Inleiding
Saladin stierf in 1193 in Damascus, maar zijn Koerdische dynastie vocht nog zestig jaar verder. Drie existentiële bedreigingen bepaalden de latere tijd: kruisvaardersinvasies in Egypte, de door Mongoolse expansie verdreven Chwarezmische huurlingenhorden en ten slotte de Mongolen zelf. Zijn opvolgers verdedigden Egypte tegen de Vijfde en Zevende Kruistocht, behaalden bij La Forbie een verwoestende overwinning en maakten de machtsovergang van Koerdische Ajjoebiden naar Turkse Mammelukken mee, die de islamitische wereld zou hervormen.
Het verhaal eindigt in Mayyafariqin, twee eeuwen eerder de hoofdstad van de Koerdische Marwanidendynastie. In 1260 belegerden en vernietigden Mongoolse troepen het laatste Ajjoebidische bolwerk, vermoordden de verdedigers en beëindigden Koerdisch dynastiek bestuur in de regio.
Inhoud
De Vijfde Kruistocht en de verdediging van Egypte (1218–1221)
De Zevende Kruistocht en de Slag bij Mansurah (1249–1250)
De Mammelukse machtsovername en het einde van Koerdisch Egypte
Het beleg van Mayyafariqin: het laatste Ajjoebidische verzet (1259–1260)
Belangrijke gebeurtenissen en tijdlijn
De Vijfde Kruistocht en de verdediging van Egypte (1218–1221)
De Vijfde Kruistocht (1217–1221) richtte zich rechtstreeks tegen Egypte, omdat het Ajjoebidische kernland de sleutel tot moslimmacht in de Levant was. In 1218 belegerde een kruisvaardersvloot Damietta aan de Nijlmonding. Na langdurig beleg viel de haven in november 1219, een zware aantasting van het prestige en rechtstreekse bedreiging voor Caïro.
Sultan al-Kamil, Saladins neef, antwoordde met strategisch geduld. Toen de kruisvaarders in de zomer van 1221 naar Caïro oprukten, gebruikte hij kennis van Nijloverstromingen met verwoestend effect. Hij opende kanalen en dijken en sloot het leger bij Mansurah in op drassige grond. Zonder bevoorrading of terugweg moesten de kruisvaarders zich overgeven. In ruil voor Damietta mocht het hele leger vertrekken. Zo eindigde de kruistocht in een volledige Ajjoebidische overwinning zonder beslissende veldslag, dankzij geografie, waterbouw en geduld.
De Slag bij La Forbie (1244)
De Slag bij La Forbie, ook Harbiya, op 17–18 oktober 1244 was een van de rampzaligste kruisvaardersnederlagen. Bij Gaza vocht een Ajjoebidisch leger met Chwarezmische huurlingen, Centraal-Aziatische krijgers westwaarts verdreven door Mongoolse invasies, tegen kruisvaarders en opstandige Ajjoebidische vorsten uit Damascus en Homs.
Meer dan 1.000 ridders stierven en het verbonden kruisvaarders-Ajjoebidische leger werd feitelijk vernietigd. De nederlaag verbrijzelde de resterende Latijnse militaire macht in het Heilige Land en bracht de Zevende Kruistocht op gang. Voor sultan al-Salih Ayyub veranderde de overwinning alles: hij heroverde Damascus in 1245 en verstevigde zijn gezag over Egypte en Syrië.
De Zevende Kruistocht en de Slag bij Mansurah (1249–1250)
De Zevende Kruistocht onder de Franse koning Lodewijk IX was de laatste grote kruisvaardersinvasie van Egypte. In juni 1249 landde hij met ongeveer 15.000 manschappen en 36 schepen bij Damietta. Het garnizoen trok zonder strijd weg en de haven viel vrijwel zonder weerstand, een vernedering die paniek in Egypte veroorzaakte.
De Slag bij Mansurah (8–11 februari 1250) was het keerpunt. De voorhoede onder Robert van Artesië stormde roekeloos de straten in en werd in hevige straatgevechten vernietigd. De Ajjoebidische bevelhebber Baybars al-Bunduqdari, een Mammelukse officier en latere sultan, was cruciaal voor de verdediging. Het kruisvaardersleger werd afgesneden, omsingeld en uiteindelijk tot overgave gedwongen. Lodewijk IX werd gevangengenomen, de enige Franse koning die ooit op een kruistocht gevangen werd genomen.
De Mammelukse machtsovername en het einde van Koerdisch Egypte
De overwinning bij Mansurah kwam grotendeels door Mammelukse soldaten, Turkse slavenkrijgers die de militaire ruggengraat waren geworden. Sultan al-Salih Ayyub was tijdens de campagne gestorven en zijn Mammelukse bevelhebbers grepen de macht. In 1250 vermoordden zij Turanshah, de laatste effectieve Ajjoebidische sultan in Egypte, en vestigden hun eigen dynastie. De overgang naar Turks Mammeluks bestuur was voltooid.
De Ajjoebiden bouwden de militaire machine die Egypte redde, maar de Mammelukse regimenten vernietigden uiteindelijk de dynastie die hen schiep. Het Koerdische bestuur dat in 1171 met Saladin begon eindigde in 1250 na bijna tachtig jaar.
Het beleg van Mayyafariqin: het laatste Ajjoebidische verzet (1259–1260)
Terwijl de Mammelukken Egypte overnamen, bestuurden Ajjoebidische vorsten delen van het vroegere rijk in Syrië en de Jazira. Het laatste belangrijke bolwerk was Mayyafariqin, de oude Marwanidische hoofdstad en het huidige Silvan, onder al-Kamil Muhammad.
In 1259, na de Mongoolse vernietiging van Bagdad en het Abbasidische kalifaat, belegerde een Mongools leger Mayyafariqin. Al-Kamil Muhammad weigerde overgave en verdedigde de stad maandenlang. Het beleg was wreed en langdurig. Bij de val in 1260 vermoordden de Mongolen het garnizoen en al-Kamil Muhammad. Het laatste bolwerk was gevallen in hetzelfde Koerdische hartland waar de Marwaniden ooit een koninkrijk bouwden.
Nalatenschap
De latere oorlogen tonen dat Saladins dynastie meer dan het werk van één man was. Zijn opvolgers verdedigden Egypte tegen twee grote kruistochten, wonnen verwoestend bij La Forbie en Mansurah en behielden zestig jaar na zijn dood macht. Het militaire stelsel, met Koerdische bevelhebbers over multi-etnische legers van Koerdische, Turkse en Arabische soldaten, was de doeltreffendste islamitische strijdmacht van de dertiende eeuw.
Het einde in Mayyafariqin in 1260 sloot een hoofdstuk dat een eeuw eerder met Saladins opkomst in Egypte begon. De grootste door Koerden bestuurde staat was verdwenen, vervangen door Turkse Mammelukken in Egypte en Mongoolse vazallen in de Jazira. De nalatenschap bleef: Koerdisch militair en politiek talent kon rijken bouwen, ze tegen de grootste machten verdedigen en het Nabije Oosten blijvend tekenen.
Belangrijke gebeurtenissen en tijdlijn
1218–1219 — De Vijfde Kruistocht belegert en verovert Damietta
1221 — Sultan al-Kamil gebruikt Nijloverstromingen om de Vijfde Kruistocht bij Mansurah in te sluiten en te verslaan
17–18 oktober 1244 — La Forbie: Ajjoebidisch-Chwarezmisch leger vernietigt kruisvaarders en Ajjoebidische opstandelingen bij Gaza
Juni 1249 — Lodewijk IX verovert Damietta; de Zevende Kruistocht begint
8–11 februari 1250 — Mansurah: Ajjoebidisch-Mammelukse troepen vernietigen de voorhoede en sluiten het Franse leger in
1250 — Mammelukse officieren vermoorden Turanshah; Koerdisch Ajjoebidisch bestuur eindigt; de Mammelukse dynastie begint
1259–1260 — Mongolen belegeren en vernietigen Mayyafariqin; laatste prins al-Kamil Muhammad gedood; einde van de dynastie
Veelgestelde vragen
Wat was de Slag bij La Forbie?
Op 17–18 oktober 1244 leden kruisvaarders bij Gaza een verwoestende nederlaag. Ajjoebiden en Chwarezmische huurlingen vernietigden kruisvaarders en opstandige moslims, doodden meer dan 1.000 ridders en verbrijzelden de resterende Latijnse militaire macht in het Heilige Land.
Hoe eindigde de Ajjoebidendynastie?
In twee fasen: Mammelukse officieren namen in Egypte in 1250 de macht na moord op de laatste effectieve sultan. In de Jazira vernietigden Mongolen het laatste bolwerk Mayyafariqin tijdens het beleg van 1259–1260.
Wat gebeurde bij het beleg van Mayyafariqin?
In 1259–1260 belegerden Mongolen het laatste bolwerk, het huidige Silvan in Zuidoost-Turkije. Al-Kamil Muhammad verdedigde de stad maandenlang vóór haar val. Hij werd gedood en het garnizoen vermoord. Dit was het laatste hoofdstuk van de Ajjoebidische geschiedenis.
Bronnen en verdere lectuur
World History Encyclopedia — De Zevende Kruistocht, 2018
Wikipedia — Slag bij Mansurah (1250), Slag bij Forbie, beleg van Mayyafariqin
WarHistory.org — de slag bij Mansurah
Encyclopaedia Britannica — Ajjoebidendynastie