Destpêk
Çemê Aras (bi Kurdî: Çemê Aras) yek ji çemên mezin ên bilindahiyan e — çemekî dirêj û pêçûpêç ku ji çiyayên rojhilatê Anatolyayê dest pê dike û ber bi rojhilat ve li qeraxa bakur a devera Kurdî, li bin berfên Çiyayê Agirî diherike, berî ku rêwîtiya xwe di Qefqasyayê re heta Deryaya Xezerê bidomîne. Bi serdeman sînor çêkirine, deşt av dane û ava helîna çiyayên mezin hilgirtiye; xeteke zîvîn e ku bilindahiyên Kurdistanê bi cîhana firehtir a Qefqasyayê ve girê dide.
Çemekî sînor û berfên çiyayî; Aras li qeraxa bakur a cîhana Kurdî diherike. Ev danasîn li rêya wî, cihê wî û dîroka wî ya dirêj dinêre.
Xalên sereke
• Çemê Aras (Çemê Aras) ji rojhilatê Anatolyayê dest pê dike û ber bi Deryaya Xezerê diherike.
• Li qeraxa bakur a bilindahiyên Kurdistanê, li bin Çiyayê Agirî diherike.
• Li beşeke mezin a rêya xwe sînorên navneteweyî çêdike.
• Bi hezaran salan deşt av dane û bicihbûn şêwandiye.
• Yek ji çemên mezin ên Qefqasya û rojhilatê Anatolyayê ye.
Agahiyên kurt
Nav (bi Kurdî): Çemê Aras
Cure: Çem
Çavkanî: Çiyayên rojhilatê Anatolyayê
Ber bi ku diherike: Deryaya Xezerê (bi rêya Kurayê)
Li bin çi derbas dibe: Çiyayê Agirî
Rol: Sînorên navneteweyî çêdike
Herêm: Rojhilatê Anatolyayê û Qefqasya
Navên din: Araxes / Aras
Naverok
Çemê Aras li ku ye?
Aras ji çiyayên rojhilatê Anatolyayê dest pê dike û ber bi rojhilat ve di devera bilind re diherike; ji rex aliyê bakur ê bilindahiyên Kurdistanê, nêzî Çiyayê Agirî û deştên li dora Bazîdê derbas dibe, ku Koşka Îshaq Paşa ya navdar li axê dinêre. Ji wir çem di deverên sînorî yên Qefqasyayê re rêya xwe didomîne û şaxan berhev dike dema ber bi Xezera dûr ve diçe.
Ji çiyayan heta Xezerê
Aras çemekî dirêj bi rêwîtiyeke mezin e. Di nav lûtkeyên rojhilatê Anatolyayê de çêbûye; di geli û deştan re ber bi rojhilat ve diherike, bi berf û kaniyên çiyayên ji rex wan derbas dibe têr dibe. Li rêya wî hin cihan ji bo avdan û elektrîkê bendav lê hatine avakirin û ava wî li ser zevî û bexçeyên fêkiyan tê belavkirin. Piştî ji bilindahiyan derdikeve, axên Qefqasyayê derbas dike, di dawiyê de bi çemekî din ê mezin re digihîje û bi wê hevgihîştinê ava xwe di Deryaya Xezerê ya dûr a rojhilatê de dirijîne.
Çemekî sînoran
Li beşeke mezin a dirêjahiya xwe Aras wek sînor di navbera ax û hêzan de kar kiriye. Di serdema nûjen de beşên dirêj ên çem sînorên navneteweyî nîşan didin û welatên li qeraxên wî ji hev veqetînin; di demên berê de jî qeraxa împeratorî û parêzgehan çêdikir. Ev rola sînorê cihê taybet daye Aras di dîrok û xeyala herêmê de — xeteke xwezayê kişandiye ku gelan ji hev veqetandiye, tevî civakên Kurd ên li her du aliyan dijîn, û tevgerên bazirganî, artêş û koçê şêwandine.
Çemekî dîrokê
Geliyê Arasê axeke kevnar e, ku ji demên herî destpêkê ve mirov lê bicih bûne û çandine û rêwî û dagirkerên bêhejmar lê derbas bûne. Deştên wî şaristaniyên destpêkê xwedî kirin, û navê wî di dîrok û efsaneyên kevn ên herêmê de xuya dike. Çem li rabûn û ketina padîşahiyan a bilindahî û Qefqasyayê nihêriye; bajarok û derbasgehên li qeraxên wî ji mêj ve xalên hevgihîştina gel û çandan bûne — Kurd, Ermenî, Azerbaycanî, Faris û yên din — li vê quncika bi çîrok a cîhanê.
Aras îro
Îro Aras çemekî jiyanî dimîne — kaniya av û elektrîkê, sînorek û xeteke jiyana kesk di nav devera bilind û hişk de. Ava wî hêja ye û bi zêdebûna daxwazê û guhertina avhewayê roj bi roj nakokiyên zêdetir li ser çêdibin. Li bin çiyayên mezin û li qeraxa bakur a cîhana Kurdî diherike; Aras wek herdem dimîne, berfên bilindahiyan di rêwîtiya wan a dirêj a ber bi Xezerê de hildigire.
Xeta demê
Kevnarî — Gelên destpêkê li geliyê Arasê bicih dibin û wê diçînin.
Di nav serdeman de — Çem qeraxa împeratorî û parêzgehan çêdike.
Serdema nûjen — Beşên dirêj ên Aras dibin sînorên navneteweyî.
Demên dawî — Bendav çem ji bo avdan û elektrîkê bi kar tînin.
Îro — Aras çemekî jiyanî yê bilindahî û Qefqasyayê dimîne.
Pirsên pir caran têne kirin
Çemê Aras çi ye?
Aras (Çemê Aras), ku Araxes jî tê gotin, çemekî mezin e ku ji rojhilatê Anatolyayê dest pê dike û ber bi Deryaya Xezerê diherike, li qeraxa bakur a bilindahiyên Kurdistanê derbas dibe.
Çemê Aras li ku diherike?
Ji çiyayên rojhilatê Anatolyayê dest pê dike, li bin Çiyayê Agirî ber bi rojhilat ve diherike û di deverên sînorî yên Qefqasyayê re ber bi Deryaya Xezerê didomîne.
Çima Aras girîng e?
Deştan av dide, bi bendavan elektrîkê peyda dike û li beşeke mezin a rêya xwe sînorên navneteweyî çêdike, ku wî di dîrok û jiyana herêmê de dike navendî.
Aras sînorekê çêdike?
Erê. Li beşeke mezin a dirêjahiya xwe Aras sînorên navneteweyî di navbera welatên li qeraxên wî de nîşan dide, rolek ku bi sedsalan bi şêweyên cuda lîstiye.
Kes, cih û mijarên têkildar
Çiyayê Agirî · deverên sînorî yên Qefqasyayê · çemên bilindahiyan · Çiyayê Agirî · Bazîd · Koşka Îshaq Paşa.