El-Efdal di 1331 de li Hemayê cihê bavê xwe Ebûlfîda girt. Deh salên hukumetê bi veguhastina Şamê û rêveberiya rasterast a Memlûkan bi dawî bûn.

Dolabeke mezin a darî li kêleka çemê Asî li Hemayê, bi daran li qeraxan û av li ser bendeke nizm
Noriya Hemayê, Bernard Gagnon, 2 Nîsan 2010. Dîmena nûjen a çemê ye; avahiyeke çêkirî ji aliyê El-Efdal nas nake. © Bernard Gagnon · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0.

Mîras piştî vegerandina hukumetê

El-Efdal Mihemed kurê mîr, dîroknas û erdnîgarzan Ebûlfîda bû. Sato serdestbûna wî di 732 H/1331 de û deh sal hukumetê berî sirgûnê dide. Heman lêkolîn rawestana rêveberiya Eyyûbî di 1299 de û vegerandina wê di 1310 de tomar dike. [1] Wî malbateke vegeriyayî wergirt, ne padîşahiya serbixwe ya bênavber ji dema Selahedîn. Dîroka malbatê û peywirên guherbar cuda ne.

Sernavên şahî û patronaja Memlûkan

Özaydın neseba Ebûlfîda bi Taqî el-Dîn Omer, kurê birayê Selahedîn, ve girê dide. Peywira 1310, naskirina malik 1312 û destûra sernavê siltan 1320 cuda dike. [2] Mantran dibêje El-Efdal jî siltan bi kar anî. [3] Ev payeyên taybet di têkiliya navendî bi derbarê Memlûkan re bûn. Divê bi tayînkirin û dûrxistinê re bên xwendin; ne belgeya serxwebûna temam in.

Dîroka herêmî navbeynkariyê û nakokiyê tomar dike

Tarîxa Hema ya Sabûnî di destpêka sedsala bîstan de dibêje El-Efdal pêşî rêya bavê xwe şopand. Wî di navbera siltanê Misrê û Muhenna, mîrê Ereb, lihevhatin çêkir. Paşê çavkanî wî bi zordariyê tawanbar dike: hepsa Tahir ibn Qarnas heta mirinê û birîna darên baxçeyan. [4] Ev vegotina dîrokî ya nasandî û dadweriya exlaqî ye. Îddîa divê bi navê çavkaniyê bimîne; motîv an portreya psîkolojîk neyê çêkirin.

Şam û dawîbûna şahîya herêmî

Têbîniya 18 a Sato sirgûna Şamê û mirinê di 742 H/1341 de tomar dike. [1] Sabûnî dûrxistinê di heman sala Hicrî de dide, hatina Tuquztamur bo peywirê û vegerandina cenazeyê bo definê li kêleka bavê wî vedibêje. Wî guherîna navan nîşan dide: paşdar hukumdar an naîb bûn, ne melik. [4] Şahîya mîrasî ya taybet dawî bû, lê rêveberiya bajêr berdewam kir.

Bajêr jiyana xwe berdewam kir

Mantran Hemayê li Asî û rêya Heleb–Şamê bi aboriya avdan û çandiniyê rave dike. Rêveberên Memlûk û paşê çêkirina dolab û kanalan dişopîne. [3] Dawîbûna mîrekî ne windabûna xelk û saziyan e. Pirtûkên Ebûlfîda jî berhemên bavê wî ne; bi xweber ne destkeftên kur in. Girîngiya El-Efdal di mîrasiya diyar û veguherîna rêveberiyê de ye.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Tsugitaka Sato, Iqtaʿ Policy of Sultan Baybars I, Orient 22(1986), pp.85–104; provincial administration pp.86–87 and note 18, p.98.
  2. Abdülkerim Özaydın, Ebü’l-Fidâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 10(1994), pp.320–321; family, appointments and titles.
  3. Robert Mantran, Hama, TDV İslâm Ansiklopedisi 15(1997); Ayyubid and Mamluk government, urban setting and irrigation.
  4. Ahmad ibn Ibrahim al-Sabuni, Tarikh Hama, chapter: Hama in the Muslim Period; 732 and 742 AH entries, Hindawi public-domain edition.
  5. Bernard Gagnon, Noria in Hama 01, 2 April 2010; Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0; author’s tilt-corrected version.