Destpêk
Barzan herêm û bajarokeke biçûk e di kûrahiya çiyayên bakurê Başûrê Kurdistanê de — lê kêm cih di dîroka nû ya kurdî de ji wê mezintir in. Ew welatê malbata Barzanî ye, malbata ku zêdetir ji sedsalekê siyaseta kurdî şekil daye, û cihê zayîna navdartirîn rêberê kurd ê sedsala bîstem, Mistefa Barzanî ye.
Ji rêzeke şêxên sûfî heta rêberiya tevgera neteweyî ya kurdî, navê Barzanê bûye hemanwateya serhildanê û êşa giran. Ev nasname li cihê wê, malbata ku jê derketiye û dîroka di çiyayên wê de hatiye nivîsandin dinêre.
Xalên Sereke
• Barzan herêm û bajarokeke çiyayî ye li parêzgeha Hewlêrê, li bakurê Başûrê Kurdistanê.
• Ew welatê malbata Barzanî ye, bandortirîn malbat di siyaseta nû ya kurdî de.
• Mistefa Barzanî, damezrînerê Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK), li Barzanê hatiye dinyayê.
• Barzanî wek rêzeke şêxên sûfî yên neqşebendî dest pê kirin û bûn rêberên serhildanên kurdî.
• Di 1983 de nêzîkî 8,000 mêr û kurên Barzanî ji aliyê rejîma Seddam Huseyn ve hatin revandin û qet venegeriyan.
Agahiyên Kurt
Nav: Barzan
Welat / Herêm: Iraq (Başûr / Herêma Kurdistanê)
Parêzgeh: Hewlêr
Cih: Çiyayên li rex Zabê Mezin
Bi Çi Navdar e: Welatê malbata Barzanî
Navdartirîn Kurê Wê: Mistefa Barzanî (1903–1979)
Kevneşopî: Malbata şêxên sûfî yên neqşebendî
Trajediya Mezin: Windabûna 1983 a ~8,000 Barzaniyan
Naverok
Ji Şêxên Sûfî heta Serhildêran
Barzan Li Ku ye?
Barzan li çiyayên asê yên bakurê parêzgeha Hewlêrê, li rex geliyê Zabê Mezin, di hin dûrtirîn û herî baş têne parastin ên deverên bilind ên Başûrê Kurdistanê de ye. Ew erdekî bi rêzên çiyayan ên tûj û geliyên teng e, ne dûrî Rewandizê, axeke ku bi nifşan gelê wê parast û herêm kir keleheke xwezayî ya berxwedanê.
Ev dûrmayîn dîroka Barzanê şekil da: gihîştina wê dijwar û parastina wê hêsan bû, û bû hem penageh hem bingeheke ku Barzanî dikaribûn ji wir li dijî hêzên pir bihêztir rabin.
Ji Şêxên Sûfî heta Serhildêran
Malbata Barzanî wek rêberên olî navdar bû — şêxên terîqeta sûfî ya neqşebendî, yên bi desthilatdariya xwe ya manewî ji eşîretên derdorê şopîner kişandin. Ji vê bingeha dilsoziya olî rêberiya siyasî û leşkerî pêş ket. Şêx Evduselam Barzanî di 1914 de ji aliyê osmaniyan ve hat îdamkirin, û Şêx Ehmed Barzanî di dehsalên destpêkê yên sedsala bîstem de serhildan birin pêş, malbat kir hêzeke ku hikûmetên navendî ne dikaribûn piştguh bikin ne jî bi hêsanî serê wê bitewînin.
Mistefa Barzanî û PDK
Navdartirîn kesê li Barzanê hatiye dinyayê Mistefa Barzanî — Mella Mistefa Barzanî — bû, rêberê mezin ê tevgera nû ya kurdî. Wî di 1946 de li Komara Mehabadê ya demkurt li Mehabadê fermandariya hêzan kir, û di heman salê de alîkariya damezrandina Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) kir, ya ku wî bi dehsalan rêve bir. Ji salên 1960an wî serhildanên mezin ên kurdî li dijî dewleta Iraqê birin pêş, û heta mirina xwe ya 1979 bû sembola daxwazên kurdan. Malbata ku wî rêberî dikir — di nav wan de kurê wî Mesûd Barzanî — ji wê demê ve di siyaseta kurdî de navendî maye.
Windabûnên 1983
Dîroka Barzanê herwiha yek ji tarîtirîn beşên trajediya kurdî digire. Piştî têkçûna serhildana kurdî di 1975 de, bi hezaran Barzanî hatin derxistin û li kampên bêhêvî yên beşên din ên Iraqê hatin niştecihkirin. Paşê, di 1983 de, hêzên Seddam Huseyn ji wan kampan nêzîkî heşt hezar mêr û kurên Barzanî kom kirin û birin. Ew careke din bi saxî nehatin dîtin; piştî salan gorên komî yên Barzaniyan li biyabanên başûrê Iraqê hatin dîtin. Windabûna Barzaniyan hişyariyeke pêşîn a qirkirina firehtir a Enfalê bû ku wê piştre bihata.
Barzan Îro
Îro Barzan careke din herêmeke zindî ye, piştî dehsalên wêrankirinê û vala kirina ji gel hatî ava kirin, û li seranserê Kurdistanê wek cihê bîranîn û rêberiyê tê rêzgirtin. Çiyayên wê, yên carekê keleha gerîlayan bûn, niha gor û abîdeyên malbat û gelekî dihewînin ku bihayekî pir giran dan — û navê Barzanê di çîroka kurdî de yek ji bihêztirînan dimîne.
Demrêz
1914 — Şêx Evduselam Barzanî ji aliyê osmaniyan ve tê îdamkirin.
1903 — Mistefa Barzanî li Barzanê tê dinyayê.
1946 — Mistefa Barzanî li Komara Mehabadê kar dike û alîkariya damezrandina PDK dike.
Salên 1960an–1975 — Barzanî serhildanên kurdî li dijî dewleta Iraqê bi rê ve dibe.
1983 — Nêzîkî 8,000 mêr û kurên Barzanî ji aliyê rejîma Seddam ve tên revandin.
Ji 1991 û pê ve — Bi cihgirtina xweseriya kurdî li bakurê Iraqê Barzan ji nû ve tê avakirin.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Barzan çima girîng e?
Barzan welatê malbata Barzanî ye, bandortirîn malbat di siyaseta nû ya kurdî de, û cihê zayîna Mistefa Barzanî, damezrînerê PDK ye.
Mistefa Barzanî kî bû?
Mistefa Barzanî (1903–1979) rêberê efsanewî yê tevgera neteweyî ya nû ya kurdî, fermandarekî Komara Mehabadê ya 1946 û damezrînerê Partiya Demokrat a Kurdistanê bû.
Di 1983 de çi bi Barzaniyan hat?
Di 1983 de hêzên Seddam Huseyn nêzîkî 8,000 mêr û kurên Barzanî ji kampên niştecihkirinê revandin; ew hatin kuştin, û piştre gorên komî li başûrê Iraqê hatin dîtin.
Barzan li ku ye?
Barzan herêm û bajarokeke çiyayî ye li bakurê parêzgeha Hewlêrê, li Başûrê Kurdistanê, li rex çemê Zabê Mezin.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Mistefa Barzanî · malbata Barzanî · Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) · Mehabad · Hewlêr · Rewandiz.