Mewlûdu’n-Nebî helbesta kurmancî, perwerdeya dînî û xwendina civakî digihîne hev. Lêkolînên nû dîrokên sedsala panzdehem dipirsin.

Dîwarê kevirî yê Medreseya Meydanê li Hekkarî, pencereyên biçûk, kemera bilind û stûna elektrîkê li quncikê
Medreseya Meydanê; Vladdracotepeş, 12 Sibat 2020. Aktaş Bateyî bi mamostetiya vir ve girê dide. Dîmena nû ya cihê perwerdeyê ye, ne portre an avahiya kevn a bêguhertin. Vladdracotepeş · Meydan Madrasa, Hakkari, 12 February 2020 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · Original photograph; no creative changes.

Helbestvanek bi berhemeke zindî tê naskirin

Mela Huseynê Bateyî alim û helbestvanekî kurd bû ku bi Batê, îro li Beytuşşebabê ya Şirnexê, û hawîrdora zanistî ya Hekkarî ve girêdayî ye. Mewlûdu’n-Nebîya wî ya kurmancî behsa jidayikbûna Pêxember Muhemmed dike. [1] Mewlûd hem cureya edebî hem metna ku bi hev re tê xwendin e. Perwerde, nivîs, istînsax û vegotin bi hev re girîng in.

Çima 1417–1495 ne dîrokên teqez in?

Öztürk di lêkolîna 2018an de 1417–1495 bi eşkere dipirse û jidayikbûnê di dawiya sedsala hevdehem, jiyanê di hijdehem de bi cih dike. [1] Aktaş 1680–1760, xwendina Hekkarî û Miksê û mamostetiya Meydanê dide. [2] Salên tam hîn nakok in. Sererastkirin nahêle kesekî sedsala panzdehem di medreseya ku dora 1700 hatiye avakirin de bibe mamoste.

Teşe bi nusxeyê ve girêdayî ye

Öztürk çapa kurdî ya 563 beytan bi kar tîne û mesnewî û bangên dubare yên selawatan dinirxîne. [1] Ev hejmar ji bo hemû destnivîsan ne sabît e. Çîrok, pesn û dua edebiyata dînî ne, ne belgeya hevdem a sedsala heftem. Sernav, nakarat û pêvek divê berî biryara kêmasiyê bên berawirdkirin.

Destnivîsên Jaba çi diparêzin?

Adak di 2017an de Kurd 7, Kurd 9 û Kurd 33bya netemam dinirxîne. Muhemmedê Miksî Kurd 7 li Erzirûmê di 1206 H/1791–92an, Mehmûdê Bazîdî Kurd 9 di 1857–58an de istînsax kirine. Ya duyem li ber ya yekem e; Kurd 33b şaxeke din e. Kurd 7 hejdeh beş û 555 beyt hene. [3] Dîroka istînsaxê ne dîroka telîfê ye, kopî ne destxeta nivîskar e. Cudahiyên merheba û sernavan hejmarên cuda rave dikin. Li vir analîza Adak hatiye bikaranîn, ne vekolîna nû ya orjînalan.

Fêrbûn û xwendina civakî

Tosun di 2019an de fêrbûna mewlûdê piştî Quranê li medreseyan û xwendina di şîn û şahiyan de rave dike; ziman, huner û pesnê dinirxîne. [4] Ders, guhdarîkirina hevpar û civîna malbatî rêyên ragihandinê ne. Ev nayê wê wateyê ku hemû civakên kurd heman bername an xwendinê bi kar tînin.

Têkiliyên Quranê yên diyar

Aktaş îqtibas û telmîhê destnîşan dike: Furqan di merhebayê, Yasîn di ne’tekê û destpêka Fetihê di helbesteke din de. [2] Ev ji etiketa giştî ya dînî zelaltir in. Mewlûd û helbestên din divê neyên tevlihevkirin. Rûpelên hilbijartî yên analîzê hatine xwendin, ne hemû berhem bi serbixwe hatine tesdîqkirin.

Bandor berawirdkirinê dixwaze

Kurteya lêkolîna Çağmar a di 2024an de belavbûyî îdiayên bandor, nezîre û wergera Çelebî dinirxîne. [5] Ev têgeh ne wek hev in; mijara hevpar bi tena serê xwe wergerê îspat nake. Berhem, destnivîs û bikaranîna belgekirî girîngiya Bateyî nîşan didin, bê ku hemû mewlûdên paşîn bibin kopiyên wî.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Mustafa Öztürk, comparative study of the mawlids of Süleyman Çelebi and Bateyî, Turkish Studies 13/5 (2018), pp. 389–418; selected pp. 397–398.
  2. Mehmet Nurullah Aktaş, Qur’anic themes in Bateyî’s works, in Beytüşşebap ve Molla Hüseyin Batevî Sempozyumu Bildirileri (2015); selected pp. 103–105. The linked file contains the proceedings volume.
  3. Abdurrahman Adak, Destnivîsên Mewlûda Melayê Bateyî di Arşîva A. Jaba de: Nasandin û Analîz, Journal of Mesopotamian Studies 2/2 (2017), pp. 1–29; selected manuscript descriptions and conclusion.
  4. Türkan Tosun, Uslûba Pesnê Pêxember di Mewlûda Yekem a Kurdî de, Şarkiyat 11/3 (2019); published abstract consulted.
  5. Mehmet Edip Çağmar, critical study of claims concerning Çelebi’s influence on Bateyî’s mawlid, Dicle İlahiyat Dergisi 26/2, published 3 January 2024; abstract consulted.
  6. Vladdracotepeş, Meydan Madrasa, 12 February 2020; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.