی و سه سال تحصیل دینی از نه‌سالگی در دربار طهماسب را شرح می‌دهد. [1] این محیط آموزشی مستند است؛تخصص ریاضی یا مجموعه‌ای از نقاشی‌های باقی‌مانده را اثبات نمی‌کند. نسبت بدلیسی به‌تنهایی خویشاوندی با همهٔ دانشمندان شهر را نشان نمی‌دهد.

از صفویان به بدلیس عثمانی

گلاسن مناصب گیلان و شیروان،ارتقا در دورهٔ اسماعیل دوم و انتقال به نخجوان در کشمکش‌های دربار را دنبال می‌کند. میانجیگری حاکمان کرد در 1578 تماس با خسرو پاشای عثمانی را فراهم کرد؛شرف‌خان حکومت بدلیس را گرفت. سپس در لشکرکشی‌های عثمانی خدمت کرد و موش نیز به او سپرده شد. [2] تغییر وفاداری در رقابت امپراتوری‌ها رخ داد؛نه حاکمیت مستقل پیوسته یا فرماندهی همهٔ جنگ‌های عثمانی علیه ایران.

شرف‌نامه چه چیزی ثبت می‌کند

اثر فارسی تاریخ خاندان‌ها و سرزمین‌های حاکم کردی،منابع مکتوب،گزارش شاهدان و خودزندگی‌نامه را گرد می‌آورد. بخش دوم مرتبط،سلاطین عثمانی و حاکمان هم‌زمان ایران و توران را دنبال می‌کند. [2] پس تاریخ دودمانی با گاه‌شماری سیاسی گسترده‌تر پیوند دارد. کتاب دربارهٔ حاکمان پیشین و نیز شیوهٔ معرفی خاندان و جایگاه نویسنده در سدهٔ شانزدهم گواه می‌دهد. نسب‌نامهٔ نقل‌شده،روایت موروثی و تجربهٔ مستقیم باید از هم جدا شوند.

نسخه و گاه‌شماری محتاطانه

اوزگودنلی نسخهٔ مؤلف به تاریخ 13 اوت 1597 را بودلیان MS.Elliott 332 معرفی می‌کند. نسخهٔ8 سپتامبر 1606،MS.Elliott 321،را نیز خوانده و اصلاح‌شدهٔ مؤلف می‌خواند. [1] این ادعا باید با عنوان مرگ 1603–04 در همان مدخل سنجیده شود؛سال دقیق مرگ قطعی نیست. انتقال حکومت به پسرش شمس‌الدین در 1597 مسئله‌ای جدا از تألیف و انتقال بعدی کتاب است. شمارهٔ نسخه امکان پیگیری پژوهش را می‌دهد.

چاپ‌ها و ترجمه‌ها

کتابخانهٔ انجمن تاریخ ترک چاپ فارسی تهران 1965 به کوشش محمد عباسی را بر پایهٔ نشر سن‌پترزبورگ 1860–62 مرتبط با ولیامینوف-زرنوف فهرست کرده است. زبان اصل و چاپ مبنا هر دو فارسی ثبت شده‌اند. [3] بنابراین ولیامینوف-زرنوف مصحح این متن است،نه مترجم انگلیسی آن. برای مقایسهٔ نسخه‌ها باید مصحح یا مترجم،جلد،تاریخ انتشار و بخش مورد استناد مشخص شود.

منابع و مطالعه بیشتر

1. Osman Gazi Özgüdenli, Şeref Han, TDV İslâm Ansiklopedisi38(2010),pp.548–550; biography and manuscript dates.
2. Erika Glassen, Bedlīsī, Šaraf-al-Dīn Khan, Encyclopaedia Iranica IV/1(1989),pp.76–77; career and structure of the Sharafnama.
3. Turkish Historical Society Library,record533159:Şerefnâme,Persian edition,Tehran1965; original and1860–62source-edition notes.
4. Unidentified1597artist,Council of the Prince of Botan,Bodleian MS.Elliott332,folio43a;Wikimedia Commons public-domain reproduction.