محەمەد کوڕی شێرکۆ کێ بوو؟
محەمەد کوڕی شێرکۆ، بە ناوی فەرمیی موجاهید شێرکۆی I محەمەد کوڕی شێرکۆ کوڕی شادی، کوڕی فەرماندە گەورە کوردەکە شێرکۆ و دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس بوو. بە دامەزراندنی میرنشینێکی کوردی ئەیوبی لە حیمس، ئەو ئیمپراتۆریەتەی باوکی و ئامۆزاکەی سەلاحەددین بنیادیان نابوو بۆ لقێکی دیکەی بنەماڵەکە فراوان کرد کە نزیکەی یەک سەدە بەردەوام دەبوو.
باوکی، شێرکۆ، یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکانی سەرەتای مێژووی کوردی ئەیوبی بوو؛ ئەو نابغە سەربازییەی میسری بۆ زەنگییەکان گرت و وەک یەکەم وەزیر خزمەتی کرد و ڕێگای بۆ گرتنی دەسەڵات لەلایەن سەلاحەددینەوە خۆش کرد. محەمەد کوڕی شێرکۆ کولتووری سەربازی و ناسنامە کوردییەکەی باوکی وەک میرات وەرگرت و بەکاری هێنان بۆ پێکهێنانی میرنشینێک لە ناوەندی سووریا، کە زۆر دوای ڕووخانی لقی سەرەکیی بنەماڵەکە لە میسر لە دەستی ئەیوبییەکاندا دەمێنێتەوە.
لقی حیمسی بنەماڵەی کوردی ئەیوبی کە ئەو دایمەزراند، بە پێگەیاندنی فەرمانڕەوایانی خاوەن پێگەی کولتووری ناسراو بوو. کوڕەکەی، موجاهید شێرکۆی II، بۆ زیاتر لە پەنجا ساڵ (1186-1240) حیمسی بەڕێوە برد و زنجیرەکە بەردەوام بوو تا کۆتا فەرمانڕەوای ئەیوبیی حیمس لە سەدەی سێزدەهەمدا لەلایەن مەملووکەکانەوە دەسەڵاتی لێ سەندرایەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• محەمەد کوڕی شێرکۆ کوڕی شێرکۆ، ئەو فەرماندە گەورە کوردەی میسری گرت، و ئامۆزای سەلاحەددین بوو.
• لە دەوروبەری 1178دا بنەماڵەی ئەیوبیی حیمسی دامەزراند و دەسەڵاتی کوردی ئەیوبیی بۆ میرنشینێکی نوێ لە ناوەندی سووریا فراوان کرد.
• کوڕەکەی، موجاهید شێرکۆی II، بۆ زیاتر لە پەنجا ساڵ (1186-1240) حیمسی بەڕێوە برد؛ یەکێک لە درێژترین سەردەمەکانی فەرمانڕەوایی ئەیوبی.
• زنجیرەی ئەیوبییەکانی حیمس کە ئەو دایمەزراند، تا بەشی دواتری سەدەی سێزدەهەم مایەوە و لە لقی سەرەکیی میسریی ئیمپراتۆریەتی کورد زیاتر بەردەوام بوو.
• نوێنەری بنەماڵە فراوانەکەی کوردی ئەیوبییە کە لقە زۆرەکانی قووڵاییەکی جوگرافیی بەرچاو و خۆڕاگریی بنەماڵەییان بە ئیمپراتۆریەتەکە دەبەخشی.
زانیارییە خێراکان
ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
هێڵی کات و ڕووداوە سەرەکییەکان
پەیوەندییەکانی ئیمپراتۆریەتی کورد
سەرەتای ژیان و ڕەچەڵەک
محەمەد کوڕی شێرکۆ لە بازنەی ناوخۆی دەسەڵاتی کوردی ئەیوبیدا لەدایک بوو، وەک کوڕی شێرکۆ؛ ئەو فەرماندە بەهێزە سەربازییە کوردەی خزمەتی فەرمانڕەوای زەنگی، نوورەددین، دەکرد و لە 1169دا میسری گرت. باوکی لە ئازاری 1169دا لە میسر مرد، تەنها دوو مانگ دوای ئەوەی بووە وەزیر، پێش ئەوەی بتوانێت پێگە نوێیەکەی جێگیر بکات. ئامۆزاکەی، سەلاحەددین، ئەو ڕۆڵەی گرتە ئەستۆ.
محەمەد کوڕی شێرکۆ لە سێبەری هەم باوکە ئەفسانەییەکەی و هەم ئامۆزاکەی، سەلاحەددین، کە دەسەڵاتی ڕوو لە زیادبوون بوو، گەورە بوو. کولتووری سەربازیی کوردی ئەیوبیی لە دیارترین فەرماندەکانی سەردەمەکەوە فێر بوو. بەشێک بوو لە تۆڕی بنەماڵە فراوانەکە کە سەلاحەددین بۆ بەڕێوەبردنی ئیمپراتۆریەتە خێرا فراوانبووەکە بەکاری دەهێنا.
سەلاحەددین حیمسی، ئەو شارە کۆنەی ناوەندی سووریا لەسەر ڕووباری عاسی، وەک میرنشینی ئەو پێ سپارد. حیمس شوێنێکی گرنگی ستراتیژی بوو؛ ڕێگاکانی نێوان دیمەشق و حەلەبی کۆنترۆڵ دەکرد و وەک ناوچەیەکی جیاکەرەوە لە نێوان دەوڵەتە خاچپەرستییەکان و ناوەندی ئەیوبیدا کاری دەکرد. محەمەد کوڕی شێرکۆ لە دەوروبەری 1178دا فەرمانڕەواییەکەی لەوێ جێگیر کرد.
چوارچێوەی مێژوویی
حیمس لە کۆتایی سەدەی دوازدەهەمدا شارێکی گرنگ بوو و مێژوویەکی درێژی وەک ناوەندێکی ناوچەیی هەبوو. لە ژێر فەرمانڕەوایی زەنگییەکاندا میرنشینێکی جیاواز بوو. کاتێک سەلاحەددین خستییە ژێر کۆنترۆڵی ئەیوبی، سپاردنی بەڕێوەبردنەکەی بە ئەندامێکی بنەماڵە فراوانەکەی ئەیوبی لەگەڵ ستراتیژیی فراوانتری بنەماڵەکە دەگونجا: دانانی خزمە متمانەپێکراوەکان لە خاڵە سەرەکییە ستراتیژییەکانی سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکە.
میرنشینی حیمس لە نێوان دوو قلمڕەوی گەورەتری ئەیوبیدا بوو؛ حەلەب لە باکوور و دیمەشق لە باشوور. بەمەش دڵسۆزییەکەی بۆ سەقامگیریی ناوخۆی ئیمپراتۆریەتی کورد پێویست بوو. بەڕێوەبردنی حیمس لەلایەن محەمەد کوڕی شێرکۆوە وەک میرێکی ژێردەستی ئەیوبی دڵنیایی دەدا کە ئەم پێگەیەی ناوەندی سووریا بە جێگیری لە بازنەی ئیمپراتۆریی کورددا بمێنێتەوە.
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
دامەزراندنی لقی ئەیوبیی حیمس
بەردەوامترین دەستکەوتی محەمەد کوڕی شێرکۆ دامەزراندنی بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس بوو؛ لقێکی بنەماڵەی ئیمپراتۆریی کورد کە نزیکەی یەک سەدە شارەکەی بەڕێوە دەبرد. وەک شازادەیەکی ئەیوبی، حیمسی خستە ژێر بەڕێوەبردنی کەسیی خۆی و بەوە تۆڕی بنەماڵەیی ئیمپراتۆریەتی کوردی بۆ ناوەندی سووریا فراوان کرد، بە شێوەیەک کە مانەوەیەکی بەرچاوی نیشان دا.
کوڕەکەی، موجاهید شێرکۆی II، لە 1186دا میرنشینەکەی وەک میرات وەرگرت و تا 1240 فەرمانڕەوایی کرد؛ سەردەمێکی زیاتر لە پەنجا ساڵ کە کردییە یەکێک لە فەرمانڕەوا ئەیوبییەکانی خاوەن درێژترین ماوەی خزمەت. ئەم ماوە درێژە سەقامگیرییەکی بە لقی حیمس بەخشی کە لقە سەرەکییەکانی میسر و سووریا زۆرجار نەیانبوو.
خزمەتی سەربازی بۆ سەلاحەددین
وەک ئامۆزای سەلاحەددین و ئەو کەسەی میرنشینێکی گرنگی سووری بەدەستەوە بوو، محەمەد کوڕی شێرکۆ پاڵپشتیی سەربازیی هەڵمەتەکانی سەلاحەددینی دەکرد. چاوەڕوان دەکرا والییەکانی میرنشینە کوردە ئەیوبییەکان هەم سەرباز و هەم خزمەتی کەسیی خۆیان بۆ جەنگەکانی سوڵتان پێشکەش بکەن. محەمەد کوڕی شێرکۆ بەشداریی بەرگریی قلمڕەوە سوورییەکانی سەلاحەددینی کرد.
بەڕێوەبردنی حیمس لە سەردەمی هەڵمەتە گەورەکانی سەلاحەددین، جەنگەکانی دژی خاچپەرستەکان و جێگیرکردنی دەسەڵات لە سووریا، یارمەتیی پاراستنی سەقامگیریی ناوەندی سووریای دا. ئەمە ڕێگەی بە سەلاحەددین دا سەرچاوە سەربازییەکان بۆ هەڵمەتە یەکلاکەرەوەترەکانی فەلەستین و میسر تەرخان بکات.
هێڵی کات و ڕووداوە سەرەکییەکان
گفتوگۆ، ناکۆکی و پرسیارە مێژووییەکان
تۆمارە مێژووییەکانی محەمەد کوڕی شێرکۆ بە بەراورد بە کەسایەتییە بەرچاوترە ئەیوبییەکان تا ڕادەیەک کەمن. گفتوگۆ سەرەکییەکان بەروار و هەلومەرجە وردەکانی گرتنی کۆنترۆڵی حیمس و سروشتی وردی پەیوەندییەکەی بە سەلاحەددینەوە دەگرنەوە؛ ئایا میرێکی بە تەواوی خۆبەڕێوەبەر بوو یان میرێکی ژێردەستی سنووردارتر.
ناسنامە کوردییەکەی جێی پرسیار نییە. وەک کوڕی شێرکۆ و ئەندامێکی بنەماڵەی ئەیوبی کە لە ناوچە شاخاوییەکانی کوردەوە هاتبوون، بە تەواوی لە نەریتی بنەماڵەیی کوردی ئەیوبیدا جێگیر بوو. خودی ناوی «شێرکۆ»، بە واتای «شێری چیا»، ناوێکی کوردی بوو کە بە ڕەچەڵەکی شاخاویی بنەماڵەکەوە پەیوەندیی هەبوو.
میرات و کاریگەریی کولتووری
میراتی محەمەد کوڕی شێرکۆ بنەماڵەی ئەیوبیی حیمسە کە زنجیرەی نەوەکانی بۆ یەک سەدە بەردەوامیان کرد. لقی حیمسی بنەماڵەی کوردی ئەیوبی چەندین دەیە دوای لقی سەرەکیی میسری مایەوە و یەکێک لە سەقامگیرترین میرنشینە ئەیوبییەکانی سووریای پێک هێنا. دامەزراندنی ئەم لقە سنووری جوگرافیی شارستانیەتی کوردی ئەیوبیی بۆ ناوەندی سووریا فراوان کرد.
نوێنەری هەوڵە فراوانترەکەی بنەماڵەی کوردی ئەیوبییە؛ ئەو ئامۆزا و برازایانەی شان بە شانی لقی سەرەکیی سوڵتانەت لقە بنەماڵەییە هاوتەریبەکانیان بنیاد نا. ئەمانە پێکهاتە دابەشکراوەکەی دەسەڵاتی ئیمپراتۆریی کوردیان پێک هێنا کە خۆڕاگرییەکی بەرچاوی بە سیستەمی ئەیوبی دەبەخشی. ئیمپراتۆریەتی کورد تەنها لەلایەن سەلاحەددینەوە بنیاد نەنرا؛ بنەماڵەیەک بەردەوامی پێ دەبەخشی و محەمەد کوڕی شێرکۆ یەکێک لە داڕێژەرە سەرەکییەکانی ئەو بنەماڵەیە بوو.
پەیوەندییەکانی ئیمپراتۆریەتی کورد
شێرکۆ؛ باوک، فەرماندە گەورە کوردەکە و یەکەم وەزیری ئەیوبیی میسر
سەلاحەددین؛ ئامۆزا و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی کوردی ئەیوبی
نەجمەددین ئەیوب؛ مام (باوکی سەلاحەددین) و سەرۆکە کوردەکەی بنەماڵە
مەنسوور ئیبراهیم؛ کوڕی نەوەکەی کە لە 1240-1246دا حیمسی بەڕێوە برد
پرسیارە باوەکان
محەمەد کوڕی شێرکۆ کێ بوو؟
محەمەد کوڕی شێرکۆ کوڕی فەرماندە گەورە کوردەکە شێرکۆ و ئامۆزای سەلاحەددین بوو. لە دەوروبەری 1178دا بنەماڵەی ئەیوبیی حیمسی دامەزراند و ئیمپراتۆریەتی کوردی ئەیوبیی بۆ میرنشینێکی نوێ لە ناوەندی سووریا فراوان کرد.
محەمەد کوڕی شێرکۆ زیاتر بە چی ناسراوە؟
زیاتر بە دامەزراندنی بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس ناسراوە، کە نەوەکانی نزیکەی یەک سەدە بەردەوامیان کرد؛ یەکێک لە بەردەوامترین میرنشینە ئەیوبییەکانی سووریا.
ئایا محەمەد کوڕی شێرکۆ کورد بوو؟
بەڵێ. وەک کوڕی شێرکۆ و ئەندامێکی بنەماڵەی کوردی ئەیوبی، محەمەد کوڕی شێرکۆ ئەندامێکی ڕاستەوخۆی ئەو بنەماڵە کوردییە بوو کە نەجمەددین ئەیوب دایمەزراندبوو. ناسنامە کوردییەکەی بنەماڵەکەی خاڵێکی ناوەندیی نەریتی سیاسی و سەربازیی ئەیوبی بوو.
بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس چەند ماوە بەردەوام بوو؟
بنەماڵەی ئەیوبیی حیمس، کە محەمەد کوڕی شێرکۆ دایمەزراند، لە دەوروبەری 1178ەوە تا هێرشی مەغۆل لە 1260دا بەردەوام بوو؛ نزیکەی یەک سەدە فەرمانڕەوایی کوردی ئەیوبی لە ناوەندی سووریا.
میراتی محەمەد کوڕی شێرکۆ چییە؟
میراتەکەی لقی حیمسی بنەماڵەی کوردی ئەیوبییە، کە وەک یەکێک لە بەردەوامترین میرنشینە ئەیوبییەکانی سووریا خۆی نیشان دا. سنووری جوگرافیی ئیمپراتۆریەتی کوردی فراوان کرد و ئەو خۆڕاگرییە بەرچاوەی نیشان دا کە پێکهاتە دابەشکراوەکەی فەرمانڕەوایی کوردی ئەیوبی دەتوانی بەدەستی بهێنێت.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
بەشداربووانی ویکیپیدیا. 'List of Ayyubid rulers.' ویکیپیدیا. سەردانکراو لە 2025.
Humphreys, R. Stephen. From Saladin to the Mongols. SUNY Press, 1977.
Lyons, Malcolm Cameron and D.E.P. Jackson. Saladin: The Politics of the Holy War. Cambridge University Press, 1982.
Lane-Poole, Stanley. Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem. 1898.