Deq û tomar dorpêça 1609–10 bi dengên cuda, zimanê olî û bîra berxwedanê ve girê didin.

Du mêr li ber dîwareke kevirî li Amedê rûniştine; yek bi destan li rex rûyê xwe distirê, yê din telefon û tesbîh digire
Dengbêj li Amedê, Kolpakovtour, 18 Gulan 2015. Wêneya çarçoveyê ye; strana tê gotin nehat nasandin. © Kolpakovtour · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Bingeha dîrokî

Emîr Xanê Lepzêrîn nêzî 1609 Kela Dimdimê li nêzî Gola Ûrmiyê ji nû ve ava kir. Hatem Beg ji Mijdara 1609 heta havîna 1610 kelê dorpêç kir. Hassanpour qetilkirina parêzvanan piştî girtinê, şîdeta din û sirgûnan vedibêje. Bradost û Mukrî wek mîrgehên lawazbûyî man. [1]

Vegotin û îcra

Beyt dikare tev were gotin an helbesta awazdar û pexşana axaftî tevlihev bike. Serwa, awaz, bend û leza vegotinê diguherin. Di tomarên Behdînana 2009 ên Ferdeghini de pênc beyt û du stranên kurttir hene; Ibrahim Awa, Fehmî Balawa û Halala Barçî di nav wan de ne. Halala Dimdim di dawetan de bîr dianî. Hin guhertoyên kurt bi tembûrê ne; hemû bêamûr nînin. [2] [3]

Deqa edebî

VejinBooks deqeke kurmancî ya bi Feqiyê Teyran ve girêdayî pêşkêş dike û dibêje kontrola transkrîpsiyonê hê li bendê ye. Destpêk Pêxember, Ebûbekir, Omer û şehadetê tîne; paşê şer û şîn tên. Ev zimanê olî perçeyek ji kevneşopiyê ye û bi dirûşmeyên nû yên siyasî bi tevahî nayê guherandin. Helbest rapora peyvbi peyv a dorpêçê nîne. [1] [4]

Dengên kesane

Cindî Bedo Heyderî wek mamosteyê Himêyê Memed bi nav dike û mîmîk û tevgerên destan vedibêje. Guhertoya Bekirê Ecem di havîna 1932 de li Keleşbeg hat berhevkirin û di 1936 de çap bû. Ev hûrgilî bîrê bi kesan, hînbûn û şertên berhevkirinê ve girê didin. Dîroknivîsî, helbest û îcra epoya zindî bi hev re ronî dikin. [5]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Amir Hassanpour, “Dimdim,” Encyclopaedia Iranica VII/4 (1995; updated 2013), pp. 404–405: historical siege, aftermath and literary tradition.
  2. Amir Hassanpour, “Bayt,” Encyclopaedia Iranica IV/1 (1989), pp. 11–12: sung narrative, prose, regional and formal variation.
  3. Giulia Ferdeghini, Beyta Dimdim: storia, tradizione e struttura di un canto epico curdo (Fondazione Levi, Venice, 2023), especially pp. 50–63 and 206–211: primary Bahdinan fieldwork and musical analysis.
  4. Beyta Dimdim, attributed to Feqiyê Teyran, Dîwana Feqiyê Teyran, VejinBooks transcription: original Kurmanji text, editorial review pending.
  5. Heciyê Cindî (Hajye Jndi), narrator notes in Dimdim, VejinBooks transcription: primary collecting accounts, Himêyê Memed and Bekirê Ecem.
  6. Kolpakovtour, Dengbêj storytellers/singers in Diyarbakir, 18 May 2015, CC BY-SA 4.0: contextual performance photograph.