Muhammed bin Ali Şebânkâreî on dördüncü yüzyılda Farsça Mecmau’l-ensâb’ı yazdı. Eserin sürümleri, yerel tarihleri ve günümüze ulaşan nüshaları siyasi çalkantılar ve değişen himaye ilişkileri içindeki bir tarihçiyi gösterir.

1332–33 yazım başlangıcı,1336 nüsha kaybı,1337 yeniden tamamlama,1343 yeni sürüm ve sonraki kısaltmayı gösteren beş bağlı kutu
Mecmau’l-ensâb’ın aşağıdaki kaynaklara dayanan editoryal kronolojisi. Açıklayıcı şemadır; yazma görüntüsü veya yazar portresi değildir. Kurdish History · CC BY 4.0.

Hayatı hakkında ne biliniyor?

Denise Aigle, temel yaşamöyküsü kanıtının eserin önsözlerinden geldiğini açıklar. Fars’ın Şebânkâre bölgesinde doğum için 1294 veya 1297–98 tahminlerini verir; ölümünü 1343 sonrası olarak kaydeder. Rıza Kurtuluş, Bosworth’un 1358 dolayları önerisini belirsizlikle aktarır. [1] [2] Bunlar kesin belgelenmiş yaşam tarihleri değil, tahminlerdir.

Mecmau’l-ensâb’ın kapsamı

Eser Farsça genel tarihtir. Kurtuluş yaratılış anlatılarını, İslam öncesi hükümdarları ve İslam tarihini, Kirman, Hürmüz ve Yezd’le ilgili malzemeyle birlikte tanımlar. Gaznelilerin kurucusu Sebüktegin’e atfedilen, oğlu Mahmud’a öğütleri içeren Pendnâme’yi korumasını vurgular. [2] Başlıktaki ensâb, modern aile ağacı rehberi anlamına indirgenemez: hanedan silsilesi, siyasi anlatı ve ahlaki öğretim birlikte bulunur.

Kayıp, yeniden yazım ve yeni hamiler

Kurtuluş 1332–33 ilk sürümünü,1336’da vezir Gıyâseddin Muhammed’in evinde kayboluşunu, Aralık 1337’de tamamlanan yeniden yazımı ve Pîr Hüseyin’e sunulan 1343 sürümünü izler. [2] Aigle 17 Aralık 1337 tarihini verir;1343’teki muhatabın Şiraz’la ilişkili Çobanlı hükümdarı olduğunu açıklar. [1] Bu aşamalar yazma tarihini Ebû Said’in ölümünden sonraki siyasi istikrarsızlığa bağlar.

Güney İran’dan tarih

Aigle, Şebânkâre ve Luristan atabegleri dahil güneydeki yerel yönetimler hakkındaki ayrıntıları vurgular. Yerel bakış, bölgenin hükümdar ve toplumunu anlatının merkezine koyar. [1] Bu, eseri yalnızca Moğol yönetimini öven bir anlatı saymaktan daha kesindir. Okur her bölüm için hangi yer, hami ve sürümün söz konusu olduğunu sormalıdır.

Günümüze kalan nüsha asıl metin değildir

British Library, Add MS 16696’yı on yedinci yüzyıla ait Farsça bir genel tarih kısaltması olarak kataloglar. [3] Tarih yazma nesnesine aittir, yazarın yaşamına değil. Aigle sonraki kısaltılmış redaksiyonu 1343’ün uzun biçiminden ayırır. [1] Katalog kaydı, Orta Çağ telif tarihi ve modern baskı farklı aktarım aşamalarını gösterir. Kayıt, saklanan bir nesneyi belgeler; bütün metnin burada çevrildiğini göstermez.

Şebânkâre ve Kürt tarihsel kimliği

Boris James’in 2006 araştırma sunumu Orta Çağ kaynaklarındaki Kürt kullanımlarını karşılaştırır. İbnü’l-Esîr’in Şebânkâreyi Kürt olarak anmasına karşılık başka yazarların ayrı sınıflandırdığını belirtir. Tek ve değişmez anlamı reddeder: toplumsal konum, kolektif aidiyet ve yazar bakışı önemlidir. [4] Böylece tarihçinin bölgesel bağı, kitabının Farsça oluşu ve modern soy iddiaları ayrı incelenir. Tarihsel kelime kullanımı da eserin somut bilgileriyle birlikte araştırma konusudur.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Denise Aigle, “Šabānkāraʾi, Moḥammad”, Encyclopaedia Iranica (14 November 2022; updated 17 November): prefaces, chronology, regional history and recensions.
  2. Rıza Kurtuluş, “Şebânkâreî”, TDV İslâm Ansiklopedisi 38 (2010), pp. 390–391: versions, uncertain death date and the Pand-nama.
  3. British Library, Add MS 16696, Archives and Manuscripts Catalogue: seventeenth-century Persian abridgement; record 040-002094484.
  4. Boris James, “Uses and Values of the Term Kurd in Arabic Medieval Literary Sources”, World Congress of Kurdish Studies, Irbil (6–9 September 2006).