El-Efdal 1331’de Hama’da Ebü’l-Fidâ’nın yerini aldı. On yıllık yönetimi, Şam’a gönderilmesi ve doğrudan Memlük idaresiyle sona erdi.

Hama’da Asi Nehri yanında büyük ahşap su dolabı, kıyılarda ağaçlar ve alçak bentten akan su
Hama su dolabı, Bernard Gagnon, 2 Nisan 2010. Modern nehir çevresi; El-Efdal’in yaptırdığı belirli bir tesis değildir. © Bernard Gagnon · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0.

Daha önceki ihyanın ardından veraset

El-Efdal Muhammed, hükümdar, tarihçi ve coğrafyacı Ebü’l-Fidâ’nın oğluydu. Sato veraseti 732/1331’e tarihler, sürgünden önce on yıllık yönetim anlatır. Aynı çalışma Eyyûbî idaresinin 1299’da kesildiğini, 1310’da geri getirildiğini kaydeder. [1] El-Efdal, Selâhaddin’den beri kesintisiz bağımsız krallığı değil, ihya edilmiş yerel hanedanı devraldı. Aile tarihi ile değişen idarî makamlar ayrılmalıdır.

Memlük himayesi içinde krallık unvanları

Özaydın Ebü’l-Fidâ’nın soyunu Selâhaddin’in yeğeni Takıyyüddin Ömer’e bağlar.1310 ataması, 1312 meliklik tanınması ve 1320 sultan unvanı iznini ayırır. [2] Mantran, El-Efdal’in de sultan unvanı kullandığını belirtir. [3] Unvanlar Memlük sarayıyla ilişkide ayrıcalıklı konumu ifade ediyordu. Atama ve görevden alma yetkileriyle birlikte okunmalıdır; tam bağımsızlığın kanıtı değildir.

Yerel tarihte arabuluculuk ve çatışma

Sabuni’nin yirminci yüzyıl başındaki Hama Tarihi, El-Efdal’in başlangıçta babasının yolunu izlediğini anlatır. Mısır sultanı ile Arap emîri Muhanna arasında barış sağladığını söyler. Sonra baskıcı yönetimle suçlar: Tahir ibn Karnas’ın ölene kadar kapatılması ve bahçe ağaçlarının kesilmesi. [4] Bu, belirli bir tarih anlatısının ahlâkî hükmüdür. Suçlamalar kaynağa atfedilmeli, hayalî güdülere veya kesin psikolojik portreye genişletilmemelidir.

Şam’a nakil ve yerel krallığın sonu

Sato’nun 18.dipnotu Şam’a sürgünü ve orada 742/1341 ölümünü kaydeder. [1] Sabuni azli aynı hicrî yıla yerleştirir, Tokuztemur’un göreve gelişini ve cenazenin Hama’da babasının yanına getirilmesini anlatır. Yönetim dilindeki değişimi vurgular: sonrakiler kral değil, hâkim veya nâibdi. [4] Belirli kalıtsal krallık sona erdi; şehrin idaresi sürdü.

Hanedandan sonra şehir

Mantran Hama’yı Asi üzerinde, Halep–Şam yolunda tanımlar; ekonomisini sulama ve tarımla ilişkilendirir. Memlük valilerini ve daha sonra su dolaplarıyla kanalların onarımını izler. [3] Bir hükümdarın düşüşü halkın ve kurumların yok olması değildir. Ebü’l-Fidâ’nın kitapları da babanın bilimsel kariyerine aittir; oğlunun başarısı sayılamaz. El-Efdal’in önemi, belirli veraset ve idarî geçiştedir.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Tsugitaka Sato, Iqtaʿ Policy of Sultan Baybars I, Orient 22(1986), pp.85–104; provincial administration pp.86–87 and note 18, p.98.
  2. Abdülkerim Özaydın, Ebü’l-Fidâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 10(1994), pp.320–321; family, appointments and titles.
  3. Robert Mantran, Hama, TDV İslâm Ansiklopedisi 15(1997); Ayyubid and Mamluk government, urban setting and irrigation.
  4. Ahmad ibn Ibrahim al-Sabuni, Tarikh Hama, chapter: Hama in the Muslim Period; 732 and 742 AH entries, Hindawi public-domain edition.
  5. Bernard Gagnon, Noria in Hama 01, 2 April 2010; Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0; author’s tilt-corrected version.