Destpêk
Nexşa zinarî ya Naram-Sîn li Derbendî Gawr yek ji bîrdarên herî kevnar ên herêma Kurdî ya Iraqê ye — nexşeke ku di zinarê xwezayî yê Çiyayê Qeredaxê de, li başûrê rojavayê Silêmaniyê, hatiye kolandin û hukumdarekî serketî nîşan dide ku dijminên xwe yên ketî di bin lingan de dipelixîne. Ev nexş, ku ji kevnariya kûr a hezarsala sêyemîn B.Z. ye û bi serdema Împaratoriya Akadê, yek ji dewletên mezin ên pêşîn ên cîhanê, ve tê girêdan, yek ji berhemên hunera bîrdarî yên herî kevnar ên herêmê ye. Ev wêneyê padîşahekî serketî, ku li derbendeke çiyayî ya Zagrosê ye û ji bandora avhewayê kevin bûye, şahidekî balkêş ê kûrahiya bêhempa ya dîroka mirovan li çiyayên Kurdan e.
Ev nexşa kevnar a padîşahekî serketî, ku di derbendeke çiyayî de nêzî Silêmaniyê hatiye kolandin û temenê wê ji çar hezar salan zêdetir e, yek ji bîrdarên herî kevnar ên herêmê ye. Ev nasname li nexşê, temen û cihê wê dinêre.
Xalên sereke
• Nexşa Derbendî Gawr nexşeke kevnar a zinarî li Çiyayê Qeredaxê ye.
• Li başûrê rojavayê Silêmaniyê li Herêma Kurdistanê ya Iraqê ye.
• Hukumdarekî serketî ku li ser dijminên ketî radiweste nîşan dide.
• Ji hezarsala 3emîn B.Z., serdema Împaratoriya Akadê, ye.
• Yek ji berhemên hunera bîrdarî yên herî kevnar ên çiyayên Kurdan e.
Agahiyên kurt
Nav: Nexşa Derbendî Gawr (nexşa Naram-Sîn)
Cure: Nexşa kevnar a zinarî
Welat / herêm: Herêma Kurdistanê, Iraq (Başur)
Cih: Çiyayê Qeredaxê, başûrê rojavayê Silêmaniyê
Serdem: Hezarsala 3emîn B.Z. (serdema Akadê)
Nîşan dide: Hukumdarekî serketî li ser dijminên ketî
Şêwaz: Bîrdara serketinê ya Akadî / Mezopotamyayî
Cih: Derbendeke çiyayî (derbend)
Naverok
Nexş li ku ye?
Nexş li Derbendî Gawr — navek ku bi nêzîkî tê wateya «derbenda bêbawer» — li Çiyayê Qeredaxê, li başûrê rojavayê Silêmaniyê, di welatê çiyayî yê Herêma Kurdistanê ya Iraqê de hatiye kolandin. Derbend derbasgehek an tengiyeke çiyayî ye; cihên bi vî rengî, ku rê di rêzên Zagrosê re teng dibin, cihên xwezayî bûn ku hukumdarên kevnar nîşana xwe lê bihêlin. Cihê nexşê di zinarê derbendeke çiyayî de wê bi kevneşopiyeke berfirehtir a nexşên bi vî rengî li seranserê Zagrosê ve girê dide, di nav de nexşa navdar a Anubanînî ya li rojhilatê dûrtir.
Bîrdareke serdema Akadê
Nexş bi gelemperî bi serdema Akadê ya dawiya hezarsala sêyemîn B.Z. ve tê girêdan — serdema împaratoriya ku Sargonê Akadê damezrand û neviyê wî Naram-Sîn navdar kir, yek ji dewletên pêşîn ên ku beşeke mezin a Mezopotamyayê yek kirin. Nexş bi kevneşopî bi Naram-Sîn ve hatiye girêdan; bîrdarên wî yên navdar ên serketinê wî nîşan didin ku li ser gelên çiyayî serdikeve. Lê nasnameya hukumdar û dîroka rast di nav zanyaran de mijarên nîqaşê ne. Koka wê ya rast çi be jî, nexş ji destpêka dîroka tomarkirî ye, dema ku împaratoriyên mezin ên deştên nizm ên Mezopotamyayê ber bi çiyayan ve diçûn û nexşên kolandî dihêlan da ku hêza xwe ragihînin.
Wêneyê kolandî
Nexş wêneyekî mezin ê rawestayî nîşan dide — hukumdarek an şervanek — di rewşa serketinê de, ku laşên dijminên ketî yên li bin lingên xwe dipelixîne an li ser wan radiweste, bi awayê bîrdarên serketinê yên wê serdemê. Her çend ji bandora avhewayê ya zêdetir ji çar hezar salan xurî bûye, pêkhateya bihêz hîn tê fêmkirin: serketiyê serdest li jor û têkçûyî li jêr; zimanekî wêneyî yê dagirkirinê ku împaratoriyên Mezopotamyayê ji bo tomarkirin û ragihandina serketinên xwe bi kar dianîn. Wêneyekî balkêş û giran ji rabirdûya kûr e, ku li rûyê çiyê hatiye kolandin da ku di serdeman de bimîne.
Kevnarî li çiyayan
Nexş bîranîneke bihêz a kevnariya bêhempa ya dîroka mirovan li çiyayên Kurdan e. Ev rêzên Zagrosê li dergûşa şaristaniyê bixwe ne; cihê ku hin ji çandiniyê, niştecihbûnê û rêvebirina dewletê yên herî pêşîn ên erdê lê şekil girtin, û cihê ku împaratoriyên deştên nizm û gelên çiyayî bi hezarsalan li hev hatin, bazirganî kirin û li hev ketin. Nexşên wek Derbendî Gawr, yên di derbendên bilind de, vê hevdîtina kevnar a çiya û deştê nîşan dikin. Ew ji mîrasa kûr a herêma ku welatê gelê Kurd tê de ye ne; axeke ku nîşanên serdemên bêhejmar tebeqeyên wê pêk tînin.
Nexş îro
Îro nexşa Derbendî Gawr wek yek ji bîrdarên kevnar ên herî girîng ên herêma Silêmaniyê tê naskirin; şûnwarnas lêkolînê li wê dikin û wek yek ji xezîneyên rabirdûya kûr a herêmê tê jimartin. Çîroka wê di saziyên wek muzeya mezin a bajêr de tê vegotin. Her çend li pala çiyê ji bandora avhewayê xurî bûye, hîn dimîne li cihê ku lê hatiye kolandin; xalekî sabît di dîmeneke xwedî kûrahiya dîrokî ya matmayîker de ye. Nexş, padîşahekî serketî ku zêdetir ji çar hezar salan berê di zinarê derbendeke çiyayî de hatiye kolandin, şahidê kokên kevnar ên welatê çiyayî yê Kurdan e.
Xeta demê
Hezarsala 3emîn B.Z. — Nexş di serdema Împaratoriya Akadê de tê kolandin.
Kevnarî — Bi wêneyekî serketinê derbendeke çiyayî li Zagrosê nîşan dike.
Bi hezarsalan — Nexş ji bandora avhewayê xurî dibe, lê li pala çiyê dimîne.
Serdema nûjen — Şûnwarnas wê wek bîrdareke kevnar a sereke ya herêmê lêkolîn dikin.
Îro — Li cihê xwe dimîne, şahidê rabirdûya kûr a çiyayan.
Pirsên pir caran têne kirin
Nexşa Derbendî Gawr çi ye?
Nexşeke kevnar a zinarî ye ku li Çiyayê Qeredaxê li başûrê rojavayê Silêmaniyê hatiye kolandin; hukumdarekî serketî li ser dijminên ketî nîşan dide û ji hezarsala sêyemîn B.Z. ye.
Li ku ye?
Li Derbendî Gawr e, derbendeke çiyayî li Çiyayê Qeredaxê di herêma Silêmaniyê ya Herêma Kurdistanê ya Iraqê de.
Kê nîşan dide?
Hukumdarek an şervanekî serketî nîşan dide; bi kevneşopî bi padîşahê Akadî Naram-Sîn ve hatiye girêdan, lê nasname û dîroka rast di nav zanyaran de mijarên nîqaşê ne.
Çima girîng e?
Yek ji berhemên hunera bîrdarî yên herî kevnar ên herêmê ye; şahidê kevnariya kûr a dîroka mirovan û rêvebirina dewletê li çiyayên Kurdan di destpêka dîroka tomarkirî de ye.
Kes, cih û mijarên têkildar
Împaratoriya Akadê · nexşên zinarî yên Zagrosê · Mezopotamyaya kevnar · Silêmanî · Muzeya Silêmaniyê · nexşa Anubanînî.