Parêv Tobûlî: Xwarina Kurdî ya Cejnê ya Goştê Berx li ser Genimê…

Parêv Tobûlî: Xwarina Kurdî ya Cejnê ya Goştê Berx li ser Genimê Savar

Parêv tobûlî xwarineke kurdî ya cejnê ya ji bav û kalan mayî ye — goştê berx ê hêdî pehtî li ser qatê savarê (genimê şikestî, li rojê hişkkirî û di curn de lêdayî) tê pêşkêşkirin, heman dexlê amadekirî yê di gotara şeşem a vê rêzê de hatiye belgekirin. Wikipedia, Alchetron, Justapedia û her çavkaniya ansîklopedîk a xwarina kurdî wê wek yek ji xwarinên bingehîn ên diyarker ên xwarina kurdî lîste dikin — li rex biryani, berbesel, dokliw, kelane û kutilk. Ew bilindkirina dexlê gundewar ber bi navenda merasîmekê nîşan dide: savar, genimê mayîna çiyayî, dibe bingeha xwarineke cejnê. Parêv tobûlî xwarina ku du alîyên çanda xwarina kurdî yên li hemû vê rêzê hatine belgekirin bi hev ve girê dide ye: mayîna çiyayî û cejna bajarî. Dexl mayîn e. Goştê berx ê li ser cejn e. Bi hev re dîroka kurdî li ser siniyekê ne.

Xalên Sereke

• Goştê berx ê hêdî pehtî li ser savarê tê pêşkêşkirin — genimê kurdî yê şikestî, li rojê hişkkirî û di curn de lêdayî

• Her çavkaniya ansîklopedîk a xwarina kurdî wê wek xwarineke bingehîn a diyarker a xwarina kurdî lîste dike

• Xwarineke ji bav û kalan mayî ya payebilind — bilindkirina savara rojane ber bi navenda merasîma cejnê

• Du alîyên xwarina kurdî bi hev ve girê dide: dexlê mayîna çiyayî û goştê berx ê cejnê

Agahiyên Kurt

Navê Kurdî: Parêv Tobûlî (پارێڤ تۆبولی)

Cure: Xwarina cejnê ya ji bav û kalan mayî — goştê berx li ser genimê savar ê amadekirî

Dexlê Sereke: Savar — genim tê kelandin, li rojê hişkkirin, di curn de lêdan û di destarê de hûrkirin

Paye: Payebilind, merasîmî — ji bo mêvan, komabûn û cejnan tê pêşkêşkirin

Reh: Cihê Dexlê Gundewar Dibe Xwarina Cejnê

Savar dexlê ku jiyana çiyayî ya kurdî ava kir ye. Wek di gotara şeşem a vê rêzê de hatiye belgekirin, genimê ku hatiye kelandin, li rojê hişkkirin, di curneke kevirî de lêdan da qalikê wê bê rakirin û di aşekî destî bi navê destar de hûrkirin e. Dexlê encamê dikare bi mehan bê parastin û zû bê pehtin. Bi sedsalan karbohîdrata bingehîn a cotkarên kurd û şivanên çiyayî bû — dexlê mayîna rojane. Parêv tobûlî vî dexlê mayînê hildigre û dike bingeha cejnekê. Goştê berx ê hêdî pehtî — nerm, bi biharatên dewlemend, parçebûn dike — li ser qatê savara pehtî tê pêşkêşkirin. Dexl ava goşt û ava biharatdayî dikişîne nav xwe û ji xwarineke bingehîn a hêsan vediguherîne tiştekî bi şikoh. Ev hevtaya kurdî ya pêşkêşkirina goşt li ser birincê (biryani) ye, lê kevntir û di kevneşopiya çiyayî de bi rehên kûrtir.

Amadekirina Kevneşopî

Savar tê şûştin û demeke kurt tê şilandin, paşê di ava bi xwê an ava goştê berx de heta nerm bibe lê hîn hinekî bi cotandinê bê xwarin tê kelandin — tama gûzî û genimî diparêze ku birinc nîne. Li aliyekî goştê berx bi hestî bi pîvazê re tê qelandin û bi zerdeçal, yenibahar, xwê û îsota reş tê biharatdan. Av an ava goşt tê zêdekirin û goştê berx saetekê an zêdetir li ser agirê nizm hêdî dikele heta goşt ji hestî bikeve û av dewlemend û tîr be. Savara pehtî li ser tepsiyeke mezin a hevpar tê belavkirin. Perçeyên goştê berx li ser tên rêzkirin. Ava goşt bi kepçeyê li ser hemû tiştan tê rijandin û dikeve savarê. Hin guherto bademên qelandî an fistiqên çamê ji bo xemilandinê zêde dikin. Xwarin bi hevparî tê pêşkêşkirin — hemû kes ji heman tepsiyê dixwin û nan û jajeek li rex hene. Savara li bin ku bi ava goştê berx şil bûye baştirîn beş e.

Dexlê Mayînê, Xwarina Cejnê

Vê rêzê cudahiya xwarina mayînê ya kurdî û xwarina cejnê ya kurdî belge kiriye. Toraq, nanê tîrî, qelî, rihik û terxena mayîn in. Biryani, kulicha, şilkena û helwa cejn in. Parêv tobûlî di heman demê de her du ye. Savar mayîn e — dexlê cotkarên kurd ê bi destan di curneke kevirî de hatî amadekirin û ji bo zivistanê parastî. Goştê berx ê li ser cejn e — goştê komabûnekê yê hêdî pehtî û parvekirî. Parêv tobûlî xwarina ku tîne bîra malbatên kurd ji ku hatine ye: çiya, genim, curn, aş. Û niha li ku ne: li maseyekê, bi hev re, bi goştê berx.

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Parêv tobûlî çi ye?

Parêv tobûlî xwarina kurdî ya cejnê ye ku goştê berx ê hêdî pehtî li ser savarê tê pêşkêşkirin — genimê şikestî, li rojê hişkkirî û di curn de lêdayî ku dexlê bingehîn ê ji bav û kalan mayî yê civakên kurdî yên çiyayî ye. Wikipedia û her çavkaniya ansîklopedîk wê wek yek ji xwarinên diyarker ên xwarina kurdî lîste dikin.

Savar çi ye?

Savar genimê kurdî yê bi kevneşopî amadekirî ye. Tovên genimê temam tên kelandin, li rojê hişkkirin, di curneke kevirî de lêdan da qalik bê rakirin, paşê di aşekî destî (destar) de hûrkirin. Dexlê encamê bi mehan tê parastin û zû tê pehtin. Karbohîdrata bingehîn a cotkarên kurd û şivanên çiyayî bû û ji bikaranîna birincê di pehtina kurdî de kevntir e.

Parêv tobûlî çawa ji biryaniyê cuda ye?

Her du xwarinên kurdî yên cejnê ne ku goşt li ser dexlê pêşkêş dikin. Biryani birinca basmatî — di dîrokê de pêkhateyeke payebilind li bajarên kurdî — bi tevliheviyeke tevlihev a biharatê, zafran û fêkiyên hişk bi kar tîne. Parêv tobûlî genimê savar bi kar tîne — dexlê çiyayî yê ji her kevneşopiya birincê li herêmê kevntir. Biryani cejna kurdî ya bajarî nîşan dide. Parêv tobûlî cejna kurdî ya ji bav û kalan mayî nîşan dide. Her du bi hevparî ji tepsiyeke hevpar tên pêşkêşkirin.

Encam

Parêv tobûlî gotara pêncî û pêncem a vê rêzê ye û dorhêla ku bi gotara şeş dest pê kir digire. Savar — dexlê kurdî yê şaristaniyeke çiyayî ava kir — li vir dîsa ne wek xwarina bingehîn a mayînê, lê wek bingeha cejnekê xuya dike. Dexlê cotkarên kurd di curnên kevirî de lêdidan û li odeyên zivistanê diparastin heman dexlê ku parêv tobûlî ji bo mêvan û cejnan li bin goştê berx ê hêdî pehtî bi cih dike ye. Ev kevana çanda xwarina kurdî di xwarineke yekane de ye: tiştê di zivistanê de te zindî hişt dibe tiştê tu di havînê de bi serbilindî pêşkêş dikî. Piştî pêncî û pênc gotaran vê rêzê her du dawiya vê kevanê belge kirine — û parêv tobûlî cihê ku ew digihîjin hev e.