Teşrîb: Nanê Kurdî û Ava Goşt ku Qet Perçeyekê Winda Nake
Teşrîb (تشریب) nanê kurdî ye ku perçe perçe tê kirin, li binê taseke kûr tebeqe bi tebeqe tê danîn û bi ava goştê berx an mirîşkê ya hêdî kelandî tê avdan heta nan nerm bibe û bibe beşeke xwarinê. Ew li rûpela metbexa kurdî ya Wîkîpediyayê li rex biryanî, kelane û kutilk di lîsteyê de ye. Nivîskarekî xwarinê ku li bajarê kurdî yê Akrê tam kir, goştê berx wek piştî saetan kelandina hêdî ji hev dikeve bi nav kir. Xwarin ji rêgezeke ku di çanda kurdî de pîroz e çêbû: nan qet nabe bê winda kirin. Her malpereke reçeteyan a îngilîzî teşrîbê «iraqî» an «rojhilatnavînî» bi nav dike. Navê kurdî Teşrîb xuya nake. Nanê ku ew li ser wê ava bûye — nanê tenûrê, di tenûreke axî ya kurdî de tê pehtin — ew jî xuya nake. Xwarin kurdî ye, nan kurdî ye û rêgeza li pişt wê — ku tu nan qet nayê avêtin — kurdî ye.
Xalên Sereke
• Nanê perçekirî di tasê de tebeqe bi tebeqe tê danîn, bi goştê berx an mirîşkê yê hêdî kelandî û ava goşt a bi bêhn tê nixumandin — nan avê vedixwe û dibe xwarin
• Ji rêgeza kurdî ya ku nan pîroz e û qet nabe bê winda kirin çêbûye — nanê kevnbûyî di ava goşt a germ de ji nû ve zindî dibe
• Li rûpela metbexa kurdî ya Wîkîpediyayê di lîsteyê de ye — nivîskarekî xwarinê ku li rex qelî belge kir li Akrê tam kir
• Her çavkaniyeke îngilîzî wê «iraqî» bi nav dike — navê kurdî û nanê kurdî ya li ser wê ava bûye nayên dîtin
Agahiyên Kurt
Navê Kurdî: Teşrîb (تشریب)
Bi Çi Tê Binavkirin: «Xwarina iraqî» an «rojhilatnavînî» di her çavkaniyeke îngilîzî de
Cure: Nanê di ava goştê berx an mirîşkê ya bi biharat de şilandî — xwarina dilrehetker a li dijî windakirina xwarinê
Bi Çi Tê Pêşkêşkirin: Tivirên teze, xiyar, pîvazên kesk, çaryekên pîvazê xav, gîhayên teze
Teşrîb Çawa Tê Çêkirin
Goştê berx bi hestî — mil an ran, bi mêjiyê hestî yê nehatî derxistin — di rûnê safkirî de bi pîvazan re tê qelandin heta bi kûrahî karamelî bibe. Sîr, zerdeçal, kimyon, îsota reş, pelên tefneyê û salçeya firengiyan lê tên zêdekirin. Av goşt dinixumîne û hemû tişt li ser agirê nizm du saetan an zêdetir dikele heta goştê berx ji hestî bikeve. Ava goşt dewlemend, zêrîn û pir bi tam dibe. Di heman demê de nanê kurdî ya rast — nanê tenûrê an her nanekî rast ê xurt — bi perçeyên mezin tê kirin û li binê taseke kûr a pêşkêşkirinê tebeqe bi tebeqe tê danîn. Goştê kelandî li ser tê danîn, paşê ava goşt a germ bi çemçeyê li hemûyan tê rijandin heta nan bi tevahî bişile. Xwarin pênc deqîqeyan tê rawestandin da ku nan ava goşt bi tevahî vedixwe. Bi tivirên xav, xiyar, pîvazên kesk û gîhayên teze li rex tê pêşkêşkirin — kêfa qirçîna sar li hember nanê germ û nerm a bi ava goşt şilandî.
Nan Pîroz e — Teşrîb Vê Îspat Dike
Di çanda kurdî de nan qet li erdê nayê avêtin. Qet bi ser wî re nayê gavavêtin. Nanê kevnbûyî qet nayê avêtin. Teşrîb derbirîna xwarinê ya vê rêzgirtinê ye: nanê hişkbûyî windahî nîne — bingeha xwarinekê ye. Ava goşt a germ wî ji nû ve zindî dike. Goştê hêdî pehtî tamê dide wî. Nanê duh dibe xwarina îro. Ev bi tu wateyeke şermî xwarina xizaniyê nîne — çandeke xwarinê ya bi aqil û bi rêz e. Malbatên kurdî her tim fêm kirine ku nan kedê dihewîne, genim demsalan dihewîne û tu tiştê ku ax xwedî kiriye nabe bê avêtin. Teşrîb daneke xwarinê ya kurdî ya temam e: nanê tenûrê li binê wê, goştê berx bi biharatên kurdî kelandî, bi sebzeyên xav ên baxçeyeke kurdî tê pêşkêşkirin.
Li Akrê Hat Tamkirin, di Bin Iraqê de Hat Dosyekirin
Nivîskarekî xwarinê ji bloga Food on the Move teşrîb li bajarê kurdî yê Akrê tam kir û wêneya xwarinê li xwaringeheke kurdî kişand. Di heman rêwîtiyê de heman nivîskar qelî li Akrê belge kir. Lê her blogeke reçeteyan a îngilîzî teşrîbê «iraqî» an «rojhilatnavînî» bi nav dike. Baghdad Cuisine dinivîse ku ew «bi xizanan dest pê kir ku dikaribûn her tiştê destên wan hebû bixin xwarina kelandî». Young Pioneer Tours wê di bin «Baştirîn Metbexa Iraqê» de di lîsteyê de dike. Rûpela metbexa kurdî ya Wîkîpediyayê teşrîb wek xwarineke kurdî di lîsteyê de dike. Teknîka şilandina nan li seranserê herêmê heye, lê şêwaza li Akrê hatî belgekirin — bi nanê kurdî, goştê berx ê kurdî, biharatên kurdî, li xwaringeheke kurdî li bajarekî kurdî — kurdî ye.
Encam
Teşrîb xwarina ku çîroka nanê kurdî temam dike ye. Nanê tenûrê belge kir ka nan çawa tê pehtin. Nanê tîrî belge kir ka çawa tê parastin. Kelane belge kir ka çawa bi gîhayên biharê tê tijîkirin. Bersaq belge kir ka çawa şîrîn tê qelandin. Teşrîb belge dike ka dema nan kevn dibe çi dibe: nayê avêtin. Rêz li wî tê girtin. Li binê tasê tê danîn û bi ava goşt a dewlemend û hêdî pehtî jiyaneke nû jê re tê dayîn. Her çandeke din a herêmê şêwazeke vê teknîkê heye. Lê şêwaza kurdî — li ser nanê kurdî ava bûye, bi goştê berx ê kurdî dikele, li bajarên kurdî tê xwarin û li rûpelên metbexa kurdî hatiye belgekirin — kurdî ye. Nan qet winda nabe. Tomar jî winda nabe, niha ku hatiye nivîsîn.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Food on the Move — Tashreeb: Nanê Iraqî bi Goşt di Sosê de Şilandî (li Akrê hat tamkirin, 2025)
Wîkîpediya — Metbexa Kurdî (teşrîb wek xwarineke kurdî di lîsteyê de dike)
Kurdish-History.com — Nanê Tenûrê: Nanê Kurdî ya Tenûrê (nanê ku teşrîb li ser wê ava bûye)