Îzzedîn Huseynî kî bû?
Îzzedîn Huseynî melayekî misilman ê Sunni yê Kurd bû ku di 1921 de li Mehabadê hat dinyayê — bajarê ku di 1946 de paytexta Komara Kurd a Mehabadê bûbû — û bû rêberê olî yê Sunni yê Kurd ê herî berçav li Îrana sedsala 20an. Ew li cîhana Kurdî bi piştgiriya xwe ya destpêkê ya Şoreşa Îranê ya 1979, qutbûna xwe ya paşê ji Ayetullah Xumeynî ji ber xweseriya Kurd û dehsalên parastina mafên Kurd li Îranê tê pesindan.
Ew di serdema şoreşê de kesayetiyeke girîng bû — destpêkê li gel rêberên olî yên din piştgirî dida tevgera li dijî Shah — lê ji Komara Îslamî ya nû qut bû, dema ku wê daxwazên Kurd ên xweseriya herêmî red kirin û di 1979-1980 de operasyonên leşkerî li dijî hêzên Kurd dest pê kirin. Qutbûna wî ji Xumeynî ew kir sembola berxwedana Kurd li dijî navendîgeriya Komara Îslamî.
Wî piştî tepeserkirina çalakiya siyasî ya Kurd ji aliyê Komara Îslamî ve salên xwe li sirgûnê derbas kirin û parastina mafên Kurd ji derveyî welêt domand. Ew heta 2011 jiya — tevahiya rêça siyaseta Kurd a sedsala 20an li Îranê, ji Komara Mehabadê heta bihêzbûna Komara Îslamî, dihewand.
Xalên Sereke
• Îzzedîn Huseynî (1921-2011) rêberê olî yê Sunni yê Kurd ê herî berçav li Îrana sedsala 20an bû.
• Ew li Mehabadê hat dinyayê — bajarê Komara Kurd a Mehabadê — û bi mîrasa wê şekil girt.
• Wî destpêkê piştgirî da Şoreşa Îranê ya 1979, lê ji ber xweseriya Kurd ji Xumeynî qut bû.
• Qutbûna wî ji Komara Îslamî ew kir sembola berxwedana Kurd li dijî navendîgeriya Îranê.
• Wî salên xwe li sirgûnê derbas kirin, lê heta mirina xwe ya di 2011 de dengekî mafên Kurd ma.
Agahiyên Kurt
Naverok
Jiyana Destpêkê û Kok
Îzzedîn Huseynî di 1921 de li Mehabadê hat dinyayê — bajarekî ku Komara Kurd a kurt a 1946 nasnameya wî ya Kurdî û armancên wî yên siyasî nîşan dan. Wî perwerdehiya xwe ya olî di kevneşopiya îslamî ya Sunni de wergirt û bû melayekî berçav di civaka Kurdên Îranê de.
Desthilatiya wî ya olî wek melayekî Sunni payeyeke rêberiyê di civaka Kurd de dida wî, ku ji saziya îslamî ya Şîa ya li jiyana olî ya Îranê serdest cuda bû — û gelek caran bi wê re di tengezariyê de bû.
Çarçoveya Dîrokî
Şoreşa Îranê ya 1979 destpêkê piştgiriya civakên siyasî û olî yên cuda kişand — di nav de rêberên Kurd ên ku hêvî dikirin hilweşandina Shah dê qadek ji bo xweseriya Kurd biafirîne. Ev hêvî zû şikestin, dema ku Xumeynî daxwazên xweseriya Kurd red kirin û Komara Îslamî di 1979-1980 de operasyonên leşkerî li dijî hêzên Kurd dest pê kirin.
Rêça Îzzedîn Huseynî — piştgiriya destpêkê ya şoreşê, paşê dijberiya li ser rêgezan a siyaseta Komara Îslamî ya li ser Kurdan — ezmûna gelek rêberên siyasî yên Kurd li Îranê di vê serdemê de nîşan dida.
Serkeftin û beşdariyên sereke
Rêberiya olî ya Kurd
Îzzedîn Huseynî wek melayê Sunni yê Kurd ê herî berçav li Îranê rewakirina olî ji bo armancên siyasî yên Kurd peyda kir, ku rêxistinên siyasî yên laîk ên wek KDPI temam dikir. Desthilatiya wî ya olî aliyekî bawerbarîya îslamî da tevgera Kurd li Îranê, ku li dijî hewla Komara Îslamî ya nîşandana berxwedana Kurd wek dijîslamî derdiket.
Parastina xweseriya Kurd
Qutbûna wî ji Xumeynî û dehsalên wî yên paşê yên parastina xweseriya Kurd li Îranê — ku di sirgûnê û di bin şertên dijwar de hatin domandin — ew kir dengekî domdar û li ser rêgezan ji bo mafên Kurd. Payeya wî ya olî giraniyeke taybet dida parastina wî ya mafan li welatekî ku desthilatiya olî ji aliyê siyasî ve girîng bû.
Rêza demî û bûyerên girîng
Nîqaş, nakokî û pirsên dîrokî
Piştgiriya wî ya destpêkê ya şoreşa 1979 û dijberiya wî ya paşê ji aliyê zanyarên siyaseta Kurdên Îranê ve hatine nîqaşkirin. Nasnameya wî ya Kurdî û girîngiya wî ji bo jiyana olî û siyasî ya Kurdên Îranê nayên nîqaşkirin.
Mîras û Bandora Çandî
Îzzedîn Huseynî sembola berxwedana olî ya Kurd li dijî navendîgeriya Komara Îslamî li Îranê ye — melayekî ku desthilatiya xwe ya olî ji bo parastina mafên Kurd bi kar anî û ev parastin di dehsalên sirgûnê de domand. Jiyana wî tevahiya rêça siyaseta Kurd a sedsala 20an li Îranê, ji Komara Mehabadê heta Komara Îslamî, dihewand.
Têkiliyên dîroka Kurdî
Qazî Mihemed — serokê Komara Kurd a Mehabadê, li heman bajarî hat dinyayê
Kerîm Sincabî — siyasetmedarê Kurd ê Îranî yê ku ew jî ji Komara Îslamî qut bû
Ebdulrehman Qasimlo — rêberê KDPI, hevkarê siyasî yê hevdem
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Îzzedîn Huseynî kî bû?
Îzzedîn Huseynî (1921-2011) rêberê olî yê Sunni yê Kurd ê herî berçav li Îrana sedsala 20an bû. Ew li Mehabadê hat dinyayê û destpêkê piştgirî da şoreşa 1979, berî ku ji ber xweseriya Kurd ji Xumeynî qut bibe û bibe sembola berxwedana Kurd li dijî Komara Îslamî.
Îzzedîn Huseynî Kurd bû?
Erê. Ew li Mehabadê li Kurdistana Îranê hat dinyayê û kariyera xwe ya olî û siyasî ji parastina mafên Kurd re terxan kir.
Ew çima ji Xumeynî qut bû?
Ew ji Komara Îslamî qut bû, dema ku wê daxwazên Kurd ên xweseriya herêmî red kirin û di 1979-1980 de operasyonên leşkerî li dijî hêzên Kurd dest pê kirin. Qutbûna wî helwesteke li ser rêgezan ji bo armancên siyasî yên Kurd bû, ku Komara Îslamî amade nebû wan qebûl bike.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Beşdarên Wîkîpediyayê. 'Ezzeddin Hosseini.' Wîkîpediya. Sala 2025 hate xwendin.
Beşdarên Wîkîpediyayê. 'Lîsteya Kurdan.' Wîkîpediya. Sala 2025 hate xwendin.