Ebdulhekîm Arwasî kî bû?
Ebdulhekîm Arwasî zanyarekî tesewifî yê Kurd ê Neqşebendî bû ku di 1865 de li gundê Arwas ê nêzî Wanê li Kurdistana Osmanî hat dinyayê. Ew ji malbateke seyîdan bû (kesên ku îdia dikin ji nifşa Pêxember Mihemed in) û berî ku bibe şêxekî sereke yê Neqşebendî, perwerdehiyeke îslamî ya berfireh wergirt.
Ew çû Stenbolê û li wir bû rêberê giyanî yê gelek şagirtan. Ew bi zanistên xwe yên kûr ên îslamî û berxwedana xwe li hember bernameya sekularîzekirinê ya Kemalîst, ku ligel damezrandina Komara Tirkiyeyê di 1923 de çêbû, dihat naskirin. Ew yek ji zanyarên Kurd ên îslamî yên herî birûmet ên serdema dereng a Osmanî û destpêka serdema komarê ye.
Xalên Sereke
• Ebdulhekîm Arwasî (1865-1943) zanyarekî tesewifî yê Kurd ê Neqşebendî ji Arwas a nêzî Wanê bû.
• Ew seyîdek bû, ku îdia dikir ji nifşa Pêxember e, û desthilateke sereke ya olî ya îslamî bû.
• Ew li Stenbolê bû yek ji dijberên olî yên herî berçav ên sekularîzma Kemalîst.
• Nifşên misilmanên Tirk û Kurd wî wek rêberê giyanî bi rûmet dibînin.
• Ew nûnerê kevneşopiya zanistî ya Kurd a Neqşebendî ye, ya ku cîhana îslamî ya sedsalên 19an-20an ava kir.
Agahiyên Kurt
Naverok
Jiyana Destpêkê û Kok
Ebdulhekîm Arwasî di 1865 de li gundê Kurd ê Arwas ê nêzî Wanê, li rojhilatê Anatolyayê, hat dinyayê û di malbateke zanyarên îslamî de mezin bû, ku xwedî reha seyîdî bû. Wî perwerdehiya xwe ya îslamî di kevneşopiya medreseyê ya Kurd de wergirt û hate wergirtin nav Neqşebendîyê, heman terîqeta ku Xalid el-Şehrezûrî di destpêka sedsala 19an de ji nû ve ava kiribû.
Ew di dawiyê de li Stenbolê bi cih bû û li wir bû şêxekî birûmet ê Neqşebendî û desthilateke îslamî, ku şagirt hem ji civakên Tirk hem jî ji yên Kurd dikişandin.
Çarçoveya Dîrokî
Serdema dereng a Osmanî û destpêka Komara Tirkiyeyê ji bo zanyarên îslamî dema dijwariyên kûr bû. Reformên Kemalîst ên salên 1920î xîlafet rakirin, medrese girtin, terîqetên sufî qedexe kirin û sîstemeke yasayî ya sekular danîn. Ev jihevkirina çarçoveya sazûmanî ya îslamî zanyarên wek Ebdulhekîm Arwasî rasterast xist nav tengezariya bi desthilata dewletê re.
Serkeftin û beşdariyên sereke
Zanistên Neqşebendî û serokatiya giyanî
Ebdulhekîm Arwasî di derbasbûna aloz a ji Împaratoriya Osmanî ber bi Komara Tirkiyeyê de kevneşopiya Neqşebendî ya zanistên îslamî û rêberiya giyanî parast. Hînkariya wî şagirtên dilsoz kişandin, ku piştî mirina wî berhem û bîra wî parastin.
Berxwedana wî li hember sekularîzma Kemalîst, ku bi domandina hînkariya giyanî û bê dijberiya çekdar berdewam kir, ew kir kesayetiyeke sembolîk ji bo kesên ku dixwestin li Tirkiyeya nû kevneşopiya îslamî biparêzin.
Rêza demî û bûyerên girîng
Nîqaş, nakokî û pirsên dîrokî
Hem kevneşopiyên îslamî yên Kurd hem jî yên Tirk Ebdulhekîm Arwasî ji xwe hesibandine. Nasnameya wî ya Kurdî bi eslê wî yê Wanê tê destnîşankirin, lê derdorên firehtir ên îslamî yên Tirk jî, bê girîngîdanê bi etnîsîteyê, wî bi rûmet dibînin.
Mîras û Bandora Çandî
Ebdulhekîm Arwasî yek ji zanyarên Kurd ên îslamî yên herî birûmet ên sedsala 20an e: kesayetiyeke ku desthilata wê ya giyanî ji sînorên etnîkî yên cîhana Kurdî derbas bû û gihişt civaka firehtir a misilman a Tirkiyeyê. Civakên Neqşebendî li seranserê Tirkiyeyê û ji wê derve jî rûmeta bîra wî digirin.
Têkiliyên dîroka Kurdî
Xalidê Şarezûrî — damezrînerê Neqşebendîye-Xalidîyê ya ku kevneşopiya Arwasî ava kir
Seîd Nursî — zanyarê Kurd ê îslamî, nêzî hemdemê wî
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Ebdulhekîm Arwasî kî bû?
Ebdulhekîm Arwasî (1865-1943) zanyarekî tesewifî yê Kurd ê Neqşebendî ji Arwas a nêzî Wanê li Kurdistana Osmanî bû, ku li Stenbolê bû yek ji desthilatên olî yên îslamî yên herî berçav û dijberekî girîng ê sekularîzma Kemalîst.
Ebdulhekîm Arwasî Kurd bû?
Erê. Ew li gundê Kurd ê Arwas ê nêzî Wanê, li rojhilatê Anatolyayê, hat dinyayê û di kevneşopiya zanistî de Kurd tê destnîşankirin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Beşdarên Wîkîpediyayê. 'Ebdulhekîm Arwasî.' Wîkîpediya. Sala 2025 hate xwendin.
Beşdarên Wîkîpediyayê. 'Lîsteya Kurdan.' Wîkîpediya. Sala 2025 hate xwendin.