پێشەکی
قەڵای خۆشاب یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترین قەڵاکانی ناوچەی کوردی — قەڵایەکی مەزنی سەدەی حەڤدەهەمە کە وەک هێلانەی هەڵۆ لەسەر گردێکی بەردین لە سەرووی گوندی خۆشاب، لەسەر ڕێگای نێوان وان و هەکاری هەڵکەوتووە. لە 1643 لەلایەن میرێکی کوردی هۆزی مەحموودییەوە دروست کراوە و یادگارێکی دەگمەن و شکۆمەندی سەردەمی میرنشینە کوردییەکانە، بە بینا بەرزەکەی دەروازە، بازنەی دیوارەکان و تۆڕێکی پێچاوپێچ لە ژوور، مزگەوت و حەمام لە ناویدا. خۆشاب بە بەرزییەکی ڕاستەوخۆ لە سەرووی دۆڵەکە هەڵکشاوە و بیرخەرەوەیەکی پڕشانازیی ئەو میرە کوردانەیە کە جارێک حوکمی ئەم چیایانەیان دەکرد.
قەڵایەک کە میرێکی کورد لەسەر تاشەبەردێک لە سەرووی ڕێگاکە دروستی کردووە؛ خۆشاب گەوهەرێکی سەردەمی میرنشینەکانە. ئەم ناساندنە قەڵاکە، دروستکەرەکەی و سەرسوڕهێنەرییەکانی دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• قەڵای خۆشاب قەڵایەکی سەرنجڕاکێشی سەدەی 17ە نزیک وان، لە باکوور.
• لە 1643 لەلایەن ساری سولەیمان، میرێکی هۆزە کوردییەکەی مەحموودییەوە، دروست کراوە.
• لەسەر گردێکی بەردین لە سەرووی گوندی خۆشاب (گوزەلسو) هەڵکەوتووە.
• لەنێو دیوارەکانیدا مزگەوت، حەمام، نافوورە و ژووری زۆر هەبوون.
• لەسەر شوێنی قەڵایەکی زۆر کۆنتر لەسەر ڕێگایەکی ستراتیژی ڕاوەستاوە.
زانیارییە خێراکان
ناو: قەڵای خۆشاب (کەلا خۆشابێ)
جۆر: قەڵای مێژوویی / قەڵای بەرگری
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
شوێن: خۆشاب (گوزەلسو)، نزیک وان
دروستکردن: 1643
دروستکەر: ساری سولەیمان، میرێکی مەحموودی
تایبەتمەندییەکان: بینای دەروازە، دیوار، مزگەوت و حەمام
واتای ناو: «ئاوی جوان»
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
قەڵای خۆشاب لە کوێیە؟
قەڵای خۆشاب لە گوندی خۆشاب ڕاوەستاوە کە ئێستا پێی دەگوترێت گوزەلسو، نزیکەی پەنجا کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شاری وان، لەسەر ڕێگا کۆنەکەی بەرەو هەکاری و سنووری عێراق. ناوچەکە دەوڵەمەندە بە قەڵای کۆن و زۆرجار سەردانی خۆشاب لەگەڵ سەردانی شوێنە ئورارتووییە نزیکەکەی چاوش‌تەپە تێکەڵ دەکرێت. شوێنی قەڵاکە لەسەر بەردەکە، بە زاڵبوونی بەسەر دۆڵەکە و ڕێگاکەدا، کردی بە قەڵایەکی سەرەکی بۆ پاسەوانیی ڕێگا شاخاوییەکانی ناوچەکە.
قەڵایەکی میرنشینە کوردییەکان
خۆشاب لە 1643 لەلایەن ساری سولەیمان بەگ، سەرۆکێکی مەحموودی، دروست کرا؛ مەحموودی یەکێک بوو لەو هۆزە کوردییانەی لە چیاکانی ناوچەکەدا حوکمی ناوچەکانی خۆیان دەکرد لەژێر باڵادەستییەکی ناتوندی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی. لە سەردەمێکدا کە میر و ئەمیرە کوردەکان بەسەر بەشێکی زۆری زەوییەکاندا زاڵ بوون، بەگە مەحموودییەکان خۆشابیان کرد بە مەقەڕی خۆیان و هەندێک جار قەڵاکە بە ناوی ئەوانەوە ناو دەبرێت. یەکێکە لە جوانترین یادگارە ماوەکانی ئەم سەردەمەی خۆبەڕێوەبردنی کوردی، بەرجەستەبوونێکی زیندووی هێز و ئامانجی ئەو سەرۆکە هۆزییانە کە بۆ چەندین سەدە مێژووی ناوچەکەیان داڕشت.
هێلانەی هەڵۆ
شوێنی قەڵاکە سەرسوڕهێنەرە. لەسەر بەردێکی لێژ و جیاکەوتووە کە بە ڕاستەوخۆیی لە سەرووی گوندەکە و ڕووبارەکە هەڵکشاوە، بە جۆرێک کە لە خوارەوە وا دەردەکەوێت لە خودی تاشەبەردەکەوە ڕووابێت؛ هێلانەیەکی بەردینی هەڵۆ کە بەسەر دەوروبەریدا زاڵە. بازنەیەکی درێژی دیوار و بورج بەدوای شێوەی بەردەکەدا دەڕوات و تەنها ڕێگای گەیشتن بۆ بینایەکی شکۆمەند و بەرزی دەروازە سەر دەکەوێت — بورجێکی مەزنی بازنەیی بە دەروازەیەکی زۆر ڕازاوە، کە یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترین دەروازەکانی قەڵاکان لە سەرانسەری ناوچەکە. شوێنە سەرنجڕاکێشەکەی خۆشابی کردووە بە شوێنێکی دڵخوازی گەشتیاران و وێنەگران.
لەنێو دیوارەکاندا
لە پشت دەروازە بەهێزەکەی، خۆشاب تەنها قەڵایەک نەبوو، بەڵکو خۆی شارۆچکەیەکی قەڵابەند بوو. لەنێو دیوارەکاندا سەدان ژوور، دوو مزگەوت، حەمام، نافوورە، کۆگا و زیندانێکی ژێرزەمینی هەبوون، لەگەڵ شوێنی نیشتەجێبوونی میرەکە — هەرچییەک کە پێویست بوو بۆ ژیانی خێزانێکی حوکمڕان و هێزی پارێزگارییەکەی بە ئەمنیەت لە بەرزایی سەر دۆڵەکە. بەشێکی قەڵاکە لە بەردەکانی قەڵایەکی زۆر کۆنتر دروست کرا کە لە کۆنەسەردەمەوە لەسەر هەمان بەرد ڕاوەستابوو؛ بەمەش دیوارەکانی بیرەوەریی سەردەمە زۆرەکانی ئەوانە هەڵدەگرن کە ئەم بەرزاییە ستراتیژییەیان بەدەستەوە بووە.
خۆشاب لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ قەڵای خۆشاب، کە لە ساڵەکانی دواییدا نۆژەن کراوەتەوە، بۆ سەردانکەران کراوەیە؛ سەر دەکەونە دەروازەکەی و دیوار و ژوورەکانی دەگەڕێن، لەگەڵ چێژوەرگرتن لە دیمەنە فراوانەکانی دۆڵ و چیاکان. هێشتا یەکێکە لە سەرسوڕهێنەرترین و خۆشەویستترین شوێنە مێژووییەکانی ناوچەی وان، خاڵێکی دیار بۆ ئەوانەی بە چیاکانی باکووردا گەشت دەکەن. خۆشاب، کە نزیکەی چوار سەدەیە لەسەر بەردەکەی هەڵکەوتووە، وەک یادگارێکی شکۆمەندی سەردەمی میرنشینە کوردییەکان و ئەو میرانە دەمێنێتەوە کە جارێک حوکمی ئەم بەرزاییانەیان دەکرد.
هێڵی کات
کۆنەسەردەم — قەڵایەکی سەرەتایی لەسەر بەردەکەی سەرووی دۆڵەکە ڕاوەستاوە.
1643 — ساری سولەیمانی هۆزی مەحموودی قەڵای ئێستا دروست دەکات.
سەدەکانی 17–19 — بەگە مەحموودییەکان خۆشاب وەک مەقەڕی خۆیان بەدەستەوە دەگرن.
چاکسازییە عوسمانییەکان — سەردەمی سەرۆکە هۆزییەکان بە هێواشی کۆتایی دێت.
ئەمڕۆ — قەڵا نۆژەنکراوەکە شوێنێکی مێژوویی بەناوبانگە نزیک وان.
پرسیارە باوەکان
قەڵای خۆشاب چییە؟
قەڵای خۆشاب قەڵایەکی سەرنجڕاکێشی سەدەی 17ە نزیک وان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە 1643 لەلایەن میرێکی کوردی هۆزی مەحموودییەوە لەسەر گردێکی بەردین لە سەرووی گوندی خۆشاب دروست کراوە.
کێ قەڵای خۆشابی دروست کردووە؟
لە 1643 لەلایەن ساری سولەیمان بەگ، سەرۆکێکی هۆزە کوردییەکەی مەحموودییەوە، وەک مەقەڕی خێزانە حوکمڕانەکەی لە سەردەمی میرنشینە کوردییەکان دروست کراوە.
قەڵای خۆشاب لە کوێیە؟
لە گوندی خۆشاب (گوزەلسو) ڕاوەستاوە، نزیکەی 50 کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی وان، لەسەر ڕێگا کۆنەکەی بەرەو هەکاری.
چی لەنێو قەڵای خۆشابدایە؟
لەنێو دیوارەکانیدا سەدان ژوور، دوو مزگەوت، حەمام، نافوورە، کۆگا، زیندانێکی ژێرزەمینی و شوێنی نیشتەجێبوونی میرەکە هەبوون، لە پشت بینایەکی مەزن و ڕازاوەی دەروازە.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
میرنشینە کوردییەکان · هۆزی مەحموودی · قەڵا شاخاوییەکان · وان · چاوش‌تەپە · هەکاری.