Inleiding
De Rojava-revolutie is het belangrijkste experiment met Koerdisch zelfbestuur sinds de Republiek Mahabad. Toen in 2011 de Syrische burgeroorlog uitbrak en het Assad-regime in 2012 zijn troepen uit Noordoost-Syrië terugtrok, vulden Koerdische strijders van de Volksbeschermingseenheden (YPG) en de Vrouwenbeschermingseenheden (YPJ) het machtsvacuüm. Zij vestigden een autonoom bestuur in drie kantons: Kobani, Afrin en Jazira. Daarna volgde een decennium van oorlog tegen ISIS, jihadistische facties en Turkse militaire operaties, met wisselende allianties die de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) tot een van de doeltreffendste strijdmachten van het Midden-Oosten maakten.
Dit artikel volgt het volledige verloop van de militaire ervaringen van de Syrische Koerden: van de opstand in Qamishli in 2004 tot de Rojava-revolutie, de verdediging van Kobani, de bevrijding van Raqqa, het verlies van Afrin en Manbij en de existentiële crisis waarmee Rojava in 2025–2026 wordt geconfronteerd.
Inhoud
Oorsprong: de opstand in Qamishli in 2004 en de Syrische burgeroorlog
De SDF en de oorlog om het ISIS-kalifaat te vernietigen (2015–2019)
Turkse operaties: Afrin, Vredesbron en het verlies van grondgebied
De crisis na Assad en de strijd om te overleven (2024–2026)
Belangrijke gebeurtenissen en tijdlijn
Oorsprong: de opstand in Qamishli in 2004 en de Syrische burgeroorlog
Syrische Koerden leefden al tientallen jaren onder systematische discriminatie. Honderdduizenden werd het staatsburgerschap ontzegd op grond van een volkstelling uit 1962 die Koerdische gezinnen hun identiteitspapieren ontnam. In maart 2004 braken in Qamishli rellen uit nadat een botsing tussen Koerdische en Arabische supporters bij een voetbalwedstrijd uitgroeide tot een opstand in de hele stad. Syrische veiligheidstroepen doodden minstens 30 Koerdische demonstranten en arresteerden duizenden mensen. De opstand in Qamishli was de eerste grote Koerdische politieke mobilisatie in Syrië en een voorloper van de revolutie die zeven jaar later zou volgen.
Toen in 2011 protesten tegen de regering door Syrië trokken, sloten Koerdische gebieden zich bij de bredere opstand aan. De Democratische Uniepartij (PYD) en haar gewapende vleugel, de YPG, begonnen militaire strijdkrachten te organiseren. Halverwege 2012, toen de Syrische burgeroorlog heviger werd en het Assad-regime zijn troepen concentreerde op het behouden van Damascus en Aleppo, waren de voorwaarden voor de Koerdische revolutie geschapen.
De Rojava-revolutie (2012)
Op 19 juli 2012 veroverden YPG-strijders de stad Kobani, de volgende dag gevolgd door Amuda en Afrin. Syrische veiligheidstroepen trokken zich zonder noemenswaardige weerstand terug. Binnen enkele weken beheerste de YPG het grootste deel van de overwegend Koerdische gebieden in Noordoost-Syrië. Het Autonome Bestuur van Noord- en Oost-Syrië, doorgaans Rojava genoemd, werd opgericht. Het voerde een stelsel van democratisch confederalisme in, geïnspireerd op de politieke filosofie van Abdullah Öcalan.
Vrijwel onmiddellijk kreeg Rojava te maken met militaire dreigingen van jihadistische groepen. In 2013 vocht de YPG tegen het al-Nusra Front en andere islamistische facties bij Ras al-Ayn (Sere Kaniye) en in het hele kanton Jazira. Deze eerste confrontaties stelden de militaire slagkracht van de YPG op de proef en vestigden de Koerdische strijdkrachten als een afzonderlijke derde partij in de Syrische burgeroorlog, verbonden met noch het Assad-regime, noch de oppositie.
De Slag om Kobani (2014–2015)
De Slag om Kobani was de confrontatie die zowel de Syrische oorlog als de Koerdische beweging veranderde. In september 2014 begon ISIS een massale aanval op het kleine grensstadje Kobani, met duizenden strijders, tanks, artillerie en zware wapens die op het Iraakse leger waren buitgemaakt. De wereld keek toe terwijl Koerdische strijders, onder wie de volledig vrouwelijke YPJ-eenheden, de stad huizenblok voor huizenblok verdedigden tegen een overweldigende overmacht.
Luchtaanvallen van de door de VS geleide coalitie, gecombineerd met artilleriesteun van Iraakse peshmerga en grondoperaties van de YPG, deden het tij geleidelijk keren. In januari 2015 was ISIS na vier maanden strijd uit Kobani verdreven. In de slag kwamen naar schatting 1,600 ISIS-strijders en meer dan 200 Koerdische verdedigers om. Kobani werd wereldwijd een symbool van verzet tegen ISIS en vestigde de YPG/YPJ als de doeltreffendste grondmacht in de strijd tegen het kalifaat.
De SDF en de oorlog om het ISIS-kalifaat te vernietigen (2015–2019)
In oktober 2015 werden de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) formeel opgericht als een multi-etnische coalitie onder leiding van de YPG, met ook Arabische, Syrisch-christelijke en Turkmeense strijders. Met Amerikaanse speciale eenheden als ingebedde adviseurs begonnen de SDF een reeks grote offensieven. Het offensief bij Tell Abyad verbond de kantons Kobani en Jazira, het offensief bij de Tishrin-dam stelde een belangrijke oversteekplaats over de Eufraat veilig en het Manbij-offensief bevrijdde de stad in 2016 van ISIS.
Centraal in de campagne tegen ISIS stond de Slag om Raqqa (juni–oktober 2017), een vier maanden durende stadsslag om de hoofdstad van ISIS te veroveren. De SDF vochten zich met luchtsteun van de Amerikaanse coalitie door de stad, in meedogenloze gevechten van straat tot straat. Raqqa viel in oktober 2017. Vervolgens rukten de SDF op in de provincie Deir ez-Zor. In maart 2019 vernietigde de Slag om Baghuz het laatste territoriale restant van het ISIS-kalifaat. De SDF hadden in de oorlog tegen ISIS meer dan 11,000 strijders verloren.
Turkse operaties: Afrin, Vredesbron en het verlies van grondgebied
Terwijl de SDF tegen ISIS vochten, begon Turkije eigen militaire operaties tegen het Koerdische autonome gebied. Operatie Olijftak (januari–maart 2018) veroverde het kanton Afrin in Noordwest-Syrië, waardoor meer dan 100,000 Koerdische burgers ontheemd raakten. Operatie Vredesbron (oktober 2019) veroverde een strook grondgebied langs de grens, waaronder de symbolisch belangrijke stad Ras al-Ayn (Sere Kaniye) en Tell Abyad.
De aankondiging van de Amerikaanse terugtrekking die aan Operatie Vredesbron voorafging, werd algemeen veroordeeld als verraad aan de SDF, die als belangrijkste grondmacht in de door de VS geleide campagne tegen ISIS hadden gediend. De SDF moesten Syrische regeringstroepen uitnodigen naar Noord-Syrië om verdere Turkse opmars te helpen voorkomen. Het was een pijnlijk compromis dat de onafhankelijkheid van het autonome bestuur ondermijnde.
De crisis na Assad en de strijd om te overleven (2024–2026)
De val van het Assad-regime eind 2024 luidde voor Rojava een nieuwe crisisfase in. Door Turkije gesteunde troepen van het Syrische Nationale Leger (SNA) begonnen Operatie Dageraad van de Vrijheid en veroverden in december 2024 Tell Rifaat en Manbij op de SDF. De SDF verloren hun laatste posities ten westen van de Eufraat en trokken zich terug naar de oostelijke oever. In april 2025 trokken Koerdische strijdkrachten zich terug, terwijl Syrische regeringstroepen naar het gebied van de Tishrin-dam werden gestuurd als buffer tussen de SDF en het SNA.
Strijdkrachten die loyaal zijn aan de Syrische overgangsregering begonnen begin 2025 en verder in 2026 offensieven in heel Noordoost-Syrië en veroverden grondgebied in de provincies Raqqa en Deir ez-Zor. De SDF staan gelijktijdig onder druk van door Turkije gesteunde troepen in het noorden en met Damascus verbonden troepen in het zuiden en oosten. Ongeveer 40,000 familieleden van ISIS-leden en tot 10,000 jihadistische strijders worden nog vastgehouden in kampen en gevangenissen onder SDF-controle. Deze veiligheidstaak kunnen de SDF niet opgeven, maar zij hebben moeite haar te vervullen terwijl zij op meerdere fronten vechten.
Nalatenschap
Rojava vertegenwoordigt zowel de grootste prestatie als de grootste kwetsbaarheid van de moderne Koerdische beweging. De SDF versloegen de gevaarlijkste terroristische organisatie van de eenentwintigste eeuw, bouwden midden in een burgeroorlog een multi-etnisch democratisch bestuur op en schiepen het eerste door Koerden bestuurde gebied in Syrië. De YPJ, een volledig vrouwelijke strijdmacht, werden wereldwijd een symbool van de versterking van vrouwen en van verzet.
Het voortbestaan van Rojava heeft echter altijd afgehangen van de overeenstemming tussen Amerikaanse, Turkse en regionale belangen, en die belangen lopen nu uiteen. Het verlies van Afrin, Manbij, Tell Rifaat, Ras al-Ayn en Tell Abyad heeft het grondgebied onder Koerdische controle sterk verkleind. De vraag of Rojava als autonome entiteit binnen een nieuwe Syrische staat kan overleven, of zal worden ontmanteld door Turkse militaire operaties en centralisatie vanuit Damascus, blijft het bepalende vraagstuk van de Koerdische strijd in de eenentwintigste eeuw.
Belangrijke gebeurtenissen en tijdlijn
Maart 2004 — Opstand in Qamishli: eerste grote Koerdische politieke mobilisatie in Syrië
19 juli 2012 — YPG verovert Kobani, Amuda en Afrin; de Rojava-revolutie begint
September 2014 – januari 2015 — Slag om Kobani: YPG/YPJ verslaan ISIS met luchtsteun van de Amerikaanse coalitie
Oktober 2015 — Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) formeel opgericht
Juni 2016 — SDF verovert Manbij op ISIS
Oktober 2017 — Slag om Raqqa: SDF verovert de hoofdstad van ISIS na vier maanden stadsgevechten
Januari–maart 2018 — Operatie Olijftak: Turkije verovert Afrin op de YPG
Maart 2019 — Slag om Baghuz: SDF vernietigt het laatste territoriale restant van het ISIS-kalifaat
Oktober 2019 — Operatie Vredesbron: Turkije verovert Ras al-Ayn en Tell Abyad
December 2024 — Door Turkije gesteund SNA verovert Manbij en Tell Rifaat; SDF verliest al het grondgebied ten westen van de Eufraat
2025–2026 — Met Damascus verbonden strijdkrachten rukken op in Noordoost-Syrië; SDF vecht op meerdere fronten om te overleven
Veelgestelde vragen
Wat is Rojava?
Rojava, dat in het Koerdisch «West» betekent, is de gebruikelijke naam voor het Autonome Bestuur van Noord- en Oost-Syrië, een zelfbesturende regio onder Koerdische leiding in Noordoost-Syrië. Het werd in 2012 tijdens de Syrische burgeroorlog opgericht en wordt bestuurd volgens een stelsel van democratisch confederalisme met multi-etnische vertegenwoordiging.
Wat zijn de SDF?
De Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) vormen een multi-etnische militaire coalitie die in oktober 2015 werd opgericht. Zij staan onder leiding van de Koerdische YPG, maar omvatten ook Arabische, Syrisch-christelijke en Turkmeense strijders. De SDF dienden als belangrijkste grondmacht in de door de VS geleide campagne om ISIS te verslaan en bevrijdden Manbij, Raqqa en Deir ez-Zor. Meer dan 11,000 SDF-strijders kwamen om in de oorlog tegen ISIS.
Bronnen en verdere literatuur
Wikipedia — Conflict in Rojava, Volksbeschermingseenheden, Manbij-offensief (2024), Operatie Dageraad van de Vrijheid
The Jerusalem Post — Koerdische autonomie in Syrië eindigt na Turks offensief, 2025
MEMRI — Het verraad aan Rojava, 2026
Wikipedia — Syrische burgeroorlog, Beleg van Kobani, Slag om Raqqa