Destpêk
Doğubayazıt (bi kurdî: Bazîd) bajarokeke kurdî ye li rojhilatê dûr ê Tirkiyeyê, li deşta bilind a li binê Çiyayê Agirî nêzîkî sînorê Îranê. Ji bo rêwiyan berî her tiştî bi yek tiştî navdar e: Qesra Îshaq Paşa, kompleksa hêja ya sedsala hejdehem ku tacê girên li ser bajarokê ye û di nav xweşiktirîn abîdeyên hemû axên kurdî de ye.
Bajarokeke sînorî ya bazirganî, çiya û dîrokê ye, Bazîd li cihê ku deverên bilind ên kurdî digihîjin rêyên ber bi Îranê ve ye. Ev nasname li bajarokê, qesra wê ya mezin û çiyayê li ser her duyan bilind dibe dinêre.
Xalên Sereke
• Doğubayazıt (bi kurdî: Bazîd) bajarokeke kurdî ye li parêzgeha Agiriyê li rojhilatê dûr ê Tirkiyeyê, nêzîkî sînorê Îranê.
• Ew li deşta bilind a li binê Çiyayê Agirî ye, lûtkeya bilind a herêmê.
• Nîşaneya wê ya mezin Qesra Îshaq Paşa ye, kompleksa xemilandî ya sedsala 18em ku begên herêmî ava kirine.
• Qesr şêwazên mîmariyê yên osmanî, farisî, selçûqî û yên din têkel dike.
• Bazîd ji mêj ve bajarokeke sînorî li ser rêyên bazirganiya di navbera Anatolya û Îranê de bûye.
Agahiyên Kurt
Nav (bi Kurdî): Bazîd
Nav (bi Tirkî): Doğubayazıt
Welat / Herêm: Tirkiye (Bakur)
Parêzgeh: Agirî
Nîşane: Qesra Îshaq Paşa
Li Ser Wê Bilind Dibe: Çiyayê Araratê (Çiyayê Agirî)
Nêzîk: Sînorê Îranê
Bi Çi Tê Naskirin: Bajarokeke sînorî ya bazirganî û mîratê
Naverok
Doğubayazıt Li Ku ye?
Doğubayazıt li rojhilatê dûr ê parêzgeha Agiriyê ye, nêzîkî sînorê Îranê û ne dûrî xala hevdîtina Tirkiye, Îran û herêma firehtir a kurdî ya ber bi başûrê Wanê û Hekariyê ve dirêj dibe. Ew li deşteke bilind û babirî ye, bajarokeke bi piraniya kurd ku ji mêj ve dawî rawestgeha mezin berî sînor û rêya Îranê bûye.
Qesra Îshaq Paşa
Rûmeta bajarokê Qesra Îshaq Paşa ye, kompleksa berfireh û bi keleh parastî ya hewş, mizgeft, herem û salonan, li pala çiyayê li ser bajaroka kevnar hatiye avakirin. Di dawiya sedsala hevdehem de dest pê kir û di sedsala hejdehem de ji aliyê malbata desthilatdar a begên herêmî ve hat qedandin, bandorên osmanî, farisî, selçûqî, ermenî û gurcî li hev dike yek ji qesrên herî dewlemend xemilandî yên Rojhilat. Deriyên wê yên neqişandî, qube û minareya wê ya zirav, li ber çiyayên tazî, ew dikin dîmeneke ji bîr neçûyî — bîranînek ku ev sînorê dûr carekê cihê axayên herêmî yên dewlemend û daxwazkar bû.
Li Binê Çiyayê Agirî
Li bakur Çiyayê Araratê bilind dibe (bi kurdî, Çiyayê Agirî, “çiyayê agirîn”), bilindtirîn lûtkeya herêmê û yek ji navdartirîn çiyayên cîhanê. Koniya wê ya bi berfê sergirtî li ser asoyê li ser Doğubayazıtê serdest e û navê kurdî yê parêzgeha derdorê dide wê. Ji bo gelê Bazîdê Agirî paşdîmena mezin a jiyana rojane ye — çiyayekî di stran, çîrok û nasnameya deverên bilind ên kurdî de hatiye honandin.
Bajarokeke Sînorî
Doğubayazıt her tim bi cihê xwe yê li qiraxê şekil girtiye. Bi sedsalan li ser rêyên karwanan ên di navbera Anatolya û Farisistanê de bû, û îro derbasgeheke çalak dimîne, bi bazirganî, qaçaxçîtî û rêwîtiya li ser sînorê nêzîk. Mîna beşeke mezin a rojhilatê kurdî herwiha zehmetiyên sînorê leşkerîkirî û rabûn û ketinên aboriya sînorî ya dûr nas kirine. Lê rola wê wek derî di her serdemê de ew zindî û bi têkilî parastiye.
Bazîd Îro
Îro Doğubayazıt bajarokeke kurdî ya zindî ye û serdanvanan dikişîne, yên ji bo hilkişîna ber bi Agiriyê ve û gerandina hewşên Qesra Îshaq Paşa tên. Bazirganiya bi Îranê re, geştiyarî û ahengên jiyana deşta bilind debara wê peyda dikin. Li bin çiyayê xwe yê mezin û li rex qesra xwe ya zêrîn, Bazîd yek ji balkêştirîn goşeyên cîhana kurdî dimîne.
Demrêz
dawiya sedsala 17em — Avakirina Qesra Îshaq Paşa di bin begên herêmî de dest pê dike.
sedsala 18em — Qesr tê qedandin û dibe cihê desthilatdarên deverê.
serdema osmanî — Bazîd wek bajarokeke sînorî li ser rêyên Farisistanê geş dibe.
sedsala 20em — Bajaroka nû li deşta li binê qesra kevnar mezin dibe.
îro — Doğubayazıt bajarokeke kurdî û navendeke geştiyariyê ye li binê Çiyayê Agirî.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Navê kurdî yê Doğubayazıtê çi ye?
Bi kurdî bajarok bi Bazîd (an Bayazîd) tê naskirin.
Qesra Îshaq Paşa çi ye?
Ew kompleksa mezin a qesrekê ya sedsala 18em e li ser Doğubayazıtê, ji aliyê begên desthilatdar ên herêmî ve hatî avakirin û şêwazên mîmariyê yên osmanî, farisî, selçûqî û yên din têkel dike — yek ji xweşiktirîn abîdeyên herêma kurdî.
Çiyayê Agirî li ku ye?
Çiyayê Araratê (Çiyayê Agirî) rasterast li bakurê Doğubayazıtê bilind dibe; ew bilindtirîn lûtkeya herêmê ye û li ser asoya bajarokê serdest e.
Doğubayazıt li ku ye?
Ew li parêzgeha Agiriyê ye li rojhilatê dûr ê Tirkiyeyê, li deşteke bilind nêzîkî sînorê Îranê, li deverên bilind ên kurdî li binê Çiyayê Agirî.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Çiyayê Araratê (Çiyayê Agirî) · Qesra Îshaq Paşa · sînorê Îranê · Agirî · Wan · Hekarî.