Mihemed kurê Elî Şebankarî di sedsala çardehan de Mecmeulensaba farsî nivîsî. Guhertoyên wê û dîrokên herêmî û kopiyên mayî jiyana dîroknivîsekî di nav guherîna siyasî û piştgiriyê de ronî dikin.

Pênc qutiyên girêdayî: destpêka nivîsê 1332–33, windabûna destnivîsê 1336, guhertoya duyem 1337, ya nû 1343 û kurtkirina paşîn
Kronolojiya redaksiyonê ya Mecmeulensabê li gor çavkaniyên jêr. Şemayeke şîroveyî ye, ne wêneya destnivîs an portre. Kurdish History · CC BY 4.0.

Ji jiyana wî çi tê zanîn?

Denise Aigle dibêje delîla sereke ji pêşgotinên pirtûkê tê. Ew jidayikbûna 1294 an 1297–98 li Şebankarê li Farsê û mirina piştî 1343an tomar dike. Rıza Kurtuluş pêşniyara Bosworth a mirina nêzî 1358an bi nezelaliyê tîne. [1] [2] Ev texmîn in, ne jiyaneke bi temamî dîrokdar.

Naveroka Mecmeulensabê

Berhem dîrokeke giştî bi farsî ye. Kurtuluş vegotinên afirandinê, şahên berî Îslamê, dîroka Îslamî û Kirman, Hurmuz û Yezd vedibêje. Ew girîngiya Pendnameya girêdayî damezrînerê Xeznewiyan Sebuktegîn, bi şîretên ji kurê wî Mehmûd re, destnîşan dike. [2] Navê neseban ne ferhenga darên malbatê ya nûjen e: peyrewtiya xanedanan, çîroka siyasî û perwerdeya exlaqî hevpar in.

Windabûn û ji nû ve nivîsîn

Kurtuluş guhertoya 1332–33an û windabûna wê li mala wezîr Xiyaseddîn Mihemed di 1336an de, ji nû ve nivîsîna Kanûna 1337an û guhertoya 1343an ji bo Pîr Huseyîn vedibêje. [2] Aigle 17ê Kanûna 1337an dide û Pîr Huseyîn mîrê Çobanî yê bi Şîrazê ve girêdayî nas dike. [1] Guhertoyên paşhev dîroka destnivîsê bi nerêkûpêkiya piştî mirina Ebû Seîd ve girê didin.

Dîtina başûrê Îranê

Aigle girîngiya vegotinên hûrgilî yên mîrektiyên başûr, di nav de Şebankara û Atabegên Loristanê, destnîşan dike. Nêrîna herêmî mîr û civakên xwe dike navenda çîrokê. [1] Ev ji navlêkirina berhemê wek tenê pesindana Moxolan deqîqtir e. Divê xwendevan bipirse kîjan herêm, piştgir û guherto li pişt her parçeyê ye.

Kopiya mayî ne orîjînal e

Pirtûkxaneya Brîtanyayê Add MS 16696 wek kurtkirineke farsî ya dîroka giştî ji sedsala heftdehan tomar dike. [3] Dîrok ya destnivîsê ye, ne jiyana nivîskar. Aigle guhertoya kurt a paşîn ji ya dirêj a 1343an cuda dike. [1] Qeyda katalogê, afirandina navîn û çapa nû qonaxên cuda ne. Qeyd hebûna tiştekî parastî nîşan dide, ne ku hemû nivîsa wê li vir hatiye wergerandin.

Şebankara û nasnameya dîrokî ya Kurd

Boris James di pêşkêşiya 2006an de bikaranîna Kurd di çavkaniyên navîn de didanber dike. Îbn Elesîr Şebankara Kurd dinavîne; hin nivîskarên din cuda dabeş dikin. James wateyeke yekane û herdemî napejirîne: rewşa civakî, nasnameya komê û nêrîna nivîskar girîng in. [4] Ji ber vê yekê têkiliya herêmî ya Şebankarî, zimanê farsî yê pirtûkê û îdiayên nûjen ên bav û kalan cuda tên lêkolînkirin. Peyvên dîrokî jî mijara lêkolînê ne.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Denise Aigle, “Šabānkāraʾi, Moḥammad”, Encyclopaedia Iranica (14 November 2022; updated 17 November): prefaces, chronology, regional history and recensions.
  2. Rıza Kurtuluş, “Şebânkâreî”, TDV İslâm Ansiklopedisi 38 (2010), pp. 390–391: versions, uncertain death date and the Pand-nama.
  3. British Library, Add MS 16696, Archives and Manuscripts Catalogue: seventeenth-century Persian abridgement; record 040-002094484.
  4. Boris James, “Uses and Values of the Term Kurd in Arabic Medieval Literary Sources”, World Congress of Kurdish Studies, Irbil (6–9 September 2006).