پژوهش‌های زمین‌شناسی، فهرست بانک مرکزی و مصاحبه‌ها جغرافیا و خاطرهٔ این مکان را روشن می‌کنند.

آب سفید میان دیواره‌های تیره فرو می‌ریزد و بازدیدکنندگان در قایق‌های بادی در حوضچهٔ پایین پارو می‌زنند
۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۱۷. Levi Clancy، CC BY-SA 4.0. عکس شرایط همان بازدید را نشان می‌دهد، نه جریان کنونی آب. Levi Clancy · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

آبشار و تنگه

آبشار ناحیهٔ سوران در شمال‌شرق اربیل بخشی از چشم‌انداز بزرگ‌تری است. پژوهش ۲۰۱۵ تنگه‌ای حدود ۱۲٫۱ کیلومتر میان رواندوز و خلیفان توصیف می‌کند. رود و جویبار از دو جهت مخالف می‌آیند، به هم می‌پیوندند و به‌سوی غرب و زاب بزرگ می‌روند. طول مربوط به تنگه است، نه آبشار. [1] بررسی ۲۰۱۰ دو بخش را جدا می‌کند و سنگ‌آهک سخت، لایه‌های نرم‌تر، چین‌ها، گسل معکوس و ریزش و لغزش را شرح می‌دهد. سن سنگ به‌تنهایی تاریخ پیدایش آبشار نیست. [2]

گذرگاه و خاطره

الحسینی در پژوهش ۲۰۲۴ نقش دره به‌عنوان گذرگاه کوهستانی و اثر حرکات دامنه‌ای بر برنامه‌ریزی راه و ساختمان را بررسی می‌کند. [3] کردستان۲۴ در ۲۰۲۱ دو روایت نام را ثبت می‌کند: امیری از امارت سوران، یا کشته‌شدن امیر کرد ایزدی علی‌بگ. گزارش برای قطعی‌کردن هیچ‌کدام سند آرشیوی ارائه نمی‌دهد. نعیمه عبدالله به یاد می‌آورد که پیش از سفر خانوادگی ۲۰۱۶، منظره را از اسکناس‌های کودکی می‌شناخت. [4]

اسکناس و آب

بانک مرکزی آبشار را روی اسکناس پنج‌هزار دیناری سری‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۱۳ و قلعهٔ اخَیضر را در پشت آن معرفی می‌کند. [5] فیصل صادق، مدیر گردشگری، در ۲۹ ژوئن ۲۰۲۵ به شفق گفت توقفی موقت ناشی از انحراف آب برای کشاورزی بوده است. این توضیح همان زمان اوست؛ نه اندازه‌گیری دبی سالانه و نه اثبات وضعیت امروز. [6] عکس بازدیدی در ۲۰۱۷ را ثبت می‌کند. [7]

منابع و مطالعه بیشتر

  1. V. K. Sissakian, M. F. Abdul Jabbar, N. Al-Ansari and S. Knutsson, Development of Gulley Ali Beg Gorge in Rawandooz Area, Northern Iraq, Engineering 7 (2015), 16–30, DOI 10.4236/eng.2015.71002; abstract and introduction.
  2. V. K. Sissakian and M. F. Abdul Jabbar, Morphometry and Genesis of the Main Transversal Gorges in North and Northeast Iraq, Iraqi Bulletin of Geology and Mining 6/1 (2010), 95–120; p. 108, Gali Ali Beg 1 and 2.
  3. Hikmat Abdulazeez Hamad Alhusainy, Geomorphology of Gali Ali Beg Valley Area in Erbil Governorate, Zanco Journal of Human Sciences 28/3 (15 June 2024), 109–132, DOI 10.21271/zjhs.28.3.7; author’s abstract.
  4. Yadgar Ismail, The story of Kurdistan’s famous waterfall, Gali Ali Bag, Kurdistan 24, 14 June 2021; original reporting, local naming traditions and interview with Naima Abdulla.
  5. Central Bank of Iraq, circulating banknotes catalogue: 2003 and 2013 series, 5,000 dinars, front Gali Ali Beg waterfall and reverse al-Ukhaidir fortress.
  6. Shafaq News, Kurdistan: Gali Ali Beg still flowing, 29 June 2025; own interview with Soran tourism director Faisal Sadiq about a temporary agricultural diversion.
  7. Levi Clancy, Gali Ali Beg waterfall, photograph, 25 July 2017; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.