Destpêk
Keleha Xoşabê yek ji heybetdartirîn kelehên herêma Kurdî ye — keleheke mezin a sedsala hivdehemîn ku wek hêlîna eyloyî li ser girekî kevirî li jora gundê Xoşabê, li ser rêya di navbera Wan û Colemêrgê de radiweste. Di 1643 de ji aliyê mîrekî Kurd ê eşîra Mehmûdî ve hatiye avakirin; bîrdariyeke kêmpeyda û bi heybet a serdema mîrektiyên Kurdî ye, bi avahiya wê ya dergehê ya bilind, halqa sûran û tevna ode, mizgeft û hemamên di nav wê de. Asê li jora geliyê bilind dibe; Xoşab bîrxistineke serbilind a axayên Kurd ên carekê serweriya van çiyayan dikirin e.
Kelehek ku mîrekî Kurd li ser zinarekî li jora rêyê bilind kiriye; Xoşab zêrîna serdema mîrektiyan e. Ev danasîn li keleh, avakerê wê û ecêbiyên wê dinêre.
Xalên sereke
• Keleha Xoşabê keleheke heybetdar a sedsala 17emîn nêzî Wanê, li Bakur e.
• Di 1643 de Sarı Süleyman, mîrekî eşîra Kurdî ya Mehmûdî, ava kir.
• Li ser girekî kevirî li jora gundê Xoşabê (Güzelsu) radiweste.
• Di nav sûrên wê de mizgeft, hemam, kaniyên avê û gelek ode hebûn.
• Li ser cihê keleheke gelek kevintir a li ser rêyeke stratejîk radiweste.
Agahiyên kurt
Nav: Keleha Hoşapê (Kela Xoşabê)
Cure: Keleha dîrokî / keleh
Welat / herêm: Tirkiye (Bakur)
Cih: Xoşab (Güzelsu), nêzî Wanê
Avakirin: 1643
Kê ava kiriye: Sarı Süleyman, mîrekî Mehmûdî
Taybetmendî: Avahiya dergehê, sûr, mizgeft, hemam
Wateya navê: «Ava xweşik»
Naverok
Keleha Xoşabê li ku ye?
Keleha Xoşabê li gundê Xoşabê radiweste, ku niha jê re Güzelsu tê gotin, nêzî pêncî kîlometre li başûrrojhilatê bajarê Wanê, li ser rêya kevn a ber bi Colemêrgê û sînorê Iraqê diçe. Herêm bi kelehên kevnar dewlemend e, û serdana Xoşabê pir caran bi cihê nêzî yê Urartûyê, Çavuştepe re tê kirin. Cihê kelehê yê li ser zinarê xwe, ku gelî û rê di bin kontrolê de digirtin, wê kir keleheke sereke ya parastina rêyên çiyayî yên herêmê.
Keleha mîrektiyên Kurdî
Xoşab di 1643 de ji aliyê Sarı Süleyman Beg ve hat avakirin, serokekî Mehmûdiyan, yek ji eşîrên Kurdî yên li çiyayên herêmê di bin serweriya sist a împaratoriya Osmanî de serweriya axên xwe dikirin. Di serdemeke mîr û emîrên Kurd serweriya gelek ji axê dikirin de, begên Mehmûdî Xoşab kirin kursiya xwe, û carinan navê kelehê bi wan ve tê girêdan. Di nav xweşiktirîn bîrdariyên mayî yên vê serdema xweseriya Kurdî de ye, bercesteyeke zindî ya hêz û armancên axayên eşîran ên bi sedsalan şeklê dîroka herêmê dan.
Hêlîna eyloyî
Cihê kelehê nefesbir e. Tacek li ser zinarekî asê û bi tenê ye ku rasterast li jora gund û çemê bilind dibe, ji ber vê yekê ji jêr wek ku ji zinarê bixwe şîn dibe xuya dike, hêlîna eyloyî ya kevirî ku li hemû derdora xwe serdest e. Halqeke dirêj a sûr û bircan li dû şêweya zinarê diçe, û rêya gihîştinê ya yekane ber bi avahiyeke dergehê ya bi heybet û bilind hildikişe — birceke mezin a gilover bi dergeheke bi dewlemendî xemilandî ku di nav heybetdartirîn deriyên kelehên li her derê li herêmê de ye. Heybetdariya cihê wê Xoşab kiriye cihekî hezkirî yê rêwî û wênegiran.
Di nav sûran de
Li pişt dergehê wê yê bi hêz, Xoşab ne tenê keleh bû, bajarokeke biçûk a bi parastinê bixwe bû. Di nav sûran de bi sedan ode, du mizgeft, hemam, kaniyên avê, odeyên depoyê û zindan hebûn, bi niştecîha mîr re — hemû tiştên ji bo domandina malbata serwer û garnîzona wê bi ewlehî pir li jora geliyê pêwîst bûn. Keleh bi beşekê ji kevirên keleheke gelek kevintir a ji demên kevnar ve li ser heman zinarê radiwesta hat avakirin; ji ber vê yekê sûrên wê bîra gelek serdemên kesên vê bilindahiya stratejîk girtin hildigirin.
Xoşab îro
Îro Keleha Xoşabê, ku di salên dawî de hatiye nûjenkirin, ji mêvanan re vekirî radiweste; mêvan hildikişin dergehê wê û li sûr û odeyên wê digerin û dîmenên berfireh ên gelî û çiyayan dibînin. Yek ji heybetdartirîn û hêjatirîn cihên dîrokî yên herêma Wanê dimîne, xaleke sereke ji bo kesên di çiyayên Bakur re diçin e. Nêzî çar sedsalan li ser zinarê xwe radiweste; Xoşab wek bîrdariyeke bi heybet a serdema mîrektiyên Kurdî û axayên carekê serweriya van bilindahiyan dikirin dimîne.
Xeta demê
Demên kevnar — Keleheke destpêkê li ser zinarê li jora geliyê radiweste.
1643 — Sarı Süleyman ê eşîra Mehmûdî keleha niha ava dike.
Sedsalên 17emîn–19emîn — Begên Mehmûdî Xoşab wek kursiya xwe digirin.
Reformên Osmanî — Serdema axayên eşîran hêdî hêdî digihîje dawiyê.
Îro — Keleha nûjenkirî cihekî navdar ê dîrokî nêzî Wanê ye.
Pirsên pir caran têne kirin
Keleha Xoşabê çi ye?
Keleha Xoşabê keleheke heybetdar a sedsala 17emîn nêzî Wanê li başûrrojhilatê Tirkiyeyê ye, di 1643 de mîrekî Kurd ê eşîra Mehmûdî li ser girekî kevirî li jora gundê Xoşabê ava kiriye.
Kê Keleha Xoşabê ava kir?
Di 1643 de Sarı Süleyman Beg, serokekî eşîra Kurdî ya Mehmûdî, wek kursiya malbata xwe ya serwer di serdema mîrektiyên Kurdî de ava kir.
Keleha Xoşabê li ku ye?
Li gundê Xoşabê (Güzelsu) radiweste, nêzî 50 km li başûrrojhilatê Wanê, li ser rêya kevn a ber bi Colemêrgê.
Di nav Keleha Xoşabê de çi heye?
Di nav sûrên wê de bi sedan ode, du mizgeft, hemam, kaniyên avê, odeyên depoyê, zindan û niştecîha mîr hebûn, li pişt avahiyeke mezin a dergehê ya xemilandî.
Kes, cih û mijarên têkildar
Mîrektiyên Kurdî · eşîra Mehmûdî · kelehên çiyayî · Wan · Çavuştepe · Colemêrg.