پێشەکی
دۆغوبایەزیت، بە کوردی بازید، شارۆچکەیەکی کوردیی دوورترین بەشی ڕۆژهەڵاتی تورکیایە؛ لە دەشتاییەکی بەرز لە دامێنی چیای ئارارات و نزیک سنووری ئێران هەڵکەوتووە. بۆ گەشتیاران لە سەرووی هەموو شتێکەوە بە یەک شت بەناوبانگە؛ کۆشکی ئیسحاق پاشا، کۆمەڵەبینایەکی شکۆداری سەدەی هەژدەهەم کە لەسەر گردەکانی سەرەوەی شارۆچکەکە وەک تاجێک ڕاوەستاوە و یەکێکە لە جوانترین یادگارەکانی سەرانسەری خاکی کوردستان.
بازید شارۆچکەیەکی سنووریی بازرگانی و چیا و مێژووە و لەوێ دەکەوێت کە بەرزاییەکانی چیاکانی کوردستان بە ڕێگاکانی بەرەو ئێران دەگەن. ئەم ناساندنە سەیری شارۆچکەکە و کۆشکە گەورەکەی و ئەو چیایە دەکات کە بەسەر هەردووکیاندا بەرز دەبێتەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• دۆغوبایەزیت، بە کوردی بازید، شارۆچکەیەکی کوردیی پارێزگای ئاگرییە لە دوورترین بەشی ڕۆژهەڵاتی تورکیا، نزیک سنووری ئێران.
• لە دەشتاییەکی بەرز لە دامێنی چیای ئارارات دەکەوێت، ئەو لووتکە بەرزەی ناوچەکە.
• نیشانە گەورەکەی کۆشکی ئیسحاق پاشایە، کۆمەڵەبینایەکی ڕازاوەی سەدەی 18 کە بەگە ناوخۆییەکان دروستیان کردووە.
• کۆشکەکە شێوازەکانی تەلارسازیی عوسمانی و فارسی و سەلجووقی و شێوازی دیکە تێکەڵ دەکات.
• بازید لە مێژە شارۆچکەیەکی سنووریی سەر ڕێگا بازرگانییەکانی نێوان ئەنادۆڵ و ئێران بووە.
زانیارییە خێراکان
ناو بە کوردی: بازید
ناو بە تورکی: دۆغوبایەزیت
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: ئاگری
نیشانەی دیار: کۆشکی ئیسحاق پاشا
چیای سەرەوەی: چیای ئارارات (چیای ئاگری)
نزیکە لە: سنووری ئێران
بەناوبانگە بە: شارۆچکەیەکی سنووریی بازرگانی و کەلەپوور
پێڕست
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
دۆغوبایەزیت لە کوێیە؟
دۆغوبایەزیت لە دوورترین بەشی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای ئاگری دەکەوێت، نزیک سنووری ئێران و نەک زۆر دوور لە خاڵی یەکگرتنی تورکیا و ئێران و ئەو ناوچە کوردییە بەرفراوانترەی کە بەرەو باشوور بۆ وان و هەکاری درێژ دەبێتەوە. لە دەشتاییەکی بەرزی بەرکەوتووی با هەڵکەوتووە؛ شارۆچکەیەکە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن و لە مێژە دوا وێستگە گەورەکەی پێش سنوور و ڕێگای بەرەو ئێران بووە.
کۆشکی ئیسحاق پاشا
شکۆی شارۆچکەکە کۆشکی ئیسحاق پاشایە؛ کۆمەڵەبینایەکی قەڵابەندیی بەرفراوان، پێکهاتوو لە حەوشە و مزگەوت و حەرەم و هۆڵ، کە لە لایەکی گردی سەرەوەی شارۆچکە کۆنەکە دروست کراوە. لە کۆتایی سەدەی حەڤدەهەمدا دەست بە دروستکردنی کرا و لە سەدەی هەژدەهەمدا بنەماڵەی بەگە فەرمانڕەوا ناوخۆییەکان تەواویان کرد؛ کاریگەریی عوسمانی و فارسی و سەلجووقی و ئەرمەنی و گورجی تێکەڵ دەکات و یەکێکە لە ڕازاوەترین کۆشکەکانی ڕۆژهەڵات. دەروازە هەڵکۆڵراوەکان و گومبەز و منارە باریکەکەی، بە چیا ڕووتەکان لە پشتەوە، دیمەنێکی لەبیرنەکراو دروست دەکەن؛ بیرخەرەوەی ئەوەی ئەم سنوورە دوورەدەستە جاران ناوەندی دەسەڵاتی خاوەن شکۆ ناوخۆییە دەوڵەمەند و ئامانجدارەکان بووە.
لە دامێنی چیای ئارارات
لە باکوورەوە چیای ئارارات بەرز دەبێتەوە، کە بە کوردی چیای ئاگری، «چیای ئاگرین»، دەگوترێت؛ بەرزترین لووتکەی ناوچەکە و یەکێک لە بەناوبانگترین چیاکانی جیهانە. لووتکە مەخرووتییە بەفرپۆشەکەی بەسەر ئاسۆی دۆغوبایەزیتدا زاڵە و ناوی کوردی بە پارێزگای دەوروبەری بەخشیوە. بۆ خەڵکی بازید، ئارارات پاشخانە گەورەکەی ژیانی ڕۆژانەیە؛ چیایەک کە لە گۆرانی و چیرۆک و ناسنامەی بەرزاییەکانی چیاکانی کوردستاندا تەنراوە.
شارۆچکەیەکی سنووری
شوێنی دۆغوبایەزیت لە کەناری ناوچەکە هەمیشە شێوەی پێ بەخشیوە. بۆ چەندین سەدە لەسەر ڕێگاکانی کاروانی نێوان ئەنادۆڵ و فارس بووە و ئەمڕۆش تێپەڕگەیەکی پڕجووڵەیە؛ بازرگانی و قاچاخەتی و گەشت بە سنووری نزیکەکەدا تێدەپەڕن. وەک بەشێکی زۆر لە ناوچە کوردییەکانی ڕۆژهەڵات، ئەویش سەختییەکانی سنوورێکی سەربازیکراو و هەوراز و نشێوەکانی ئابوورییەکی سنووریی دوورەدەستی دیوە. بەڵام ڕۆڵەکەی وەک دەروازە لە هەموو سەردەمێکدا زیندوو و پەیوەست ڕایگرتووە.
بازیدی ئەمڕۆ
دۆغوبایەزیتی ئەمڕۆ شارۆچکەیەکی کوردیی پڕ ژیان و شوێنی ڕاکێشانی سەردانیکەرانە؛ دێن بۆ سەرکەوتن بەرەو ئارارات و پیاسەکردن لە حەوشەکانی کۆشکی ئیسحاق پاشا. بازرگانی لەگەڵ ئێران و گەشتیاری و ڕیتمەکانی ژیانی دەشتاییە بەرزەکە ژیانی شارۆچکەکە بەردەوام دەکەن. لە دامێنی چیا گەورەکەی و لە تەنیشت کۆشکە زێڕینەکەی، بازید هەر یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترین گۆشەکانی جیهانی کورد.
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوەکان
کۆتایی سەدەی 17 — لەژێر دەسەڵاتی بەگە ناوخۆییەکاندا دەست بە دروستکردنی کۆشکی ئیسحاق پاشا دەکرێت.
سەدەی 18 — کۆشکەکە تەواو دەکرێت و دەبێتە ناوەندی دەسەڵاتی فەرمانڕەواکانی ناوچەکە.
سەردەمی عوسمانی — بازید وەک شارۆچکەیەکی سنووریی سەر ڕێگاکانی بەرەو فارس گەشە دەکات.
سەدەی 20 — شارۆچکە هاوچەرخەکە لە دەشتی خوارەوەی کۆشکە کۆنەکە گەشە دەکات.
ئەمڕۆ — دۆغوبایەزیت شارۆچکەیەکی کوردی و ناوەندێکی گەشتیاریی دامێنی چیای ئاراراتە.
پرسیارە باوەکان
ناوی کوردیی دۆغوبایەزیت چییە؟
بە کوردی شارۆچکەکە بە بازید (یان بایەزید) ناسراوە.
کۆشکی ئیسحاق پاشا چییە؟
کۆمەڵەبینای کۆشکێکی شکۆداری سەدەی 18ە لە سەرەوەی دۆغوبایەزیت، بەگە فەرمانڕەوا ناوخۆییەکان دروستیان کردووە و شێوازەکانی تەلارسازیی عوسمانی و فارسی و سەلجووقی و شێوازی دیکە تێکەڵ دەکات؛ یەکێکە لە جوانترین یادگارەکانی ناوچەی کوردستان.
چیای ئارارات لە کوێیە؟
چیای ئارارات (چیای ئاگری) لە باکووری دۆغوبایەزیت و تەنیشتیدا بەرز دەبێتەوە؛ بەرزترین لووتکەی ناوچەکەیە و بەسەر ئاسۆی شارۆچکەکەدا زاڵە.
دۆغوبایەزیت لە کوێیە؟
لە پارێزگای ئاگریی دوورترین بەشی ڕۆژهەڵاتی تورکیا دەکەوێت، لە دەشتاییەکی بەرز نزیک سنووری ئێران، لە بەرزاییەکانی چیاکانی کوردستان لە دامێنی چیای ئارارات.
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
چیای ئارارات (چیای ئاگری) · کۆشکی ئیسحاق پاشا · سنووری ئێران · ئاگری · وان · هەکاری.