Meryem Xan: Dengê ku bêdengî şikand
Meryem Xan (1904-1949), yekem jina Kurd ku stranên xwe tomar kir: dengbêja jin a pêşeng ku ji bo nifşên jinên Kurd ên stranbêj bêdengî şikand.
Gotarê bixwîninKovara dîroka Kurdan
Gotarên di beşa Huner û Çanda Kurdî de.
460 gotar bi Kurmancî amade ne.
Meryem Xan (1904-1949), yekem jina Kurd ku stranên xwe tomar kir: dengbêja jin a pêşeng ku ji bo nifşên jinên Kurd ên stranbêj bêdengî şikand.
Gotarê bixwînin
Cembelî, mîrê Hekkarî, û Binevşa Narîn: yek ji destanên mezin ên evînê yên dengbêjiya Kurdî, çîrokeke çiyayî ya evîna ku dijminatî û serbilindî wê ji hev vediqetînin, û lehengê evîna Kurdî.
Gotarê bixwînin
Evdalê Zeynikê, dengbêjê kor ê sedsala 19em ku şahê dengbêjan û Homerê Kurdan tê gotin: damezrînerê efsaneyî yê kevneşopiya destana devkî ya kurdî.
Gotarê bixwînin
Filîtê Quto, yek ji destanên herî mezin ên dengbêjiya kurdî: çîrokeke sedsala 19em a baca karwanê, şerefa eşîrî, tivingeke nehatî dayîn û dijminatiya xwînî li deşta Xerzanê.
Gotarê bixwînin
Aşî, yazataya Zerdeştî ya xelat û bextê: keça ronî ya Ahura Mazda û ajokara erebeya Mîtra, ku xêrên bi jiyaneke rastdar hatî bi destxistin dibexşîne.
Gotarê bixwînin
Daena, kesayetîdayîna Zerdeştî ya wijdan û olê: keça ku her ruh piştî mirinê dibîne, ku wêneya zindî ya raman, gotin û kiryarên wî bixwe ye.
Gotarê bixwînin
Apam Napat, Zarokê Avan: yazatayê îranî yê bi sir ê agirê di avê de, ku farr, şan û şerefa padîşahî, di kûrahiyên deryaya gerdûnî de diparêze.
Gotarê bixwînin
Vayu, xwedayê bayê yê ola îranî ku xwezaya wî dualî ye: yazatayê şervan ê hewayê ku hem qenc hem xirab e û cihê ku divê ruh di rêya xwe ya piştî mirinê de tê re derbas bibe.
Gotarê bixwînin
Atar, agirê pîroz û yazatayê Zerdeştiyê: kurê Ahura Mazda û nîşana berçav a rastiyê, Agirê Serketî yê perestgehan û sedema ku Zerdeştî ne agirperest in.
Gotarê bixwînin
Haoma, nebata pîroz û yazatayê rêûresmên Zerdeştî: vexwarina zêrîn a nemiriyê, kahînê pêşî, bexşînerê kurên leheng û Homê gûşenişîn ku Efrasiyab girt.
Gotarê bixwînin
Zûrvan, xwedayê îranî yê dema bêsînor: efsaneya Zûrvanî ku ew kir bavê cêwiyan Ohrmazd û Ehrîmen, bîdeteke nîqaşbar ku bi rêya dijminên xwe tê naskirin.
Gotarê bixwînin
Gerşasp (Keresaspa), lehengê mezin ê ejdehakuj ê efsaneya îranî: gurzvanê ku ejdehayê bi qiloç kuşt, bapîrê dûr ê Rustem ku razayî ye heta di dawiyê de ji bo kuştina Dehaq şiyar bibe.
Gotarê bixwînin
Raşnû, yazataya dadweriyê ya Zerdeştî: dadwerê durustiya neşikandbar ku bi Mîtra û Sraoşa re li Pira Çînvatê karên ruh li terazûya zêrîn dikêşe.
Gotarê bixwînin
Keyûmers (Gayomerd), padîşah û mirovê pêşîn ê efsaneya îranî: hukumdarê çiyan ê bi çermên pilingê li xwe, mirina pêşîn a kurê wî Siyamek û jidayikbûna mirovahiyê.
Gotarê bixwînin
Hûşeng û Tehmûres, padîşahên destpêkê yên lehengên damezrînerên çandê yên Şahnameyê: keşfkirina agirê û cejna Sedehê, û Tehmûresê bendkirê dêwan ku diyariya nivîsandinê bi dest xist.
Gotarê bixwînin
Keykawûs, padîşahê Keyanî yê bi kibir û kêmasîdar ê Şahnameyê: karesata Mazenderanê, firîna ezman û trajediya kurê wî Siyavaş.
Gotarê bixwînin
Efrasiyab, padîşahê Tûranê û dijminê herî mezin ê Îranê di Şahnameyê de: desteserkerê ku Siyavaş kuşt û neviyê wî bixwe Keyxusrew ew tune kir.
Gotarê bixwînin
Menûçehr, padîşahê Pîşdadî yê Şahnameyê ku tola Îrec hilda, şerê dirêj ê Îran û Tûranê dest pê kir û di dema derketina lehengên Sam, Zal û Rustem de hukum kir.
Gotarê bixwînin
Fraşokeretî, dawiya demê ya Zerdeştî: nûkirina dawî ya cîhanê, rizgarker Saoşyant, rabûna miriyan, çemê metalê helî û têkbirina xirabiyê.
Gotarê bixwînin
Araşê tîravêj (Arash-e Kamangir), lehengê îranî ku jiyana xwe di yek tîra ji Çiyayê Demawendê avêtî de rijand da sînorekî dadperwer destnîşan û gelê xwe azad bike.
Gotarê bixwînin
Sraoşa (Sûrûş), yazataya guhdarî û wijdanê ya Zerdeştî: peyamnêrê xwedayî ku bi şev bi dêwan re şer dike û li Pira Çînvatê ruh diparêze.
Gotarê bixwînin
Dêw, heyînên şeytanî yên efsaneya îranî: daevayên xizmeta Ehrîmen dikin, Dêwê Spî yê Mazenderanê ku Rustem dikuje û Ekvan Dêwê hîlekar.
Gotarê bixwînin
Tiştrya, yazataya stêrkî ya baranê ya Zerdeştî (stêrka Sirius), ku ji bo serbestkirina avê bi Apaoşa, dêwê hişkesaliyê, re şer dike û di cejna Tîrganê de tê rêzgirtin.
Gotarê bixwînin
Verethragna, an Behram, yazataya serkeftinê ya Zerdeştî: deh bedenên wî yên biriqok, rehên wî yên kevnar ên hindoîranî û agirê serkeftinê yê Ateş Behram.
Gotarê bixwînin