Mihemed Paşa, Mîr Kor, berî 1836 desthilata Soranê fireh kir. Şahidî û lêkolîn tundî, hevalbendî û nirxandinên cuda nîşan didin.

Newala kûr a Rewandizê navbera kevirên rast, girê hişk li çepê û xanî li berdevkê rastê
Newala Rewandizê, Ara Qadir,17 Mijdar 2010. Erdnîgariya nûjen, ne dîmena şerê sedsala nozdehem. © Ara Qadir, 2010 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0.

Desthilatdar û nezelalî

Göymen cihgirtina wî 1814 dîrok dike; navend Rewandiz bû. [1] Desthilata malbatê û kontrola axê ne dewleteke neteweyî ya neguherbar bû. Fraser di 1840 de çavdêriyên Ross a 1833 weşand: bijîşk bav Mustafa derman kiribû û kur Mihemed di kampê de bi çavekî nabîna danasand. [3] Ev ne teşxîseke taybet an têgihîştina derxwezayî ye.

Şahidiya leşkerî

Ross zilamên ji bo dirûnê vegeriyayî mal û serokên bi aliyên xwe yên kampkirî vedibêje. [3] Ev wêneya artêşa neteweyî ya bi tevahî domdar tevlihev dike. Fraser nirxandinên kurd ên dijber jî tomar dike. [3] Pesn û rexne divê bi çavkanî bên diyarkirin; texmîn ne deftera leşkeran e.

Feth û qurbaniyên êzidî

Göymen kuştina komî li Şêxanê, fetha Amediyê û dûrxistina mîrên Behdînanê vedibêje. [1] Qurbanî divê beşa sereke bin, ne bi bihayê yekîtiyê bên rewakirin. Reha hevpar pêşiya nakokiyê negirt. Hejmarên rast, çek û çîrokên guherîna olê delîlên taybet dixwazin.

Zexta Osmanî

Henning seferên 1834–1839 bi bac û pêdiviya leşkeran rave dike. Têkçûna 1831–1832 li hember hêzên Misrê zext zêde kir. Mihemed kêmtir dixwest leşker bide; Bedir Xan destpêkê piştgiriya Osmaniyan li hember mîrên din kir. [2] Hevalbendî diguherîn; ne eniya hevpar a hemû mîran bû.

Dawiya desthilat û mirin

Göymen mudaxeleya Reşîd a 1836 bi hêzên Bexda û Mûsilê, teslîmbûn û veguhestina Stenbolê vedibêje. Kuştina di rêya vegerê de ragihand. [1] Ev ziyafeta jehrî, kujerekî binavkirî an goreke diyarkirî piştrast nake. Dawiya desthilat û dîroka paşê ya malbatê cuda ne.

Sirgûn û bîranîn

Henning Stenbolê bi sirgûna mîrên din re berawird dike: dûrxistin amûra kontrolê bû. [2] Rêveberiya bi tevahî soranî, perwerdehiya endezyariya nûjen an aboriya neteweyî ya girtî belgeyên diyarkirî dixwazin. Çavkaniyên vir van piştrast nakin. Bîranîn, desthilat û tundî divê bi hev re bên vekolîn.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Sema Yaşar Baraç Göymen, Nestorians, Kurds, and the State (Boğaziçi University MA thesis, 2015), pp. 18–20: Soran, conquest, Yazidi victims and Ottoman intervention.
  2. Barbara Henning, Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts (2018), pp. 96 and 157: taxation, military manpower, alliances and exile.
  3. James Baillie Fraser, Travels in Koordistan, Mesopotamia, &c., vol. I (Richard Bentley, 1840), especially pp. 69–79 and 119–121: Dr Ross’s observations and contrasting reports. Public-domain University of Toronto scan.