Nûçeyên Kurdî yên hefteyê: Pirtûk, dîplomasî, berevaniya hewayî û rêya bakur a petrolê

**Kurteya zîrekiya çêkirî:** Nûçeyên Kurdî yên vê hefteyê çîroka berxwedana di bin zextê de ne. Piştî ku pevçûna herêmî bû sedema betalkirina pêşangeha navneteweyî ya mezintir, Hewlêrê yekem pêşangeha xwe ya taybet a pirtûkên Kurdî vekir, Fransa bi eşkere piştgiriya aramiya Herêma Kurdistanê ji nû ve pesend kir û raporeke çavdêriyê ya Amerîkayê kêmbûna parastina hewayî ya Pêşmerge derxist pêş. Di heman demê de, Hikûmeta Herêma Kurdistanê kampanyayeke xurttir a cîbicîkirina qanûnên jîngehê dest pê kir, û qeyrana hinardekirina petrolê ya Bexdayê rêya bakur a Herêma Kurdistanê careke din kir tiştekî stratejîk a girîng.

Naverok

• Destpêk: Çand û ewlehî di heman hefteyê de

• Pêşangeha pirtûkên Kurdî ya Hewlêrê qeyranê vediguherîne tevgereke çandî

• Fransa piştgiriya aramî û bêalîtiya Kurdistanê dike

• Berevaniya hewayî ya Pêşmerge: Valahiyeke stratejîk derket holê

• Jîngeh û rêveberî: Hewldana nû ya hikûmeta herêmê ya cîbicîkirina qanûnan

• Hinardekirina petrolê: Rêya bakur çima dîsa girîng e

• Xeta demê: Çend mehên dawî di nûçeyên Kurdî de

• Pirs û bersiv: Xwîner divê çi bizanibin

• Çavkanî

Destpêk: Çand û ewlehî di heman hefteyê de

  Nûçeyên Kurdî yên vê hefteyê cudahiyeke nas hildigirtin: berxwedana çandî li aliyekî û lawaziya stratejîk li aliyê din. Li Hewlêrê yekem pêşangeha taybet a pirtûkên Kurdî di bin dirûşmeya «Bi Kurdî nivîsandin, bi Kurdî fikirîn» de vebû, di roja xwe ya yekem de zêdetirî 7,000 mêvan kişand û zêdetirî 130 weşanxane û navendên belavkirinê li hev kom kir.[1] Bûyer ne tenê civîneke wêjeyî bû. Bersiva qeyranê bû, piştî ku Pêşangeha Navneteweyî ya Pirtûkan a Hewlêrê ya mezintir ji ber jîngeha ewlehiyê ya herêmî ya ne aram nehat kirin hat afirandin.[1]

  Di heman demê de, ewlehî navendî ma. Nirxandineke nû ragihandî ya Çavdêrê Giştî yê Sereke yê Amerîkayê ya derbarê Operasyona Inherent Resolve de lawaziyeke mezin a avahiyî derxist pêş: hêzên Pêşmerge yên Herêma Kurdistanê parastina hewayî ya berbiçav tune ye, herçiqas dron û mûşek di jîngeha niha ya pevçûnê ya bi Îranê ve girêdayî de bûne xetereyên diyarker.[3] Encamên raporê girîng in, ji ber ku Herêma Kurdistanê gelek caran hewl daye bêalîtiyê biparêze, lê hîn encamên rasterast û ne rasterast ên şerê berfirehtir ê herêmê li wê ketine.

  Dîplomasiyê jî şeklê hefteyê da. Konsulê Giştî yê Fransayê li Herêma Kurdistanê, Yann Bréhm, piştgiriya Parîsê ya ewlehî û aramiya herêmê ji nû ve pesend kir, bêalîtiya Kurdî pesinand û dîplomasî wek rêya yekane ya pêkan a derketina ji qeyrana herêmî danasî.[2] Ev gotin hatin dema Hewlêr hîn pêwendiyên xwe bi Bexda, hevkarên Rojavayî, Tehran, Enqere û pêkhateyên herêmî yên Kurdî re hevseng dike.

  Di dawiyê de, rêveberî û aborî mijarên çalak man. Wezareta Navxwe ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê li dora Bendava Gomespian kampanyayeke cîbicîkirina qanûnên jîngehê dest pê kir, bi cezakirinên darayî yên ji bo binpêkirinan heta heşt milyon dînarên Iraqî digihîştin.[4] Di heman demê de, analîza Kurdpress dibêje ku hilweşîna hinardekirina petrolê ya Iraqê rêya bakur a hinardekirinê ya di Herêma Kurdistanê û Tirkiyeyê re careke din kiriye pêwîstiyeke lezgîn a stratejîk.[5] Bi hev re, ev pêşketin herêmeke hewl dide di bin zexteke ecêb de rêve bibe, bixwîne, ava bike, danûstandinan bike û xwe biparêze nîşan didin.

Pêşangeha pirtûkên Kurdî ya Hewlêrê qeyranê vediguherîne tevgereke çandî

  Vekirina yekem pêşangeha taybet a pirtûkên Kurdî ya Hewlêrê girîngtirîn bûyera çandî ya hefteyê bû. Kurdistan24 ragihand ku pêşangeh di 4 Hezîran 2026 de li qada mayînde ya pêşangehan li Parka Samî Ebdulrehman vebû û hatiye plankirin ku heta 10ê Hezîranê bidome.[1] Li gor raporan, di roja vekirinê de zêdetirî 7,000 kes hatin serdanê, beşdariyek ku rêkxistinan wek delîla berxwedana civaka çandî di yek ji dijwartirîn serdemên ewlehiyê yên salên dawî de danasî.[1]

  Mezinahiya pêşangehê berbiçav e. Zêdetirî 130 weşanxane û navendên belavkirinê ji Herêma Kurdistanê, Kurdistana Îranê, rojhilatê Tirkiyeyê û çend welatên Ewropî beşdar in.[1] Bi hev re zêdetirî 10,000 sernav û nêzî yek milyon nusxe anîne, ku wêje, dîrok, ramana civakî, zanist, aborî, ol û mijarên din di zaravayên Kurdî de digirin.[1]

Pîvana pêşangeha pirtûkan | Hejmara ragihandî | Çima girîng e

Dîroka vekirinê | 4 Hezîran 2026 | Nîşan dide ku çalakiya çandî tevî nearamiya herêmî didome.

Cih | Parka Samî Ebdulrehman, Hewlêr | Weşandina Kurdî di cihekî mezin ê giştî yê bajêr de cih dide.

Mêvanên roja vekirinê | Zêdetirî 7,000 | Daxwaza gel a ji bo pirtûk û bûyerên çandî yên Kurdî nîşan dide.

Weşanxane/belavker | Zêdetirî 130 | Tora weşandina Kurdî ya derveyî sînoran nîşan dide.

Sernav | Zêdetirî 10,000 | Firehiya hilberîna fikrî ya bi zimanê Kurdî nîşan dide.

Nusxe | Nêzî yek milyon | Mezinahiyeke cidî nîşan dide, ne tenê beşdariyeke sembolîk.

  Pêşangeh ji nav alozbûnê derket. Hewlêr bi gelemperî pêşangeheke navneteweyî ya pirtûkan a mezintir mêvan dike, lê zêdebûna pevçûna leşkerî li tevahiya herêmê vê salê ev yek dijwar kir.[1] Li şûna ku nebûna pêşangeha navneteweyî bihêlin bibe bêdengiyeke çandî, rêkxistinên Kurdî bûyereke bi armanceke taybettir li dora weşandina bi zimanê Kurdî afirandin.[1]

  Ev biryar ji bo dîroka Kurdî girîng e. Ziman yek ji qadên şer ên sereke yên nasnameya Kurdî ye. Weşandina Kurdî pir caran di şertên zexta dewletê, sansûr, mafên xwendinê yên ne wekhev, koç û parçebûna zaravayan de pêş ketiye. Ji ber vê yekê, pêşangeheke mezin a pirtûkan a ji bo nivîsandina Kurdî wateyeke siyasî û çandî ya derveyî firotina pirtûkan hildigire. Dibêje ku ramana Kurdî li benda şertên bêkêmasî nîne; heta gava herêma li dora wê ne aram e saziyan ava dike.

  Ji bo xwînerên Kurdish-History, pêşangeha pirtûkan bi erkê berfirehtir ê malperê ya parastina bîrê jî girêdayî ye. Gotarên nêzîk ên Kurdish-History yên wek Muzeya Qumaş û Çanda Kurdî ya Keleha Hewlêrê û Muzeya Silêmaniyê: Xezîneya Silêmaniyê nîşan didin ku saziyên çandî mîrasa nazik çawa vediguherînin zanyariya giştî. Pêşangeha pirtûkên Kurdî ya Hewlêrê beşeke heman kevneşopiyê ye: avakirina cihên ku bîra Kurdî dikare lê bê xwendin, nîqaşkirin, çapkirin û gihandin nifşên paşerojê.

Fransa piştgiriya aramî û bêalîtiya Kurdistanê dike

  Piştgiriya dîplomatîk a Herêma Kurdistanê vê hefteyê jî xuya bû. Kurdistan24 ragihand ku Konsulê Giştî yê Fransayê li herêmê, Yann Bréhm, di hevpeyvîneke 6ê Hezîranê de pabendiya Parîsê bi ewlehî û aramiya Kurdistanê ji nû ve pesend kir.[2] Wî helwesta herêmê ya bêalî di şerê Îranê de pesinand û diyalog û dîplomasî wek rêya yekane ya pêkan ji bo çareserkirina qeyrana berfirehtir binav kir.[2]

  Bréhm Fransa û Herêma Kurdistanê wek «hevkar û hevalbendên rastîn û dîrokî» danasî û mirina leşkerekî Fransî wek delîla pabendiya Fransayê bi parastina Kurdistanê destnîşan kir.[2] Wî herwiha rêz li fedakariyên Pêşmerge girt, ku rola wan di rûbirûbûna bi Dewleta Îslamî re hîn di pêwendiyên Kurdî bi hevkarên Rojavayî re navendî ye.[2]

  Gotina Fransî girîng e ji ber ku Herêma Kurdistanê hewl dide bi temamî neyê kişandin nav rûbirûbûneke herêmî. Rêberên Kurdî gelek caran bêalîtiya di pevçûna bi Îranê ve girêdayî de derxistine pêş. Lê bêalîtî ne bêçalakî ye. Dîplomasiya çalak, hemahengiya sînoran, piştrastkirina navneteweyî û rêvebirina ewlehiya hundirîn pêwîst dike. Dema hevkarekî Rojavayî bi eşkere wê bêalîtiyê dipesinîne, argûmana Hewlêrê xurt dike ku xweparastin beşdariyeke stratejîk a aramiya herêmî ye, ne lawazî.

  Divê ev dîplomasî li kêleka nezelaliya berdewam a derbarê rolên Amerîka û koalîsyonê li Iraqê jî bê xwendin. Herêma Kurdistanê ji bo hêzên Rojavayî ji aliyê stratejîk ve girîng dimîne, lê herwiha di bin xetereya ku wek qadekê bê dîtin, ne hevkarekî, de ye. Ji ber vê yekê zimanê Fransayê yê hevkariya dîrokî girîng e, ji ber ku Kurdistanê ne tenê wek cihê ewlehiyê, lê wek hevalbendekî bi îradeya xwe ya siyasî pêşkêş dike.

Berevaniya hewayî ya Pêşmerge: Valahiyeke stratejîk derket holê

  Girîngtirîn mijara ewlehiyê ya vê hefteyê valahiya ragihandî ya berevaniya hewayî ya li pêş Pêşmerge bû. Kurdistan24 rapora Çavdêrê Giştî yê Sereke yê Amerîkayê ya ji Kongreyê re ya derbarê Operasyona Inherent Resolve de kurt kir, ku ji 1ê Çileya Paşîn heta 31ê Adarê 2026 digirt û dît ku hêzên Pêşmerge parastina hewayî ya berbiçav tune ye.[3] Li gor raporê, ev yek hêzên ewlehiyê yên Kurdî, sivîlan û binesaziya girîng a enerjiyê li ber êrîşên dron û mûşekan dihêle.[3]

  Cudahî girîng e. Li gor raporan, hêzên Amerîkayê ji bo parastina saziyên Amerîkî li Hewlêrê pergalên berevaniya hewayî xebitandin, lê Pêşmerge parastina taybet a xwe tune bû.[3] Ev tê wê wateyê ku helwesta berevaniya herêmê bi beşekê bi pêşîniyên hevkaran û qadên parastî yên sînordar ve girêdayî ye, li şûna qabiliyeta berfireh a Kurdî.

  Raporê herwiha li ber êrîşan mayîna Herêma Kurdistanê di pevçûna bi Îranê ve girêdayî de danasî. Kurteya Kurdistan24 got ku raporê êrîşên milîsên bi Îranê ve girêdayî piştî destpêkirina Operasyona Epic Fury ya Fermandariya Navendî ya Amerîkayê di 28ê Sibatê de destnîşan kir.[3] Wê êrîşa roketan a 24ê Adarê ya li baregeheke Pêşmerge ku şeş leşker kuştin û herî kêm 30 kesên din birîndar kirin, herwiha êrîşên dronên teqemenî li ser niştecîhên taybet ên Serokê Herêma Kurdistanê Nechirvan Barzani û Serok Masoud Barzani di dawiyên Adarê de, binav kir.[3]

Mijara ewlehiyê | Hûrgiliya ragihandî | Wateya stratejîk

Valahiya berevaniya hewayî ya Pêşmerge | Rapora Amerîkayê dibêje ku Pêşmerge parastina hewayî ya berbiçav tune ye.[3] | Hêzên Kurdî li ber dron û mûşekan dimînin.

Saziyên Amerîkî yên parastî | Hêzên Amerîkayê berevaniya hewayî ji bo saziyên Amerîkî li Hewlêrê xebitandin.[3] | Parastin heye, lê ne hevtaya berevaniya tevahiya herêmê ye.

Êrîşa 24ê Adarê | Li gor kurteya raporê, şeş Pêşmerge hatin kuştin û herî kêm 30 birîndar bûn.[3] | Nirxê mirovî yê rasterast ê jîngeha xetereya hewayî nîşan dide.

Li ber êrîşan mayîna binesaziya enerjiyê | Saziyên petrol û gazê li hember êrîşên hewayî lawaz in.[3] | Ewlehî bandor li elektrîkê, hinardekirinê, veberhênanê û jiyana rojane dike.

  Ev ne tenê mijareke leşkerî ye. Berevaniya hewayî bandor li aboriyê, hilberîna enerjiyê, baweriya sivîlan û dîplomasiyê dike. Raporê got ku êrîş û zêdebûna xetereyên ewlehiyê çend şirketên petrol û gazê neçar kirin ragihandinên force majeure bidin, û girtina demkî ya zeviya gazê ya Khor Mor peydakirina ji bo navendên hilberîna elektrîkê kêm kir û zirar da hilberîna elektrîkê.[3]

  Encama ji bo siyasetê zelal e: heger ji Herêma Kurdistanê tê xwestin ku aram bimîne, penaberan mêvan bike, binesaziya enerjiyê biparêze, li dijî Dewleta Îslamî hevkariyê bike û bi cîranan re ji zêdekirina aloziyê dûr bimîne, wê demê valahiyên berevaniya wê nikarin wek mijarên duyemîn bêne dîtin. Nebûna pergalên berevaniya hewayî yên Pêşmerge niha yek ji lawaziyên stratejîk ên navendî yên li pêş herêmê ye.

Jîngeh û rêveberî: Hewldana nû ya hikûmeta herêmê ya cîbicîkirina qanûnan

  Nûçeyên rêveberiyê yên vê hefteyê ji dosyeya jîngehê hatin. Kurdistan24 ragihand ku Wezareta Navxwe ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê di 6ê Hezîranê de li dora qada Bendava Gomespian nêzî Hewlêrê kampanyayeke cîbicîkirina qanûnên jîngehê dest pê kir.[4] Kampanya Polîsên Daristan û Jîngehê, Polîsên Trafîkê, Berevaniya Sivîl, tîmên dilxwaz ên JCC, Wezareta Şaredariyê û Geştiyariyê, Desteya Parastin û Başkirina Jîngehê û Weqfa Kurdistanê dihewand.[4]

  Peyama pratîk zelal bû: parastina jîngehê ji şîretan ber bi cîbicîkirina qanûnan ve diçe. Hemen Mirani, Rêvebirê Giştî yê Dîwana Wezareta Navxwe, got ku divê parastina jîngehê bibe erkekî rojane û neteweyî ji bo her hemwelatiyî.[4] Wî herwiha hişyar kir ku komkirina çopê û li cihê wê hiştin têrê nake, ji ber ku ajelên xwezayî bi şev çopê belav dikin.[4]

  Cezayên darayî girîng in. Kurdistan24 ragihand ku cezayên jîngehî ji 100,000 dînarî heta heşt milyon dînaran in, lê avêtina çopê ji wesayîtan cezayeke herî kêm a 40,000 dînarî hildigire.[4] Li gor raporan, kamerayên çavdêriya trafîk û ewlehiyê ji nû ve hatine rêkxistin da ku binpêkirinên wiha bibînin û tomar bikin.[4]

  Ev çîrok rasterast bi nûçeyên geştiyariyê yên hefteya borî ve girêdayî ye. Gotara hefteyî ya berê ya Kurdish-History, Geştiyariya Cejnê, Nûnertiya Rojava û Nîqaşa Pêvajoya Aştiyê, hatina zêdetirî 350,000 geştiyaran di cejnê de nîqaş kir. Mezinbûna geştiyariyê dahat tîne, lê zextê jî dixe ser çiya, çem, bendav, park, rê û gundan. Ji ber vê yekê, kampanyaya hikûmeta herêmê ya cîbicîkirina qanûnên jîngehê ji siyaseta geştiyariyê ne cuda ye. Beşeke nirxê bûna cihê sereke yê betlaneyê ye.

  Mijara dirêjdem ew e ku gelo tevgera gel diguhere. Cezayên darayî dikarin binpêkirinan kêm bikin, lê parastina jîngehê herwiha sindoqên çopê, pergalên komkirinê, perwerdehî, qabiliyeta desthilatên herêmî, plansaziya veguhestina giştî û cîbicîkirina domdar pêwîst dike. Heger hikûmeta herêmê bikaribe projeyên binesaziyê, elektrîka paqij, parastina bendavan, rêvebirina rêyan û perwerdehiya hemwelatiyan li hev bîne, rêveberiya jîngehê dikare bibe yek ji xurttirîn dosyeyên xizmeta giştî ya herêmê.

Hinardekirina petrolê: Rêya bakur çima dîsa girîng e

  Aborî bi pevçûna herêmî ve girêdayî dimîne. Kurdpress ragihand ku kêmbûna tûj a hinardekirina petrolê ya Iraqê piştî qeyrana Tengava Hormuzê Bexda bi lez bi vegerandina rêya bakur a hinardekirinê ya di Herêma Kurdistanê û Tirkiyeyê re eleqedar kiriye.[5] Li gor raporê, hinardekirina Iraqê ji nêzî 4.3 milyon bermîlan di rojê de daket nêzî 800,000 bermîlan di rojê de, zexteke giran xist ser budceya dewletê ku ji bo nêzî 90 ji sedî ya dahatê bi petrolê ve girêdayî ye.[5]

  Rêya bakur ne nû ye, lê girîngiya wê vegeriyaye. Kurdpress ragihand ku hinardekirin di rêya Kerkûk-Ceyhan re di destpêkê de li dora 170,000 bermîlan di rojê de ji nû ve dest pê kir, bi hêviya Bexdayê ku hejmarê bigihîne 250,000 bermîlan di rojê de.[5] Berî ku hinardekirin di 2023 de raweste, li gor raporan boriya Iraq-Tirkiye di navbera 420,000 û 450,000 bermîlan di rojê de vediguhest, bi qapasîteya pêkan a li dora 700,000 bermîlan di rojê de.[5]

  Dijwarî bi qasî teknîkî siyasî ye jî. Vegerandina tam dê pêwîst bike ku Bexda û Hewlêr li ser rêvebirina hinardekirinê, parvekirina dahatê, rola saziya dewletî ya Iraqê ya bazirkirina petrolê SOMO, para Herêma Kurdistanê ya budceyê, naskirina peymanên petrolê û garantiyên ewlehiyê ji bo şirketên biyanî yên li Kurdistanê kar dikin bigihîjin lihevkirineke domdar.[5]

  Ji bo Herêma Kurdistanê ev dosye navendî ye. Hinardekirina petrolê bandor li mûçeyan, baweriya veberhêneran, veguhestinên budceya federal û cihê herêmê di danûstandinan de dike. Ji bo Bexdayê, rêya bakur rêyeke pratîk pêşkêş dike da ku di qeyrana li dora Hormuzê de girêdana bi rêyên Kendavê ve kêm bike. Ji bo Tirkiyeyê, lihevkirinên boriyan û dîplomasiya enerjiyê hêza bandorê diafirînin, dema rêkxistinên heyî nêzî bidawîbûnê dibin.[5]

  Dersa berfirehtir ew e ku erdnîgarî hîn girîng e. Çiya, borî û pêwendiyên sînorî yên Herêma Kurdistanê ji bo aboriya Iraqê ne mijarên kêlekiyê ne; dikarin di demên ku rêyên hinardekirinê yên başûr asteng dibin de bibin pêwîst. Ev girîngiyeke stratejîk dide Hewlêrê, lê herwiha zextê li rêberên Kurdî zêde dike da ku lihevkirinên mafên herêmê diparêzin û di heman demê de beşdarî aramiya berfirehtir a Iraqê dibin bi dest bixin.

Xeta demê: Çend mehên dawî di nûçeyên Kurdî de

Dîrok | Pêşketin | Çima girîng e

28 Sibat 2026 | Li gor kurteya rapora çavdêriyê ya Amerîkayê, Fermandariya Navendî ya Amerîkayê Operasyona Epic Fury li dijî hedefên ewlehiyê yên Îranî dest pê kir.[3] | Zêdebûna aloziyê jîngeha ewlehiyê afirand ku Kurdistan tê de rûbirûyê xetereyên dron û mûşekan bû.

24 Adar 2026 | Li gor raporan, êrîşeke roketan li baregeheke Pêşmerge şeş leşker kuştin û herî kêm 30 birîndar kirin.[3] | Êrîşê nirxê mirovî yê lawaziya berevaniya hewayî ya herêmê nîşan da.

24 Gulan 2026 | Kurdish-History weşand: Danûstandinên Bexdayê, Êrîşên Dronan û Xuya Bûna Çanda Kurdî. | Ev girêdana hundirîn paşxaneya nakokiyên Hewlêr-Bexda û xetereyên dronan pêşkêş dike.

31 Gulan 2026 | Kurdish-History weşand: Geştiyariya Cejnê, Nûnertiya Rojava û Nîqaşa Pêvajoya Aştiyê. | Ev girêdana hundirîn ragihandina jîngeh û geştiyariyê ya vê hefteyê bi çîroka rêwîtiya betlaneyê ya hefteya borî ve girê dide.

4 Hezîran 2026 | Hewlêrê yekem pêşangeha xwe ya taybet a pirtûkên Kurdî bi zêdetirî 130 weşanxaneyan û zêdetirî 10,000 sernavan vekir.[1] | Çand bû şêweyeke berxwedanê piştî ku pevçûna herêmî pêşangeha navneteweyî ya mezintir neçar kir were betalkirin.

5 Hezîran 2026 | Kurdpress lezgîniya ji nû ve ya vegerandina rêya bakur a petrolê ya di Kurdistanê û Tirkiyeyê re ragihand.[5] | Di qeyrana hinardekirina Iraqê de rêya bakur bû bijareke stratejîk.

6 Hezîran 2026 | Konsulê Giştî yê Fransayê piştgiriya aramiya Herêma Kurdistanê ji nû ve pesend kir û bêalîtiya Kurdî pesinand.[2] | Naskirina navneteweyî helwesta Hewlêrê ya dîplomasiyê dide pêş xurt kir.

6 Hezîran 2026 | Wezareta Navxwe ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê cîbicîkirina qanûnên jîngehê li Bendava Gomespian dest pê kir.[4] | Rêveberiya jîngehê bi geştiyarî, nîzama giştî û pêşketina domdar ve hat girêdan.

7 Hezîran 2026 | Ev komkirina hefteyî ya nûçeyên Kurdish-History çand, ewlehî, dîplomasî, jîngeh û petrolê di yek wêneyê herêmî de li hev tîne. | Hefte nîşan dide ku aramiya Kurdî hem bi saziyan hem bi çarçoveya navneteweyî ve girêdayî ye.

  Xwînerên bi paşxaneya çandî û erdnîgarî ya van çîrokan eleqedar dikarin gotarên Kurdish-History yên li ser Geliyê Elî Beg: Avşara navdar a Kurdistanê, Çiyayê Korekê: Lûtkeya li jora gelî û Bîrdariya Helebceyê: Bîrdariya bîranînê jî bixwînin. Ev çavkaniyên hundirîn nîşan didin ku parastina jîngehê, geştiyarî, bîr û binesaziya giştî çima hemû beşên dîmena dîrokî ya Kurdî ne.

Pirs û bersiv: Xwîner divê çi bizanibin

1. Pêşangeha pirtûkên Kurdî ya Hewlêrê çima girîng e?

  Girîng e ji ber ku têkçûneke herêmî veguherand saziyeke çandî ya Kurdî. Piştî ku pevçûnê pêşangeha navneteweyî ya mezintir asteng kir, rêkxistinan pêşangeheke taybet a bi zimanê Kurdî bi zêdetirî 130 weşanxaneyan, 10,000 sernavan û zêdetirî 7,000 mêvanên roja vekirinê afirandin.[1]

2. Fransa vê hefteyê derbarê Kurdistanê de çi got?

  Konsulê Giştî yê Fransayê li Herêma Kurdistanê piştgiriya ewlehî û aramiya herêmê ji nû ve pesend kir, bêalîtiya Kurdî di şerê Îranê de pesinand û got ku dîplomasî rêya yekane ya pêkan a derketina ji qeyranê ye.[2]

3. Pirsgirêka berevaniya hewayî ya Pêşmerge çi ye?

  Kurteya raporeke çavdêriyê ya Amerîkayê got ku Pêşmerge parastina hewayî ya berbiçav tune ye, hêzên ewlehiyê, sivîlan û binesaziyê li ber xetereyên dron û mûşekan dihêle. Ev valahiyeke mezin a stratejîk e di serdemeke êrîşên hewayî yên pir li herêmê de.[3]

4. Cîbicîkirina qanûnên jîngehê niha çima girîng e?

  Geştiyarî mezin dibe, û cihên xwezayî yên hezkirî rûbirûyê zexta çop û bikaranîna zêde ne. Cezayên darayî yên hikûmeta herêmê, cîbicîkirina bi kamerayan û kampanyaya paqijkirinê ya gelek saziyan nîşan didin ku parastina jîngehê dibe pêşîniyeke rêveberiyê, ne tenê peyameke hişyariya giştî.[4]

5. Rêya bakur a petrolê çima dîsa hatiye pêş?

  Ji ber ku qeyrana Hormuzê rêyên hinardekirina Iraqê yên di Kendavê re asteng kirine. Kurdpress radigihîne ku Bexda rêya Kurdistan-Tirkiye wek rêyeke lezgîn ji bo vegerandina beşeke qapasîteya hinardekirina Iraqê ya windabûyî dibîne, lê lihevkirineke domdar bi Hewlêrê re hîn pêwîst e.[5]

Çavkanî

[1] Kurdistan24 — Hewlêr di qeyrana herêmî de yekem pêşangeha pirtûkên Kurdî mêvan dike, têkçûna çandî vediguherîne derfetekê — https://www.kurdistan24.net/en/story/918348

[2] Kurdistan24 — Fransa piştgiriya aramiya Kurdistanê ji nû ve pesend dike, dîplomasiyê wek rêya yekane ya derketina ji qeyrana herêmî piştgirî dike — https://www.kurdistan24.net/en/story/918364

[3] Kurdistan24 — Rapora Amerîkayê nebûna berevaniya hewayî ya Pêşmerge li dijî xetereyên hewayî derdixe pêş — https://www.kurdistan24.net/en/story/917038/us-report-highlights-peshmerga-lack-air-defense-against-aerial-threats

[4] Kurdistan24 — Wezareta Navxwe ya Kurdistanê kampanyaya cîbicîkirina qanûnên jîngehê dest pê dike dema kabîneya nehemîn herêmeke kesktir ava dike — https://www.kurdistan24.net/en/story/918360/kurdistans-interior-ministry-launches-environmental-crackdown-as-ninth-cabinet-builds-a-greener-region

[5] Kurdpress — Lihevkirina Hewlêr û Bexdayê; kilîta rizgarkirina hinardekirina petrolê ya Iraqê — https://en.kurdpress.com/news/160919/Erbil-and-Baghdad-agreement-The-key-to-saving-Iraq-s-oil-exports