Bersaq: Nanê sorkirî yê Kurdî yê koçeran
Bersaq (borsaq, beji û birjî jî) nanekî kevneşopî yê Kurdî yê sorkirî ye — gilêrên biçûk ên hevîra şîrîn ku ji ard, şîr, şekir, hêk û rûnê tên çêkirin, bi dest tên şekildan û di rûna germ de heta zêrîn dibin tên sorkirin. Ji herêmên Kurdî yên Rojhilatê — Kirmanşan, Îlam û parêzgeha Kurdistanê — tê û gotareke xwe ya Wîkîpediyayê heye ku wê wek xwarineke kevneşopî ya hevîrî ya Kurdî bi nav dike. Navê bersaq şêwaza erebîkirî ya peyva Kurdîya Başûr berjiag e, bi wateya «birjandî» — ziman bixwe şêwaza pijandinê di nav xwe de hildigire. Bersaq bi du awayan heye: sade, bi çay an hingiv re tê xwarin; û tijekirî, bi toza gûzan, razîyan an tûyên hişk. Xwarina koçeran e — nanek ku dikare zû li ser agirê bi pêkhateyên sade bê çêkirin û ji bo civakên şivanî yên diçin û tên yên hewceyê tiştekî şîrîn, veguhastinbar û têrker bûn guncaw e.
Xalên sereke
• Gilêrên biçûk ên hevîra şîrîn heta zêrîn dibin tên sorkirin — ji ard, şîr, şekir, hêk û rûnê tên çêkirin
• Du cure: Sade (bi çay re tê xwarin) û tijekirî (toza gûzan, razîyan, tûyên hişk)
• Ji Kirmanşan, Îlam û parêzgeha Kurdistanê li Rojhilatê tê — gotareke xwe ya Wîkîpediyayê wek xwarineke hevîrî ya Kurdî heye
• Nav ji berjiag a Kurdîya Başûr tê, bi wateya «birjandî» — ziman şêwaza pijandinê di nav xwe de hildigire
Agahiyên kurt
Navên Kurdî: Bersaq / Borsaq / Beji / Birjî / Pişî (Kurdîya Başûr: بژی, برساق)
Cure: Nan/xwarina hevîrî ya şîrîn a di rûna kûr de sorkirî — xwarina mîrasa koçeran
Pêkhate: Ard, şîr, şekir, hêk, rûn; cureya tijekirî gûz, razîyan an tûyên hişk zêde dike
Herêm: Kirmanşan, Îlam, parêzgeha Kurdistanê (Rojhilat)
Bersaq çawa tê çêkirin
Ard, şîr, şekir, hêkek, rûn û hinek xwê tên têkelkirin û dibin hevîreke nerm. Hevîr heta nerm û yekgirtî dibe tê hevîrkirin, piştre tê pêçan û şevê li cihekî sar tê hiştin da hilwere. Roja din perçeyên bi mezinahiya gûzekê ji hevîrê tên veqetandin, hemwar lê ne pir tenik tên vekirin û di rûna germ de heta her du alî zêrîn dibin tên sorkirin. Ji bo cureya tijekirî madeyên tijekirinê — gûzên hêrandî, toza razîyanê an toza tûyên hişk — berî şekildan û sorkirinê dikevin hevîrê. Encam nanekî sorkirî yê pifbûyî, zêrîn û hinek şîrîn e ku dikare bi çay re bê xwarin, hingiv li ser bê rijandin an di şîreya xurmayê de bê xistin. Sade, veguhastinbar û pir têrker e — ji wan xwarinan e ku ji bo jiyaneke di tevgerê de hatine çêkirin.
Xwarina koçeran, zimanê Kurdî
Bersaq yek ji wan çend tiştên vê rêzenivîsarê ye ku etîmolojiya Kurdî ya wan bi eşkereyî hatiye belgekirin. Wîkîpediya destnîşan dike ku «bersaq» şêwaza erebîkirî ya peyva Kurdîya Başûr berjiag an bershiag e, rengdêra pêşbûyî ya bi wateya «birjandî» an «sorkirî». Şêwaza pijandinê di navê wê de ye. Ev girîng e ji ber ku bersaq wek termeke xwarinê ya bi zimanê Kurdî diyar dike, ne deynkirina ji Erebî, Tirkî an Farisî. Xwarin li Kirmanşan, Îlam û parêzgeha Kurdistanê hatiye belgekirin — sê ji herêmên Rojhilatê yên ji aliyê dîrokî ve herî Kurdî. Nanên hevîra sorkirî li tevahiya Asyaya Navîn û Rojhilata Navîn hene (baursaka Qazaxî, boortsoga Mongolî), lê bersaqa Kurdî kevneşopiyeke xwe ye, bi navê xwe, madeyên tijekirinê yên xwe û cihê xwe di jiyana şivanî ya Kurdî de.
Encam
Bersaq aliyê şîrîn ê xwarina Kurdî ya koçer e. Dema nanê tîrî nanê parastinê ji bo domandinê û şifte proteîna ji bo enerjiyê ye, bersaq kêfxweşî ye — zêrîn, pifbûyî, ji rûnê germ û bi çay re li derdora agirê tê xwarin. Bi gûzên hêrandî an tûyên hişk ên ji baxên Kurdistanê tijekirî ye û kêliyek şîrîniyê di jiyaneke bi çiya û tevgerê şekilgirtî de nîşan dide. Ev yek ku nav bixwe Kurdîya Başûr e — berjiag, «birjandî» — dibêje destên kê hevîrê şekil dan û zimanê kê nav li wê kir. Bersaq Kurdî ye. Agir Kurdî ye. Şîrînî bi xebatê hatiye bidestxistin.
Çavkanî û xwendina bêtir
Iran Front Page — Borsaq: Nanekî lezîz ê Kurdî yê Îranê (rêbaz û vegotin, 2021)