Mihemed ibn Shirkuh kî bû?
Mihemed ibn Shirkuh — bi fermî El-Mucahid Shirkuh I Mihemed ibn Shirkuh ibn Shadhi — kurê fermandarê mezin ê Kurd Shirkuh û damezrînerê xanedana Eyûbiyan a Himsê bû. Bi avakirina mîrgeheke Kurdî ya Eyûbiyan li Himsê wî împaratoriya ku bavê wî û pismamê wî Selahedîn ava kiribûn ber bi şaxeke din ve berfireh kir ku dê nêzî sedsalekê bijiya.
Bavê wî Shirkuh yek ji kesayetiyên herî girîng di dîroka destpêkê ya Kurdî ya Eyûbiyan de bû — dahiyê leşkerî yê ku Misr ji bo Zengiyan dagir kir û wek wezîrê yekem xizmet kir, rê ji girtina desthilatdariyê ya Selahedîn re vekir. Mihemed ibn Shirkuh çanda leşkerî û nasnameya Kurdî ya bavê xwe mîras girt û wan bi kar anî da ku li navenda Sûriyê mîrgehek ava bike ku dê gelek paşî daxistina şaxa sereke ya xanedanê ji textê li Misrê di destên Eyûbiyan de bimîne.
Şaxa Himsê ya xanedana Kurdî ya Eyûbiyan a ku wî damezrand bi derxistina hukumdarên bi taybetmendiya çandî berbiçav bû. Kurê wî El-Mucahid Shirkuh II zêdetirî pêncî salan (1186-1240) li Himsê hukm kir û şax domand heta ku di sedsala sêzdeheman de Memlûkan yê dawî ji Eyûbiyên Himsê ji milkê wî derxistin.
Xalên Sereke
• Mihemed ibn Shirkuh kurê Shirkuh, fermandarê mezin ê Kurd ê ku Misr dagir kir, û pismamê Selahedîn bû.
• Wî nêzî 1178 xanedana Eyûbiyan a Himsê damezrand û desthilatdariya Kurdî ya Eyûbiyan ber bi mîrgeheke nû li navenda Sûriyê ve berfireh kir.
• Kurê wî El-Mucahid Shirkuh II zêdetirî pêncî salan (1186-1240) li Himsê hukm kir, yek ji hukmên herî dirêj ên Eyûbiyan.
• Şaxa Eyûbî ya Himsê ya ku wî damezrand heta dawiya sedsala sêzdeheman ma û ji şaxa sereke ya Misrî ya Împaratoriya Kurdî dirêjtir bijî.
• Ew malbata berfireh a Kurdî ya Eyûbiyan nîşan dide ku gelek şaxên wê kûrahiyeke erdnîgarî ya berbiçav û berxwedana xanedanî da împaratoriyê.
Agahiyên Kurt
Naverok
Jiyana Destpêkê û Kok
Mihemed ibn Shirkuh di dora hundirî ya desthilatdariya Kurdî ya Eyûbiyan de wek kurê Shirkuh ji dayik bû — fermandarê leşkerî yê bihêz ê Kurd ê ku ji hukumdarê Zengî Nûredîn re xizmet kir û di 1169 de Misr dagir kir. Bavê wî li Misrê di Adara 1169 de mir, tenê du meh piştî ku bû wezîr, berî ku bikaribe cihê xwe yê nû xurt bike. Pismamê wî Selahedîn ket wê rolê.
Mihemed ibn Shirkuh di siya hem bavê xwe yê efsanewî hem pismamê xwe Selahedîn ê ku roj bi roj bihêztir dibû de mezin bû û çanda leşkerî ya Kurdî ya Eyûbiyan ji fermandarên herî berbiçav ên serdemê wergirt. Ew beşê tora malbata berfireh bû ku Selahedîn ji bo birêvebirina împaratoriya bilez berfireh dibû bi kar anî.
Selahedîn Hims — bajarekî kevnar li navenda Sûriyê li ser Çemê Asî — wek mîrgeha wî ji wî re veqetand. Hims cihekî girîng ê stratejîk bû ku rêyên navbera Şam û Helebê kontrol dikir û wek herêmeke navber a navbera dewletên Xaçperest û navenda Eyûbiyan kar dikir. Mihemed ibn Shirkuh nêzî 1178 li wir hukmê xwe ava kir.
Çarçoveya Dîrokî
Hims di dawiya sedsala diwanzdeheman de bajarekî girîng bi dîrokeke dirêj wek navendeke herêmî bû. Di bin Zengiyan de ew mîrgeheke cuda bûbû û dema Selahedîn ew xist bin kontrola Eyûbiyan, veqetandina rêveberiya wê ji endamekî malbata berfireh a Eyûbî re bi stratejiya berfirehtir a xanedanê ya bicîkirina xizmên pêbawer li xalên sereke yên stratejîk li seranserê împaratoriyê re li hev dihat.
Mîrgeha Himsê cihekî di navbera du axên mezin ên Eyûbî de girt — Heleb li bakur û Şam li başûr — û ev yek dilsoziya wê ji bo aramiya hundirî ya Împaratoriya Kurdî bingehîn dikir. Rêveberiya Mihemed ibn Shirkuh a Himsê wek vasalekî Eyûbî misoger kir ku ev cihê navendî yê Sûrî bi xurtî di dora împaratorî ya Kurdî de bimîne.
Serkeftin û beşdariyên sereke
Damezrandina şaxa Eyûbî ya Himsê
Serkeftina Mihemed ibn Shirkuh a herî mayînde avakirina xanedana Eyûbiyan a Himsê bû — şaxeke malbata împaratorî ya Kurdî ku dê nêzî sedsalekê bajar birêve bibe. Bi danîna Himsê di bin rêveberiya xwe ya kesane de wek şehzadeyekî Eyûbî, wî tora xanedanî ya Împaratoriya Kurdî ber bi navenda Sûriyê ve bi şêwazekî berfireh kir ku berxwedaneke berbiçav nîşan da.
Kurê wî El-Mucahid Shirkuh II di 1186 de mîrgeh mîras girt û heta 1240 hukm kir — hukmekî zêdetirî pêncî salan ku ew kir yek ji hukumdarên Eyûbî yên herî dirêj xizmet kirin. Vê dirêjbûnê aramiyek da şaxa Himsê ku şaxên sereke yên Misrî û Sûrî gelek caran jê bêpar bûn.
Xizmeta leşkerî ji Selahedîn re
Wek pismamê Selahedîn û xwedîyê mîrgeheke girîng a Sûrî, Mihemed ibn Shirkuh piştgiriya leşkerî ji kampanyayên Selahedîn re pêşkêş kir. Ji walîyên mîrgehên Kurdî yên Eyûbiyan dihat hêvîkirin ku leşker û xizmeta kesane bidin şerên sultan û Mihemed ibn Shirkuh di parastina axên Sûrî yên Selahedîn de beşdar bû.
Rêveberiya wî ya Himsê di serdema kampanyayên mezin ên Selahedîn de — şerên li dijî Xaçperestan û xurtkirina Sûriyê — alî parastina aramiya navenda Sûriyê kir û rê da Selahedîn ku çavkaniyên leşkerî li ser kampanyayên biryardartir li Filistîn û Misrê kom bike.
Rêza demî û bûyerên girîng
Nîqaş, nakokî û pirsên dîrokî
Tomarên dîrokî yên Mihemed ibn Shirkuh li gor kesayetiyên Eyûbî yên navdartir bi nisbet kêm in. Nîqaşên sereke derbarê tarîxa tam û mercên girtina kontrola Himsê ji aliyê wî ve û cewherê tam ê têkiliya wî bi Selahedîn re ne — ka ew şehzadeyekî bi tevahî xweser bû an vasalekî bêtir sînordar.
Nasnameya wî ya Kurdî ne di bin pirsê de ye. Wek kurê Shirkuh û endamekî malbata Eyûbî ji çiyayên Kurdî, ew bi tevahî di kevneşopiya xanedanî ya Kurdî ya Eyûbiyan de bi cih bû. Navê 'Shirkuh' — bi wateya 'Şêrê Çiyê' — bi xwe navekî Kurdî bû ku bi rehên çiyayî yên malbatê re girêdayî bû.
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Mihemed ibn Shirkuh xanedana Eyûbiyan a Himsê ya sedsalî ye ku şaxa wî parast. Şaxa Himsê ya malbata Kurdî ya Eyûbiyan bi dehsalan ji şaxa sereke ya Misrî dirêjtir ma û yek ji mîrgehên Eyûbî yên herî aram li Sûriyê pêşkêş kir. Damezrandina vê şaxê ji aliyê wî ve berfirehiya erdnîgarî ya şaristaniya Kurdî ya Eyûbiyan ber bi navenda Sûriyê ve berfireh kir.
Ew projeya malbatî ya berfirehtir a Kurdî ya Eyûbiyan nîşan dide — pismam û biraziyên ku şaxên hevdem ên xanedanî ligel şaxa sereke ya sultantiyê ava kirin û avahiya belavkirî ya desthilatdariya împaratorî ya Kurdî çêkirin ku berxwedana berbiçav da pergala Eyûbiyan. Împaratoriya Kurdî ji aliyê Selahedîn bi tenê ve nehate avakirin; malbatekê ew domand û Mihemed ibn Shirkuh yek ji mîmarên sereke yên wê malbatê bû.
Têkiliyên Împaratoriya Kurdî
Shirkuh — bav, fermandarê mezin ê Kurd û wezîrê Eyûbî yê yekem ê Misrê
Selahedîn — pismam û damezrînerê Împaratoriya Kurdî ya Eyûbiyan
Necmedîn Eyûb — mam (bavê Selahedîn), serê malbata Kurd
El-Mensûr Îbrahîm — kurê nevî ku di 1240-1246 de li Himsê hukm kir
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Mihemed ibn Shirkuh kî bû?
Mihemed ibn Shirkuh kurê fermandarê mezin ê Kurd Shirkuh û pismamê Selahedîn bû. Wî nêzî 1178 xanedana Eyûbiyan a Himsê damezrand û Împaratoriya Kurdî ya Eyûbiyan ber bi mîrgeheke nû li navenda Sûriyê ve berfireh kir.
Mihemed ibn Shirkuh herî zêde bi çi tê nasîn?
Ew herî zêde bi damezrandina xanedana Eyûbiyan a Himsê tê nasîn ku nifşên wî nêzî sedsalekê parastin — yek ji mîrgehên Eyûbî yên herî mayînde li Sûriyê.
Mihemed ibn Shirkuh Kurd bû?
Erê. Wek kurê Shirkuh û endamê malbata Kurdî ya Eyûbiyan, Mihemed ibn Shirkuh endamekî rasterast ê xanedana Kurdî ya ku Necmedîn Eyûb damezrandibû bû. Nasnameya Kurdî ya malbata wî di kevneşopiya siyasî û leşkerî ya Eyûbiyan de navendî bû.
Xanedana Eyûbiyan a Himsê çiqas dem domand?
Xanedana Eyûbiyan a Himsê ya ku Mihemed ibn Shirkuh damezrand ji nêzî 1178 heta dagirkirina Mongolan a 1260 domand — nêzî sedsalek hukmê Kurdî yê Eyûbiyan li navenda Sûriyê.
Mîrasa Mihemed ibn Shirkuh çi ye?
Mîrasa wî şaxa Himsê ya xanedana Kurdî ya Eyûbiyan e ku yek ji mîrgehên Eyûbî yên herî mayînde li Sûriyê derket. Wî berfirehiya erdnîgarî ya Împaratoriya Kurdî berfireh kir û berxwedana berbiçav nîşan da ku avahiya belavkirî ya rêveberiya Kurdî ya Eyûbiyan dikarîbû bi dest bixe.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Beşdarên Wikipedia. 'Lîsteya hukumdarên Eyûbî.' Wikipedia. Di 2025 de hat dîtin.
Humphreys, R. Stephen. Ji Selahedîn heta Mongolan. SUNY Press, 1977.
Lyons, Malcolm Cameron û D.E.P. Jackson. Selahedîn: Siyaseta şerê pîroz. Cambridge University Press, 1982.
Lane-Poole, Stanley. Selahedîn û ketina Padîşahiya Qudsê. 1898.