ئەلمەنسوور ئیبراهیم کێ بوو؟
ئەلمەنسوور ئیبراهیم، کە ناوی فەرمیی مەلیک ئەلمەنسوور ئیبراهیم کوڕی ئەلموجاهید شیرکۆ بوو، فەرمانڕەوای کوردی ئەییووبیی حیمس بوو لە 1240ەوە تا 1246. ئەو کوڕی ئەلموجاهید شیرکۆی دووەم و نەوەی محەممەد کوڕی شیرکۆ بوو، کە ئەویش خۆی کوڕی شیرکۆ، فەرماندە گەورە کوردەکە، بوو. ئەو سێیەم فەرمانڕەوای لقی حیمسی بنەماڵەی کوردیی ئەییووبی بوو؛ ئەو لقەی ڕەچەڵەکی بۆ شیرکۆ دەگەڕایەوە، نەک بۆ ئەییووب، باوکی سەلاحەددین.
فەرمانڕەواییی ئەو لە حیمس لە دوا قۆناغی ئیمپراتۆریای کوردیی ئەییووبیدا لە خاڵێکی سەرنجڕاکێشی یەکتربڕینی ڕووداوەکان جێگیری کرد. دەیەی 1240 ئەو دەیەیە بوو کە ئەسساڵح ئەییووب دەسەڵاتی خۆی بەسەر میسر و سووریادا جێگیر دەکرد، لەگەڵ شازادە ڕکابەرە ئەییووبییەکان دەجەنگا و سوپای بەکرێگیراوی خوارەزمیی بەکار دەهێنا؛ ئەو سوپایەی قودسی لە 1244 تاڵان کرد و یارمەتیی سەرکەوتنی شەڕی لافۆربی دا. ئەلمەنسوور ئیبراهیم وەک فەرمانڕەوای یەکێک لە گرنگترین شارەکانی ناوەڕاستی سووریا لەم قۆناغە پڕ ئاژاوەیەدا هەنگاوی نا.
کوڕەکەی، ئەلئەشرەف مووسا، لە حیمس بوو بە جێنشینی؛ ئەو کەسێکی جیاوازە لە کەسایەتییە ئەییووبییەکانی دیکەی هەمان ناو. ئەو بەردەوامیی بە لقی حیمسی بنەماڵەی کوردیی ئەییووبی بەخشی، تا هێرشی مەغۆلەکان لە 1260 لەناوی برد.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئەلمەنسوور ئیبراهیم فەرمانڕەوای ئەییووبیی حیمس بوو لە 1240ەوە تا 1246؛ کوڕی ئەلموجاهید شیرکۆی دووەم و نەوەی محەممەد کوڕی شیرکۆ بوو.
• لە یەکێک لە پڕ ئاژاوەترین قۆناغەکانی ئیمپراتۆریای کوردیی ئەییووبیدا فەرمانڕەواییی کرد؛ سەردەمی جێگیرکردنی دەسەڵاتی ئەسساڵح ئەییووب و هێرشە خوارەزمییەکان.
• لقی ئەو، واتە نەوەکانی شیرکۆ و نەک ئەییووب، لە نێو بنەماڵە فراوانەکەی ئەییووبیدا لقێکی جیاوازی میراتی ئیمپراتۆریی کوردی پێک دەهێنا.
• کوڕەکەی، ئەلئەشرەف مووسا، بوو بە جێنشینی و تا وێرانکردنەکەی مەغۆلەکان لە 1260 فەرمانڕەواییی حیمسی کرد.
• فەرمانڕەواییی ئەو بۆ نەوەی سێیەم لقی شیرکۆی بنەماڵەی کوردیی ئەییووبیی لە دەسەڵاتی حیمسدا هێشتەوە.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
ڕیزبەندیی کات و ڕووداوە گرنگەکان
پەیوەندییەکانی ئیمپراتۆریای کورد
سەرەتای ژیان و ڕەچەڵەک
ئەلمەنسوور ئیبراهیم لە سەرەتای سەدەی سێزدەهەمدا لەدایک بوو و کوڕی ئەلموجاهید شیرکۆی دووەم بوو. باوکی لە 1186ەوە تا 1240 فەرمانڕەواییی حیمسی کردبوو؛ فەرمانڕەوایییەکی زیاتر لە پەنجا ساڵ کە خۆی دەستکەوتێکی سەرنجڕاکێش بوو. باپیری محەممەد کوڕی شیرکۆ بوو، دامەزرێنەری بنەماڵەی فەرمانڕەوای حیمس و کوڕی شیرکۆ، فەرماندە گەورە کوردەکە.
ئەلمەنسوور ئیبراهیم وەک میراتگری میرنشینی حیمس گەورە بوو و لە چوارچێوەی نەریتی کوردیی ئەییووبیدا خوێندی؛ تێکەڵەیەک لە ڕاهێنانی جەنگی و زانستی ئیسلامی کە تایبەتمەندیی پەروەردەی شازادەکانی بنەماڵەکە بوو. لە 1240، دوای مردنی باوکی، میرنشینەکەی بۆ مایەوە و فەرمانڕەواییی یەکێک لە گرنگترین شارە ستراتیژییەکانی ناوەڕاستی سووریای گرتە ئەستۆ.
پەیوەندیی ئەو بە شیرکۆ، نەک بە ڕاستەوخۆ بە سەلاحەددین، ناسنامەیەکی جیاوازی بە لقی حیمس لە نێو بنەماڵە فراوانەکەی ئەییووبیدا دەبەخشی. لە کاتێکدا ڕەچەڵەکی سوڵتانەکانی میسر و سووریا بە ڕێگەی سەلاحەددین و ئەلعادلی یەکەمەوە بۆ نەجمەددین ئەییووب دەگەڕایەوە، ڕەچەڵەکی فەرمانڕەواکانی حیمس بە ڕێگەی محەممەد کوڕی شیرکۆوە بۆ شیرکۆ دەگەڕایەوە؛ ئەوە لقەکەی دیکەی نەوەی دامەزرێنەری کوردیی ئەییووبی بوو.
چوارچێوەی مێژوویی
ئەلمەنسوور ئیبراهیم لە یەکێک لە ئاڵۆزترین قۆناغەکانی مێژووی ئیمپراتۆریای کوردیی ئەییووبیدا فەرمانڕەواییی حیمسی کرد. لە دەیەی 1240دا ئەسساڵح ئەییووبی میسر بە شێوەیەکی ڕێکخراو شازادە ڕکابەرە ئەییووبییەکانی شکست دەدا و ناوچەکانی ئەوانی دەخستە ژێر دەسەڵاتی خۆی. حیمسی ئەلمەنسوور ئیبراهیم یەکێک بوو لە میرنشینە بچووکترەکان کە دەبوو بە وریایی لە نێوان ناوەندە ڕکابەرەکانی دەسەڵاتی ئەییووبیدا هەڵسوکەوت بکەن.
ئەو دەیەیە هەروەها شایەتیی هەڵمەتی وێرانکەری سوپای بەکرێگیراوی خوارەزمی بە سووریا و فەلەستیندا بوو، لەوانە تاڵانکردنی قودس لە 1244. ئەم هێزانە لە پێناوی ئەسساڵح ئەییووبدا کاریان دەکرد و ئامادەبوونیان جوگرافیای سیاسیی ئەو ناوچەیەی داڕشتەوە کە حیمسیشی لەخۆ دەگرت. ئەلمەنسوور ئیبراهیم دەبوو پەیوەندیی شارەکەی لەگەڵ ئەو هێزە وێرانکەرانە بەڕێوە ببات، لە هەمان کاتدا جێگەی حیمس لە چوارچێوە سیاسییە فراوانەکەی ئەییووبیدا بپارێزێت.
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
فەرمانڕەواییی حیمس لە دەیەی 1240دا
دەستکەوتی سەرەکیی ئەلمەنسوور ئیبراهیم پاراستنی فەرمانڕەوایییەکی سەقامگیری کوردیی ئەییووبی لە حیمسدا بوو، لە یەکێک لە پڕ ئاژاوەترین دەیەکانی مێژووی بنەماڵەکە. دەیەی 1240 شایەتیی داگیرکردنی میرنشینە هاوسێکان، گۆڕانی خێرای هاوپەیمانێتییەکان و ڕێکخستنەوەی تەواوی نەزمی سیاسیی سووریای ئەییووبی بوو بە هەڵمەتە سەربازییەکانی ئەسساڵح ئەییووب.
مانەوەی حیمس لەم قۆناغەدا لە ژێر فەرمانڕەواییی ئەلمەنسوور ئیبراهیم و گواستنەوەی بە بێ زیان بۆ کوڕەکەی، ئەلئەشرەف مووسا، نیشاندەری توانای ئەوە لە هەڵسوکەوتکردن لەگەڵ سیاسەتی ئاڵۆزی سەردەمەکە. شارەکە وەک میرنشینێکی کوردیی ئەییووبی کارا مایەوە، تا هێرشی مەغۆلەکان لە 1260 لە کۆتاییدا بنەماڵەی فەرمانڕەوای حیمسی لەناو برد.
بەردەوامیی لقی شیرکۆ
ئەلمەنسوور ئیبراهیم نوێنەری نەوەی سێیەمی بنەماڵەی ئەییووبیی حیمس بوو؛ ئەو لقەی لە محەممەد کوڕی شیرکۆوە دەستی پێ دەکرد، بە ئەلموجاهید شیرکۆی دووەمدا تێپەڕ دەبوو و دەگەیشتە خودی ئەلمەنسوور ئیبراهیم. ئەم بەردەوامییە خۆی دەستکەوتێک بوو: پاراستنی بنەماڵەیەکی سەقامگیر و دانپێدانراوی کوردیی ئەییووبی بۆ سێ نەوە، سەرەڕای ئەو ڕەوتە بەناوبانگەی بنەماڵەکە بەرەو ململانێی ناوخۆیی.
بە گواستنەوەی حیمس بە ئاشتی بۆ کوڕەکەی، ئەلئەشرەف مووسا، بەردەوامیی فەرمانڕەواییی لقی شیرکۆی لە شارەکەدا بۆ نەوەی چوارەم مسۆگەر کرد؛ دەستکەوتێکی سەرنجڕاکێشی بنەماڵەیی لە چوارچێوەی دوا دەیە پڕ ئاژاوەکانی ئیمپراتۆریای کوردیی ئەییووبیدا.
ڕیزبەندیی کات و ڕووداوە گرنگەکان
گفتوگۆ، مشتومڕ و پرسیارە مێژووییەکان
فەرمانڕەواییی کورتی ئەلمەنسوور ئیبراهیم و کەمیی ئەو زانیارییانەی بە بەراورد لەسەری تۆمار کراون، شیکردنەوەی وردی مێژوویی دژوار دەکات. تۆمارە مێژووییە سەرەکییەکانی بنەماڵەی ئەییووبیی حیمس لەم قۆناغەدا زۆرتر لە مێژووە گشتییەکانی بنەماڵەی ئەییووبییەوە دێن، نەک لە سەرچاوەکانەوە کە بە تایبەتی گرنگی بە حیمس دەدەن.
ناسنامە کوردییەکەی بە ڕێگەی لقی شیرکۆوە بە تەواوی سەلمێنراوە. ڕەچەڵەکی بنەماڵەی حیمس بۆ شیرکۆ دەگەڕایەوە کە کورد بوو، و بنەماڵەکە لە سەرانسەری ماوەی بوونیدا ناسنامەی کوردیی ئەییووبیی خۆی پاراست.
میرات و کاریگەریی کولتووری
میراتی ئەلمەنسوور ئیبراهیم بەردەوامیی نەریتی کوردیی ئەییووبی لە حیمسە؛ بەشدارییەک کە ڕەنگە بە بەراورد لەگەڵ سوڵتان و فەرماندە گەورەکانی بنەماڵەکە بچووک بێتە بەرچاو، بەڵام ئەمە لە ڕاستەقینەبوونەکەی کەم ناکاتەوە. ئەو لە پڕ ئاژاوەترین دەیەی دوا قۆناغی ئیمپراتۆریاکەدا فەرمانڕەواییی کوردیی ئەییووبیی لە یەکێک لە شارە گەورەکانی سووریا پاراست و بە بێ زیان بۆ کوڕەکەی گواستییەوە.
بنەماڵەی فەرمانڕەوای حیمس کە ئەو نوێنەری بوو، ڕەچەڵەکی بۆ شیرکۆ دەگەڕایەوە، نەک ئەییووب. ئەمە فراوانیی پڕۆژەی ئیمپراتۆریی بنەماڵەی کوردیی ئەییووبی بیر دەخاتەوە. هەردوو برا دامەزرێنەرەکە، ئەییووب و شیرکۆ، بەشدارییان لە هەڵکشانی بنەماڵەکەدا کردبوو و نەوەکانی هەردووکیان فەرمانڕەواییی کوردیان بەسەر بەشەکانی سووریادا پاراست، تا مەغۆلەکان کۆتایییان بە سەردەمەکە هێنا.
پەیوەندییەکانی ئیمپراتۆریای کورد
محەممەد کوڕی شیرکۆ؛ باپیری و دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەییووبیی حیمس
شیرکۆ؛ باوکی باپیری، فەرماندە گەورە کوردەکە و یەکەم داگیرکەری ئەییووبیی میسر
سەلاحەددین؛ ئامۆزای باپیری و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریای کوردیی ئەییووبی
ئەلعادلی یەکەم؛ سوڵتانی باڵای ئەییووبی کە پەیوەندیی خێزانیی بە بنەماڵەی ئەوەوە هەبوو
پرسیارە باوەکان
ئەلمەنسوور ئیبراهیم کێ بوو؟
ئەلمەنسوور ئیبراهیم فەرمانڕەوای کوردی ئەییووبیی حیمس بوو لە 1240ەوە تا 1246؛ کوڕی ئەلموجاهید شیرکۆی دووەم و نەوەی محەممەد کوڕی شیرکۆ بوو. محەممەد دامەزرێنەری لقی حیمسی بنەماڵەی کوردیی ئەییووبی بوو کە ڕەچەڵەکی بۆ شیرکۆ دەگەڕایەوە.
ئەلمەنسوور ئیبراهیم زۆرتر بە چی ناسراوە؟
بە فەرمانڕەواییی حیمس لە دەیەی پڕ ئاژاوەی 1240دا و بە پاراستنی فەرمانڕەواییی کوردیی ئەییووبیی لقی شیرکۆ لە حیمس بۆ نەوەی سێیەم ناسراوە، پێش ئەوەی بۆ کوڕەکەی بگوازێتەوە.
ئایا ئەلمەنسوور ئیبراهیم کورد بوو؟
بەڵێ. ڕەچەڵەکی ئەلمەنسوور ئیبراهیم بۆ شیرکۆ دەگەڕایەوە؛ فەرماندە گەورە کوردەکە کە هاودامەزرێنەری هەڵکشانی بنەماڵەی ئەییووبی بۆ دەسەڵات لە میسر بوو. ئەو ئەندامێکی تەواوی بنەماڵەی کوردیی ئەییووبی بوو.
جێگەی ئەلمەنسوور ئیبراهیم لە بنەماڵەی حیمسدا چییە؟
ئەو سێیەم فەرمانڕەوای بنەماڵەی ئەییووبیی حیمس بوو: محەممەد کوڕی شیرکۆ (دامەزرێنەر، 1179-1186)، ئەلموجاهید شیرکۆی دووەم (1186-1240)، ئەلمەنسوور ئیبراهیم (1240-1246)، ئەلئەشرەف مووسا (1246-1260).
گرنگیی ئەلمەنسوور ئیبراهیم چییە؟
ئەو نوێنەری بەردەوامیی نەریتی کوردیی ئەییووبی لە حیمسە بە درێژایی سێ نەوە. فەرمانڕەواییی ئەو ئامادەبوونی لقی شیرکۆی لە ناوەڕاستی سووریا پاراست، تا هێرشی مەغۆلەکان لە 1260 لە کۆتاییدا بنەماڵەکەی لەناو برد.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
بەشداربووانی Wikipedia. 'List of Ayyubid rulers.' Wikipedia، ئینسایکلۆپیدیای ئازاد. سەردان کراوە لە 2025.
Humphreys, R. Stephen. From Saladin to the Mongols. SUNY Press, 1977.
Lane-Poole, Stanley. The Mohammedan Dynasties. 1894.
بەشداربووانی Wikipedia. 'Muhammad ibn Shirkuh.' Wikipedia، ئینسایکلۆپیدیای ئازاد. سەردان کراوە لە 2025.