Nûçeyên Kurdî yên Yekşemê: Dîmena hefteyê — 22/02/2026

Yekşem, 22ê Sibata 2026an

Bi xêr hatin yekem hejmara Nûçeyên Kurdî yên Yekşemê. Her sibehê yekşemê em lêkolîneke berfireh û kûr a 3,000 peyvan li ser pêşketinên jeopolîtîk, çandî û mirovahî yên bandor li gelê Kurd li seranserê Rojhilata Navîn û diyasporaya cîhanî dikin pêşkêşî we dikin.

Ev hefteya derbasbûyî yek ji hefteyên herî veguherîner ên demên dawî bû. Ji korîdorên dîplomatîk ên asta bilind a Konferansa Ewlehiyê ya Munîxê heta pîrozbahiyên ji nav gel ên Roja Navneteweyî ya Zimanê Dayikê, «Pirsa Neteweyî» ya Kurdî ji nû ve tê pênasekirin. Em şahidên veguherîneke ji xweseriya çekdar ber bi entegrasyoneke tevlihev û bi encamên girîng di dewletên navendî de ne — di heman demê de qeyraneke mirovahî ya pir mezin li goşeyên «ji bîr bûyî» yên nexşeyê pêk tê.

1. «Zimanê dayikê» wek eniyeke pêş a siyasî

Duh, 21ê Sibatê, Roja Navneteweyî ya Zimanê Dayikê bû. Ji bo 35 milyon Kurdên li cîhanê, ev tenê roja mîrata çandî nebû; ev roja serîhildana siyasî bû.

Li Tirkiyeyê (Bakur):

Parlamenterên Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan (Partiya DEM) ya alîgirê Kurdan li Diyarbekirê kom bûn da peyameke tûj ji Enqereyê re bişînin. Di nav salan de cara yekem, gotin ji «naskirina çandî» ber bi daxwazeke fermî ya Parastina Destûrî ve guherîn.

Lekeya «Zimanê nenas»: Parlamenterên DEMê nameyên fermî ji Wezareta Perwerdehiyê ya Tirkiyeyê û UNESCO re şandin û domandina dabeşkirina Kurdî wek «zimanê nenas» di tomarên parlamentoyê de derxistin pêş.
Parastina devokan: Baleke taybet li devokên Zazakî û Kurmancî hat kirin ku çalakvan hişyar dikin bê piştgiriya sazgehî li dibistanan bi xetereya «windabûna zimanî» re rûbirû ne.

Li diyasporayê:

Ev Konfederasyona Diyasporaya Kurdistanî (KDC), ku ji navendên li Almanya, Swêd û Brîtanyayê dixebite, daxuyaniyeke «Berpirsiyariya Neteweyî» derxist. Wan digot ji bo Kurdên sirgûn, zimanê dayikê «garantiyê dawî yê mayîna neteweyî» ye. KDC soz da ku çavkaniyan mobilîze bike da misoger bike ku Kurdî zimanê sereke yê malê bimîne, heta dema nesla sêyemîn a diyasporayê tevlî civakên Ewropî dibe jî.

Li Kurdistana Iraqê (KRI):

Serok Mesûd Barzanî û Serokwezîr Mesrûr Barzanî ev roj bi kar anîn da modela KRIyê ya «hevjiyana piralî» li hember tepisandina li cihên din nîşan bidin. Wan bal kişand ser ku KRI «dergûşa cihêrengiyê» ye ku Suryanî, Tirkmenî û Ermenî li kêleka Kurdî lê tên hînkirin. Lê rexnegirên di herêmê de nîşan dan ku heta li KRIyê jî «standardkirina» devokên Soranî û Kurmancî hê jî mijareke nîqaşa hundirîn e.

2. Rojava: «Lihevkirina entegrasyonê» û siya dewletê

Pêşketina herî girîng a vê hefteyê bi lez pêkanîna Peymana Entegrasyonê ya 30ê Çileyê ya di navbera Hêzên Sûriya Demokratîk (HSD) ên bi pêşengiya Kurdan û hikûmeta nû ya veguhastinê ya Şamê di bin Ehmed eş-Şera de ye.

Vegera balafirgehê:

Duh, Desteya Balafirvaniya Sivîl a Sûriyeyê bi fermî rêvebirina Balafirgeha Navneteweyî ya Qamişloyê girt. Ev darbeke mezin a sembolîk û stratejîk li nîvexweseriya ku herêmê zêdetirî dehsalekê hebû ye.

Sîwana dewletê: Heyetên teknîkî ji Şamê vê hefteyê gihîştin da binesaziya balafirgehê binirxînin, bi planên ji nû ve destpêkirina firînên navneteweyî di bin «serweriya dewletê» de.
Bicihkirinên ewlehiyê: Hêzên Wezareta Navxwe ya Sûriyeyê dest bi dewriyeyên hevpar bi Asayişa herêmî ya Kurdî (ewlehiya navxwe) li Hesekê û Qamişloyê kirine. Herçend Neteweyên Yekbûyî ev bicihkirin wek «pêşketina ber bi îstîqrarê ve» danasî kirine, malbatên herêmî yên Kurdî bi vegera dezgehên ewlehiya dewletê re hê jî bêbaweriyeke kûr hene.

Biryarnameya welatîbûnê:

Yek «aliyê hêvîdar» ji bo civakê vê hefteyê pêvajokirina Biryarnameya Serokatiyê ya 16ê Çileyê bû. Bi hezaran Kurdên ku bi dehsalan berê netewetîya Sûriyeyê ji wan hatibû standin (Ecnebî û Mektûmîn) di dawiyê de belgeyên welatîbûnê distînin. Ji bo gelek kesan, ev demeke jiyanguherîn e ku rê dide rêwîtî, xwedîtiya milkê û dengdanê — lê bi bihaya «xweseriya şoreşger» tê ku wan ji 2012an ve ji bo avakirina wê têkoşiya.

3. Qeyrana mirovahî: Dorpêça Kobanê

Dema Qamişlo vegera xizmetên dewletê dibîne, bajarê Kobanê (Eyn el-Ereb) bûye «quleke reş» a guh nedana mirovahî.

Dorpêçeke 32 rojî:

Bajar di bin dorpêçeke nefesqutker a milîsên eşîrî yên bi hikûmetê ve girêdayî û baskên «Hikûmeta Demkî» de dimîne.

Jehrketina ji avê: Bi qutkirina elektrîkê û gihandina wê tenê du saetan di rojê de, sîstema avê ya bajar hilweşiyaye. Zêdetirî 550 bûyerên jehrketinê hatine ragihandin dema şêniyan berê xwe dane bîrên gemarî.
Serdana Neteweyên Yekbûyî: Heyeteke OCHA ya Neteweyên Yekbûyî vê hefteyê di dawiyê de ket bajar. Rapora wan tirsnak bû: «Dermanên pêwîst ên nexweşiyên dil û şekirê nînin. Nexweşxane bi jeneratoryên bê sotemenî dixebitin.»
Rehîngirtina siyasî: Ew Encûmena Niştimanî ya Kurdî (ENKS) dorpêç wek «cezakirina komî» bi nav kir û nîşan da ku Şam Kobanê wek karta danûstandinê bi kar tîne da ji serokatiya HSDê di danûstandinên destûrî yên didomin de paşvekişînên bêtir bi zor bistîne.

4. Kurdistana Iraqê: «Pokera serokatiyê» li Bexdayê

Li Hewlêr û Bexdayê, «qeşaya» siyasî ya di navbera PDK û YNKyê de gihîştiye asteke bi xetere ya alozîyê û avakirina hikûmeta federal rawestandine.

Têkoşîna ji bo serokatiyê:

Nîzar Amedî li hember Fuad Husên: YNK li ser Nîzar Amedî bi teqezî radiweste, lê PDK Fuad Husên pêş dixe. Digel «hawîrdorên erênî» yên di hevdîtinên 11 û 18ê Sibatê de hatine ragihandin, çavkaniyeke pêbawer a PDKê vê sibehê piştrast kir ku tu lihevkirina dawî nehatiye kirin.
«Binpêkirina leşkerî»: Alozî vê hefteyê li Parlamentoya Iraqê bilind bû dema Cîgirê Serokê Parlamentoyê ji PDKê Ferhad el-Etrûşî ji ber tayînkirina Serokê Erkandarê Artêşê pêşengiya derketineke protestoyî kir. Kurd dibêjin dûrxistina wan ji serokatiya bilind a leşkerî «binpêkirina hevkariya neteweyî» ya piştî 2003an hatiye avakirin e.

5. «Veguheztina mezin»: Girtîyên DAIŞê û derketina Amerîkayê

Hebûna leşkerî ya Amerîkayê li herêmê di qonaxa xwe ya dawî ya «paqijkirinê» de ye û bûye sedema yek ji mezintirîn veguheztinên girtiyan di dîroka nûjen de.

Operasyona Inherent Resolve (Perdeya dawî):

7,000 girtî: Vê hefteyê, Amerîkayê piştrast kir ku ew di pêvajoya veguheztina bi giştî 7,000 gumanbarên DAIŞê ji girtîgehên Sûriyeyê bo Iraqê de ye.
«Qula reş a qanûnî»: Komên mafên mirovan, di nav de Human Rights Watch, alarm dane. Ew hişyar dikin ku gumanbarên Sûrî û ne Sûrî ji sîstemeke dadwerî ya Iraqê re tên radestkirin ku bi îdamên bilez û îşkenceyê navdar e.
Radestkirina Şedadî: CENTCOM ya Amerîkayê vekişîna xwe ji Bingeha Şedadî di 15ê Sibatê de temam kir. Artêşa Sûriyeyê yekser kontrol girt û dawiya «mertalê erdê» yê Amerîkayê ya bi salan navdilên Kurdî diparastin nîşan da.

6. Îran: «Zivistaneke xwînê»

Ev Tora Mafên Mirovan a Kurdistanê (KHRN) vê hefteyê raporeke dilêş li ser tepisandina li Rojhilatê (Kurdistana Îranê) derxist.

Hejmara kuştiyan: KHRN niha 240 mirinên Kurdî di protestoyên ji Çileya 2026an ve piştrast kirine.
Hedefkirina serî: Şahidiya malbatan şêwazeke «guleyên kujer» li serî û stû ji aliyê yekîneyên Sipaha Pasdaran ve eşkere dike.
Rehîna aborî: Di hûrguliyeke tirsnak de, rapor nîşan dide ku saziyên ewlehiyê li hin bajaran tenê ji bo radestkirina laşên kesên delal ên malbatan ji bo veşartinê «pereyên girîng» ji wan dixwazin.

Encam: Nexşeya diguhere

Herêm	Rewş	Dîtina sereke ya paşerojê
Rojava	Entegrasyonê dike	Veguherîn ji HSDê bo Dewleta Sûriyeyê; mafên welatîbûnê hatin dayîn.
KRI	Asê mayî	Hevrikiya PDK–YNK avakirina hikûmeta federal a Iraqê radiwestîne.
Tirkiye	Danûstandinê dike	Partiya DEM zextê ji bo zimanê Kurdî di destûra nû de dike.
Îran	Tepisandî	240+ mirinên piştrastkirî; rewşa «şerê bêdeng» li bajarên Kurdî.

Nûçeyên Kurdî yên Yekşemê dê hefteya bê vegerin. Dema em dikevin hefteya dawî ya Sibatê, hemû çav li Dorpêça Kobanê û îhtîmala «Vekirineke serokatiyê» li Bexdayê ne.