Şekalok: Xwarina Kelandî ya Kurdî ya Goştê Berx, Cihê Îspanax û Zerdeliya Hişk Digihîjin Hev
Şekalok xwarineke kelandî ya kurdî ya goştê berx e ku goşt bi pîvazên kesk, îspanax û zerdeliyên hişk re tê qelandin ji bo hevsengiyeke şor û şîrîn a bi taybetî kurdî. Xwarinek e ku zerdeliyên hişk ên di gotara kaysefeyê de hatine belgekirin û goştê berx ê li hemû beşa goşt a vê rêzê hatiye belgekirin bi îspanaxa teze ya biharê û pîvazên kesk re bi kar tîne. Taybetmendiya şîrîn û şor — ku fêkiyê hişk giraniya goştê berx sivik dike — yek ji nîşanên tamê yên diyar ên pehtina kurdî ye. Vê rêzê tirşiya kurdî (tirşik, glorik, tirşıkli dolma) û şîrîniya kurdî (helwa, gozbez, kaysefe) belge kiriye. Şekalok cihê ku ew digihîjin hev e: tirşiya zerdeliyê û kûrahiya goştê berx tiştekî çêdikin ku ne bi tevahî şîrîn e û ne bi tevahî şor e. Tama kurdî di şêwaza wê ya herî hevseng de ye.
Xalên Sereke
• Goştê berx bi pîvazên kesk, îspanax û zerdeliyên hişk re tê qelandin — hevsengiya şor û şîrîn
• Taybetmendiya şîrîn û şor nîşana diyarker a tama kurdî ye — fêkiyê hişk bi goştê dewlemend re
• Heman zerdeliyên hişk ên di qeliyê de (bi sosa zerdeliyê re tê pêşkêşkirin) û di kaysefeyê de (şîrîniya zerdeliyê) hatine belgekirin bi kar tîne
• Cihê tirşiya kurdî û şîrîniya kurdî di qazanekê de digihîjin hev
Agahiyên Kurt
Navê Kurdî: Şekalok (شەکالۆک)
Cure: Xwarina kelandî ya goştê berx bi îspanax û zerdeliyên hişk re — xwarina mîrateya kurdî ya şor û şîrîn
Pêkhate: Goştê berx, pîvazên kesk, îspanax, zerdeliyên hişk, zerdeçal, xwê, îsota reş
Taybetmendiya Tamê: Şor û şîrîn — tirşiya zerdeliya hişk giraniya goştê berx sivik dike
Şekalok Çawa Tê Çêkirin
Goştê berx bi perçeyên çargoşe tê birîn û bi hinek zerdeçal di rûn an rûnê safkirî de heta rexên wê karamelî bibin tê qelandin. Pîvazên kesk — hem beşên spî hem yên kesk — tên birîn û zêdekirin û heta nerm bibin tên qelandin. Îspanaxa teze ya şûştî û bi perçeyên mezin birî tê tevlihevkirin û di goşt de tê nermkirin. Zerdeliyên hişk — nîvkirî an çarparçekirî — di xwarina kelandî de tên belavkirin. Hinek av an ava goştê berx tê zêdekirin, devik li qazanê tê girtin û her tişt çil û pênc deqîqeyan heta saetekê li ser agirê nizm hêdî dikele. Îspanax dihele û dibe soseke kesk. Zerdelî nerm dibin û ava xwe ya şîrîn û tirş di ava xwarinê de berdidin. Goştê berx nerm dibe. Xwarina qediyayî xwarineke kelandî ya kesk a kûr bi perçeyên zerdeliyê yên zêrîn e — li ser birincê tê pêşkêşkirin, bi nan li rex. Hin malbat di dawiyê de hinek ava lîmonê ji bo tama zindîtir zêde dikin.
Hevsengiya Şîrîn û Şor a Kurdî
Pehtina kurdî di navbera tirş û şîrîn de bi herikîneke piraniya nivîsên navneteweyî yên xwarinê nas nakin dimeşe. Tirşik tirş e. Biryani bi bêhn e. Qelî bi sosa zerdeliyên hişk re tê pêşkêşkirin. Gozbez şîrîniya saf e. Şekalok di navberê de ye — xwarineke kelandî ku di heman demê de goştî, kesk, tirş û şîrîn e. Zerdeliya hişk pir e: fêkiyê havînê yê parastî ye (heman meyla parastinê ya toraq, nanê tîrî û rihik çêkir) ku di heman demê de di pêkhateyeke yekane de hem tirşker hem şîrînker e. Xwarinçêkerên kurd ji mêj ve hîn bûn ku fêkiyê hişk di xwarina kelandî ya goşt de wê nake şîrîniyek — wê temam dike. Şekalok delîl e: xwarineke kelandî ku hemû şêwazên tama kurdî di qazanekê de bi kar tîne.
Encam
Şekalok gotara pêncî û sêyem a vê rêzê ye û ew gotara ku girêka rêzê hêdî avakiriye çareser dike ye. Xwarina kurdî tirş e (tirşik, glorik). Xwarina kurdî şîrîn e (helwa, gozbez). Xwarina kurdî di heman demê de her du ye (şekalok). Zerdeliya hişk a di xwarina kelandî de heman zerdeliya ku di havînê de li ser banekî hatiye hişkkirin û ji bo zivistanê parastin e — heman zanîna parastinê ya her tiştê beşa mayînê çêkir. Lê li vir ne ji bo mayînê, ji bo kêfxweşiyê tê bikaranîn: da xwarina kelandî ya goştê berx tama tiştekî ji goştê berx zêdetir bide. Piştî pêncî û sê gotaran tama kurdî bi tevahî hatiye nexşekirin — tirş, şîrîn, tal, tûjtirş, dûkelî, gîhayî û niha cihê ku hemû di xwarineke kelandî ya kesk a yekane bi fêkiyê zêrîn re digihîjin hev.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Kurdish-History.com — Qelî: Goştê Parastî yê Kurdî (bi sosa zerdeliyên hişk re tê pêşkêşkirin)
Kurdish-History.com — Tirşik: Xwarina Tirş a Kurdî ya Goştê Berx (alîyê tirş ê tama kurdî)