Kariya Şerefxan di navbera Sefewî û Osmaniyan de derbas bû. Şerefnameya wî ya Farisî dîroka malbatên desthilatdar, xwejiyan û cîhana siyasî tomar dike.

Wêneyeke du rûpelên destnivîsê: mîrekî rûniştî bi xizmetkaran di avahiyeke xemilandî de û kesên di nav keviran û li ber kanala avê de
Meclîsa Mîrê Botan di Şerefnameya 1597 de, Bodleian MS.Elliott 332, rûpel 43 a. Wêne portreyeke nasandî ya nivîskar nîne. Unidentified artist, 1597 · Bodleian Library MS. Elliott 332 · Wikimedia Commons · Public domain.

Zaroktiya di sirgûnê de

Şeref el-Dîn Xan di 25 Sibat 1543 de li Kerehrûda nêzî Qumê hat dinê, piştî ku bavê wî Şems el-Dîn ket xizmeta Sefewiyan. Navenda siyasî ya malbatê Bidlîs û civaka Rojekî/Rûzagî bû. Özgüdenli perwerdeya destpêkê li ba qadiyên herêmî û sê salên xwendina dînî ji neh saliyê li derbarê Şah Tehmasb rave dike. [1] Ev cihê perwerdeyê belge dike; lê pisporiya matematîkê an berhemên wênekêşiyê îspat nake. Navê Bidlîsî bi tena serê xwe xizmatiya bi hemû alimên bajêr re nîşan nade.

Ji Sefewiyan bo Bidlîsa Osmanî

Glassen peywirên Gîlan û Şîrwanê, paşê payebilindbûna bi Îsmaîl II û veguhastina Nexçewanê di nakokiyên derbarê de dişopîne. Navbeynkariya mîrên Kurd di 1578 de wî bi Xusrew Paşayê Osmanî re têkildar kir; wî hukumeta Bidlîsê wergirt. Di seferên Osmanî de xizmet kir û Mûş jî wergirt. [2] Ev guherîna dilsoziyê di nav reqabetên împeriyan de bû, ne serweriya bênavber an fermandariya hemû şerên dijî Îranê.

Şerefname çi tomar dike

Berhema Farisî dîroka malbat û herêmên desthilatdar ên Kurd, çavkaniyên nivîskî, şahidên çavdît û xwejiyana nivîskar dicivîne. Beşa duyem a pêwendîdar siltanên Osmanî û hukumdarên hevdem ên Îran û Tûranê dişopîne. [2] Dîroka xanedanan bi kronolojiya firehtir re ye. Hemû gotinên nesebê, çîrokên mîrasî û bûyerên ku nivîskar xwe zanibû divê bi baldarî ji hev bên cudakirin.

Destnivîs û gengeşeya dîrokê

Özgüdenli destnivîsa nivîskar a 13 Tebax 1597 wek Bodleian MS.Elliott 332 nas dike. Kopiya 8 Îlon 1606, MS.Elliott 321, jî wek xwendî û sererastkirî ji aliyê nivîskar tomar dike. [1] Divê ev agahî bi sernavê heman gotarê yê mirina 1603–04 re were berawirdkirin; saleke mirinê ya qetî ne baş e. Di 1597 de veguhastina hukumetê bo kurê wî Şems el-Dîn pirsek ji dîroka nivîsandin û kopîkirina pirtûkê cuda ye.

Çap û werger

Kataloga Pirtûkxaneya Saziya Dîroka Tirk çapeke Farisî ya Tehran 1965 a amadekirî ji Mihemed Abbasî, nirxandî li ser çapê St Petersburg 1860–62 yê Velyaminov-Zernov, tomar dike. Hem orîjînal hem çapa bingehîn Farisî ne. [3] Velyaminov-Zernov edîtorê metnê ye, ne wergêrê Îngilîzî. Di berawirdkirina versiyonan de navê edîtor an wergêr, cild, dîroka çapê û beşa bikaranî têne nivîsandin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Osman Gazi Özgüdenli, Şeref Han, TDV İslâm Ansiklopedisi38(2010),pp.548–550; biography and manuscript dates.
  2. Erika Glassen, Bedlīsī, Šaraf-al-Dīn Khan, Encyclopaedia Iranica IV/1(1989),pp.76–77; career and structure of the Sharafnama.
  3. Turkish Historical Society Library,record533159:Şerefnâme,Persian edition,Tehran1965; original and1860–62source-edition notes.
  4. Unidentified1597artist,Council of the Prince of Botan,Bodleian MS.Elliott332,folio43a;Wikimedia Commons public-domain reproduction.