Dîroknivîsiya farisî, name û hevpeymaniyên 1514–1516.

Nameyeke dirêj a farisî bi nivîsa reş a tîr û rêzên xwar li qeraxa rastê li ser kaxiza kevn
Nameya nisbî Îdrîsê Bidlîsî bo Selîm I; Arşîva Topkapıyê E.8333/1, li Commons 1516 hatiye dîrokirin. Milkê giştî. Topkapı Palace Museum Archive · E.8333/1 · public domain · Wikimedia Commons.

Di nav derbaran de

Îdrîsê Bidlîsî dîroknivîs, katib û navbeynkarê Kurd di nav derbarên Aq Qoyunlu û Osmanî de bû. Genç jidayikbûna wî li herêma Reyê di 1457 de dide û patronajên guhêrbar vedikole. Navê Bidlîsî bi tenê jidayikbûn li Bidlîsê naselmîne. [1] Bayezîd II Heşt Bihişt ferman kir: dîroka farisî ya heşt siltanên pêşîn. Fleischer bandora li dîroknivîsên paşîn û sererastkirina di derbasbûna bo Selîm I de nîşan dide. [2]

Hevpeymanî û agahî

Îdrîs di sefera 1514 de bû. Dehqan û Genç daxuyaniyên berê yên li Şerefnameyê diyar dikin, lê danûstandinên piştî Çaldiranê li Tebrîz, Urmiyê û cem mîrên Kurd jî belge dikin. Piştî dagirkirina Amidê belgeyên tayînkirinê yên bi navên vala wergirt. Têkiliyên wî planên Safeviyan ragihandin; ew agahiyên siyasî ne, bêalîbûna xweber nînin. Pêvajo heta 1516 dom kir. [3]

Destnivîs û mîras

Destnivîsên farisî 395 û 396 ên Rylands nusxeya ku Mihemed Yûsif Şîrazî li nîvparzemîna Hindistanê di Çileya 1653 de qedand parastine. Ev dîroka nusxeyê ye, ne ya berhema resen. [4] Îdrîs di 1520 de li Stenbolê mir; Ebûlfazl li ser çîroka Selîm a neqediyayî xebitî. [5] Genç kontekstê li dijî biyografiya romantîk û formûlên yekreng ên xweseriyê datîne. [1]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Vural Genç, Rethinking Idris-i Bidlisi: An Iranian Bureaucrat and Historian between the Shah and the Sultan, Iranian Studies 52/3–4 (2019), pp. 425–447; research abstract and biographical reassessment.
  2. Cornell H. Fleischer, Bedlīsī, Ḥakīm-al-Dīn Edrīs, Encyclopaedia Iranica IV/1 (1989), pp. 75–76, updated 2013; court history and Hasht Bihisht.
  3. Mustafa Dehqan and Vural Genç, Kurds as Spies: Information-Gathering on the 16th-Century Ottoman–Safavid Frontier, Acta Orientalia 71/2 (2018), pp. 197–230, especially 205–206, DOI 10.1556/062.2018.71.2.5.
  4. John Rylands Library, University of Manchester, Persian MS 396, Hasht Bihisht; catalogue, colophon and relation to Persian MS 395; manuscript completed January 1653.
  5. Abdülkadir Özcan, İdrîs-i Bitlisî, TDV İslâm Ansiklopedisi 21 (2000), pp. 485–488; literary works, Abu’l-Fazl’s involvement and burial.
  6. Letter from Idris Bitlisi to Selim I, Topkapı Palace Museum Archive E.8333/1; digital reproduction via Wikimedia Commons, public domain; file date 1516.