Eyyûbî bi tora mîrgehên malbatî li Misir û Sûriyeyê hukum dikirin; dîroka wan fetih, peyman û avahîsaziyê dihewîne.

Rûyê kevirî û minareya xemilandî ya medreseya Salihiyya li Qahîreyê, bi siya bazarê li jêr
Medreseya Salihiyya li Qahîreyê. Wêne: R Prazeres, 11 ê Hezîrana 2019, CC BY-SA 4.0. Dibistan di salên 1240î de hate damezrandin. [5] [7] Photo: R Prazeres / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Esl û nav

Nav ji Eyyûb, bavê Selahedîn, tê. Humphreys paşxaneya Kurdî û têkiliya bi Dvinê û paşê xizmeta leşkerî li Mezopotamya û Sûriyeyê diyar dike. Malbat elîteke leşkerî bû. [1] Eslê xanedanê û gelên cuda yên welatên wê divê bi hev re bên dîtin.

Ji wezîrtiyê ber bi desthilatê

Selahedîn piştî Şîrkoh di 1169 de bû wezîrê Misirê. Di 1171 de xîlafeta Fatimiyan qediya û navê xelîfeyê Abbasî ket xutbeyê. Piştî mirina Nûredîn di 1174 de desthilata wî li Sûriyeyê fireh bû; Heleb di 1183 de ket destê wî. [2] Ev ne guhertina yekcarî ya ola hemû gel bû. Sazûmanên Fatimî û Zengî hatin veguhastin û guherandin. [3]

Tora malbatî

Qahîre, Şam, Heleb û navendên din bi xizmên xwedî herêm û hêzên xwe ve girêdayî bûn. Humphreys vê sazûmanê konfederasyona malbatî dibîne. [1] Piştî mirina Selahedîn di 1193 de kur û birayê wî el-Adil ketin rikberiyê; el-Adil di 1200 de bû desthilatdarê sereke. [2] Sînor û kontrol herdem wekhev nebûn.

Fetih û peyman

Piştî Hetîna 1187 an Quds hate girtin. Libellus teslîmbûna 2 êCotmehê û şertên fidyeyê vedibêje; rewşa xwedîpere û bêpere cuda bû. [4] Ne hemû bêşert derketin. Di 1229 de el-Kamil bi peymana FrederickII Quds da Frenkan. [2] Diplomasi jî beşeke hukumraniyê bû.

Perwerde û huner

Lêkolîna Metê metalê bi zîv, keramîk, cam û avahîsaziyê vedikole. RabiaKhatun û Şeceruddur jî piştgirên avahiyan bûn. [6] Torky medreseya Salihiyya yaQahîreyê bi 1243 dîrok dike: çar mezhebên Sunnî, du hewş, eywanên perwerdeyê û deriyeke hevpar. [5] Avahî jiyana sazûmanî nîşan dide.

Dawiyên cuda

Desthilata Misirê di 1250 de derbasî Memlûkan bû; Mongolan di 1260 de desthilata sereke ya Heleb û Şamê qedand. [2] Lê Hama heta sedsala 14 an û Hesenkêf heta 1462 domiyan. [1] Dîroka xanedanê ne tenê bi yek tarîxa dawiyê tê vegotin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. R. Stephen Humphreys, Ayyubids, Encyclopaedia Iranica III/2 (1987): family origins, confederation and surviving branches.
  2. Ramazan Şeşen, Eyyûbîler, TDV İslâm Ansiklopedisi (1995), political history: Egypt, Syria, succession and diplomatic agreements.
  3. Mahmut Recep Keleş, Eyyûbîlerde Askerî Teşkilât, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 5/1 (2022), pp. 20–28: inherited institutions.
  4. Libellus de expugnatione Terrae Sanctae per Saladinum, primary account of Jerusalem in 1187; James A. Brundage translation, Fordham Internet Medieval Sourcebook.
  5. Tarek Torky, Madrasa of al-Salih Najm al-Din Ayyub, Discover Islamic Art, Museum With No Frontiers: date, teaching plan and surviving architecture.
  6. Suzan Yalman, based on original work by Linda Komaroff, The Art of the Ayyubid Period, Metropolitan Museum of Art (2001).
  7. R Prazeres, Madrasa of al-Salih Ayyub, Cairo, 11 June 2019, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.