Siha Albionê: Lêkolîneke hûrbîn a berfireh li ser komployên «ajanê Brîtanî» û «dewleta çêkirî» yên derbarê damezrandina Komara Tirkiyeyê de
Tabloya naverokê
1.3 Çarçoveya rêbazê: Cudakirina rastiya arşîvê ji efsaneya berevajîkirina dîrokê
2.1 Rehên teolojîk ên komployê: Rexneyên Îslamîst ên komara sekuler
2.2 Bûyera vîzeya Samsûnê: Bêasayîbûna burokratîk an destûra îstixbaratê?
2.3 Civîna xeyalî: T.E. Lawrence, Mustafa Kemal û stratejiya «ber bi Rojhilatê ve»
2.4 Vegotina «şerê derewîn»: Krîza Çanakê û îdiaya hevkarîya veşartî
2.5 Bîranînên Dr. Rıza Nur: Nivîsa bingehîn a vegotina «xayîn»
2.6 Delîlên dijber ên arşîvê: Nirxandinên îstixbarata Brîtanyayê yên «xetereya Kemalîst» (1919–1923)
3.1 Efsaneya «madeyên veşartî»: Bidawîbûna di 2023 de û qedexeya çavkaniyan
3.2 «Doktrîna Nahum»: Chaim Nahum Effendi û peymana îdiakirî ya Cihû-Brîtanî
3.3 Rakirina xîlafetê: Pêwîstiya împeryal a Brîtanyayê an pragmatîzma komarî?
3.4 Pirsa Mûsilê: Jeopolîtîka petrolê û «danûstendina» ji bo serxwebûnê
«Xefika» Kurdî: Planên veşartî yên împeryal û hîpoteza xiyanetê
4.1 «Xiyaneta duqat»: Bikaranîna neteweperestiya Kurdî li dijî xîlafetê
4.2 Peymana Sêvrê li hember Peymana Lozanê: Rakirina hiqûqî ya Kurdistanê
4.3 Serhildana Şêx Seîd (1925): Provokasyona Brîtanî, xefika Tirkî an serhildana resen?
4.4 Sînorên «çêkirî»: Sykes-Picot û parçekirina welatê Kurdan
Mîrasa Eyûbiyan û «hêrsa li dijî Selaheddîn»: Aliyê teolojîk-dîrokî
5.1 Selaheddînê Eyûbî di xeyala Rojavayê de: Travmaya «xaçperestan»
5.2 Lihevkirina Îslamîst-neteweperest: Kurd wek «mertala Îslamê»
5.3 Analîzkirina îdiayê: Gelo siyaseta Brîtanyayê tolhildaneke dîrokî nîşan dide?
5.4 Necip Fazıl Kısakürek û şîroveya dîrokê ya «Rojhilata Mezin» (Büyük Doğu)
Analîza berhevdankirî: Fonksiyona komployê di nasnameya siyasî ya Tirkiyeyê de
6.1 Xalên cudabûnê: Cihê ku tomara dîrokî û vegotina komployî ji hev vediqetin
1. Pêşgotin: Anatomiya travmaya piştî împaratoriyê
1.1 Hilweşîna Babê Alî û destpêka gumanê
Hilweşîna Împaratoriya Osmanî tenê ji nû ve rêkxistina jeopolîtîk a Rojhilata Nêzîk nebû; ew karesateke derûnî û ruhî ji bo nifûsên Misilman ên Anatolyayê û cîhana berfirehtir a Îslamî bû. Bi şeş sedsalan dewleta Osmanî tenê wek yekeyeke siyasî nexebitîbû, lê wek Devlet-i Ebed-Müddet (Dewleta Herdemî), parêzvana Bajarên Pîroz ên Mekke û Medîneyê û navenda xîlafetê bû. Lezgîniya hilweşîna wê piştî Şerê Cîhanê yê Yekem, ku bi dagirkirina Stenbolê ji aliyê hêzên Hevalbend ve di Mijdara 1918 de gihîşt lûtkeyê, hesteke kûr a rêwinda û lawaziyê çêkir ku hê jî di hişmendiya siyasî ya herêmê de deng vedide.1
Piştî Agirbesta Mudrosê, erdên Împaratoriyê di nav hêzên Entente yên serketî — Brîtanya, Fransa û Îtalya — de hatin parçekirin, di heman demê de demografiya wê ya navxweyî bi şer, koçberkirin û pevçûnên etnîkî hat şikandin. Di nav vê dehla heqaret û windabûnê de meyla nûjen a Tirkan a teoriyên komployê hat şekildan. Veguhastina ji împaratoriyeke piretnîkî û teokratîk bo dewlet-neteweyeke sekuler û yekpare di bin pêşengiya Mustafa Kemal Atatürk de radîkal û travmatîk bû. Ji bo beşên Misilman ên muhafezekar ên civakê, rakirina siltanetê (1922) û xîlafetê (1924), ku sekularkirina ferzkirî ya jiyana giştî li pey wê hat, wek pêşketineke siyasî ya tenê navxweyî nedihat ravekirin. Di şûna wê de wek berdewamiya şer bi rêyên din dihat dîtin — «dagirkirineke çandî» ku hevkarên navxweyî hêsan kiribûn.2
Teoriya komployê ya navendî ya ku ev rapor lêkolîn dike dibêje ku Komara Tirkiyeyê ne encama şerekî lehengî yê serxwebûnê ye, lê «dewleteke çêkirî» ye ku Împaratoriya Brîtanyayê ava kiriye. Di vê vegotinê de Mustafa Kemal Atatürk ji nû ve ne wek rizgarkerê neteweyê tê xeyalkirin, lê wek ajanekî îstixbarata Brîtanyayê ku hatiye komkirin da Îslamê ji hundir ve hilweşîne. Her wiha ev teorî pirsa Kurdî tê de dixe nav xwe û îdia dike ku Brîtaniyan bi neteweperestiya Kurdî lîstin da dewleta Osmanî hilweşînin, lê paşê ji ber hêrseke dîrokî ya kûr a ji Xaçperestan û xanedana Eyûbî hatî Kurdan «xistin xefikê» da Komara Tirkiyeyê ya nû wan hilweşîne.3