Klaş: Kürdistan’ın El Yapımı Ayakkabısı

Giriş

Klaş, Kürdistan’ın güzel el yapımı ayakkabısıdır: pamuk ve deriden elde dikilen geleneksel beyaz ayakkabı, Kürt millî kıyafetini tamamlar ve Kürt el sanatlarının en ayırt edici örneklerinden biridir. Özellikle Kürt geleneğinin dağlık merkezi olan Hewraman bölgesinde üretilir. Geleneksel kıyafetlerle birlikte Newroz’da, düğünlerde ve bayramlarda giyilir; Kürt mirasının, ustalığının ve kimliğinin gururla taşınan bir simgesi olarak değer görür.

Klaş, bir ayakkabıdan çok daha fazlasıdır; sabırlı bir el işçiliğinin ürünü ve derin kültürel anlamın taşıyıcısıdır. Her çift, bir hafta veya daha uzun sürebilen zahmetli bir süreçte bütünüyle elde yapılır. Geleneksel olarak iş, birkaç yetkin usta arasında bölüşülür: sağlam tabanlar, sıkıştırılmış pamuk katmanlarından oluşturulur ve deri iplikle dikilir; sayalar örülüp birleştirilir. Hafif, serin ve rahat olan, Kürdistan’ın iklimine uygun düşen klaş, hem kullanışlı bir ayakkabı hem de Kürt halkının sanatının ve mirasının kıymetli bir ifadesidir.

Kökleri Hewraman bölgesinde yüzyıllar öncesine uzanan bu kadim zanaat, bugün Kürt kimliğinin ve gururunun bir simgesi olarak kutlanır. Uluslararası takdir görür; hem yurttaki hem diasporadaki Kürtler tarafından değerli bulunur. Klaşı tanımak, Kürtlerin en sevilen el sanatlarından biriyle karşılaşmaktır: dağların bu el yapımı ayakkabısında Kürt ustasının becerisi, yurdun malzemeleri ve bir halkın mirası hem güzel hem kullanışlı bir nesnede birleşir. Ayaklarda taşınan Kürdistan mirası, Kürt ruhunun kıymetli ve kalıcı bir simgesidir.

İçindekiler

Efsane ve Kadim Kökenler

Takdir ve Canlanma

Simgesellik ve Anlam

Klaş ve Kürtler

Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar

İlgili Konular

Sık Sorulan Sorular

Kaynakça ve İleri Okumalar

Klaş Nedir?

Kalaş olarak da yazılan klaş, Kürtlerin geleneksel el yapımı ayakkabısıdır: pamuk, yün ve deriden, zahmetli bir geleneksel süreçle bütünüyle elde üretilen; hafif, elde dikilmiş ve klasik olarak beyaz bir ayakkabıdır. Deri iplikle dikilmiş, sıkıştırılmış çok sayıda pamuklu kumaş ve sığır derisi katmanından oluşan dayanıklı bir tabanı, yün veya pamuk ipliğiyle örülmüş bir sayası vardır. Özellikle erkekler tarafından geleneksel Kürt kıyafetinin parçası olarak, tarihsel olarak kadınlar tarafından da giyilir. Newroz ve düğünler gibi bayram ve törenlerde millî kıyafetlerle birlikte kullanılır. Özellikle Kürdistan’ın Hewraman bölgesinde yapılır; Merîwan şehri ve Halepçe yöresi ünlü üretim merkezleridir. Kadim bir aile zanaatı olan klaş, Kürdistan’ın iklimine uygun, kullanışlı ve güzel bir ayakkabı; Kürt mirasının ve kimliğinin en ayırt edici ve sevilen simgelerinden biridir.

Klaşın Yurdu

Klaşın asıl yurdu, Uramanat olarak da adlandırılan Hewraman bölgesidir: İran’ın kuzeybatısındaki Doğu Kürdistan ile Irak’ın kuzeyindeki Güney Kürdistan sınırının iki yanına uzanan sarp ve güzel dağlık alan. Çarpıcı teraslı köyleri, kadim gelenekleri ve Kürt mirasını güçlü biçimde korumasıyla tanınan bu bölge, klaşın ilk ve başlıca yurdudur. Zanaat burada yüzyıllardır uygulanır; en iyi ustaları da burada bulunur.

Hewraman’ın içinde ve dışında bazı merkezler klaşla özellikle ünlenmiştir. Doğu Kürdistan tarafında, İran Kürdistanı’nın dağlarında, güzel Zêrîbar Gölü yakınındaki Merîwan şehri en ünlü üretim merkezlerindendir; bu zanaatla uluslararası takdir görecek kadar tanınmıştır. Güney Kürdistan tarafında ise Halepçe yöresi ve Hewramanlı birçok ustanın yerleştiği Süleymaniye’nin tarihî Sabunkaran çarşısı, klaşın bilinen yurtlarıdır. Aynı dağlık Hewraman bölgesi, kadim Pir Şalyar şenliğinin yurdu olarak da ünlüdür. Yörenin köklü gelenekçiliği, klaş dâhil birçok eski Kürt âdetini korumuştur. Klaşın Kürt geleneğinin dağlık beşiği Hewraman’la bağı, anlamının ve itibarının bir parçasıdır. Ayakkabı, zanaatın halkın hayatına ve kimliğine dokunduğu bu hikâyelerle dolu bölgenin mirasından bir şeyler taşır.

Öne Çıkan Noktalar

Klaş, Kürtlerin geleneksel el yapımı ayakkabısıdır; klasik rengi beyazdır.
Pamuk, yün ve deriden, makine kullanılmadan elde yapılır.
Merîwan ve Halepçe’yi içeren Hewraman bölgesi, zanaatın merkezidir.
Üretimde iş bölümü vardır: erkekler tabanları yapar, kadınlar sayaları diker.
Bir çiftin tamamlanması bir hafta veya daha uzun sürebilir.
Klaş, geleneksel kıyafetlerle giyilir ve Kürt kimliğinin bir simgesidir.

Kısa Bilgiler

Adı: Klaş (kalaş olarak da yazılır); givehle akrabadır
Nedir: Geleneksel el yapımı Kürt ayakkabısı
Rengi: Klasik olarak beyaz; kırmızı, mavi ve başka renkleri de vardır
Malzemeleri: Pamuk, yün ve deri; hepsi doğaldır
Tabanı: Sıkıştırılmış pamuk ve sığır derisi katmanları; dikilerek birleştirilir
Sayası: Yün veya pamuk ipliğiyle örülen üst bölüm
Merkezi: Hewraman bölgesi; Merîwan ve Halepçe
Üretimi: Bütünüyle elde; her çift için yaklaşık bir hafta
Giyildiği zamanlar: Geleneksel kıyafetlerle, Newroz’da ve düğünlerde
Takdir: Merîwan, Dünya El Sanatları Konseyi tarafından el sanatları şehri olarak adlandırılmıştır

Klaş Nasıl Yapılır?

Klaş yapımı, olağanüstü sabır ve beceri isteyen, doğal malzemelerle bütünüyle elde yürütülen, makine üretiminin kullanılmadığı bir zanaattır. Ayakkabı iki ana bölümden oluşur: taban ve saya. Ayakkabının temeli ve yapımı en zor kısmı olan taban, çok sayıda pamuklu kumaş katmanından hazırlanır. Bunlar kesilir, katlanır, sıkıştırılır ve dövülerek yoğun, sağlam bir bütün hâline getirilir. Ardından dayanıklı bir temel oluşturmak için içlerinden güçlü deri iplik geçirilerek dikilir; sığır derisi de kullanılır. Bazı anlatımlara göre tek bir taban, sıkıca sıkıştırılmış yüzü çok aşan sayıda kumaş parçasından yapılabilir; bu da gereken emeği gösterir.

Üst bölüm, yani saya, ayrı hazırlanır. Yün veya pamuk ipliğiyle örülerek ya da dokunarak ayağı saran örtüye dönüştürülür; çoğu kez klasik beyaz renktedir, bazen süslü iğne işi ve dikişlerle bezenir. Taban ve saya hazır olduğunda, usta eller bunları dikerek ayakkabıyı oluşturur; son rötuşlar ve bitirme işlemleri uygulanır. Bütün süreç yavaş ve zahmetlidir. Tasarıma ve ustanın becerisine bağlı olarak bir çift klaşın tamamlanması yaklaşık bir hafta veya daha uzun sürer. Tabanı sıkıştırmak ve dikmek için kullanılan özel teknikler, ayakkabının ünlü sağlamlığının ve dayanıklılığının temelidir. Doğal pamuk ve yün, klaşı hafif, serin ve hava geçirir kılar; Kürdistan’ın sıcak mevsimlerine uygun hâle getirir. Bu titiz süreçle bütünüyle elde yapılan her çift, üreticilerinin becerisine ve özverisine tanıklık eden gerçek bir ustalık eseridir.

Birçok Elin Zanaatı

Geleneksel klaş yapımının ayırt edici özelliklerinden biri, çoğu kez birkaç kişinin elinden çıkan bir zanaat olmasıdır. İş, alışılmış bir iş bölümüne göre farklı ustalar arasında, sık sık aynı aile içinde paylaşılır. Tek kişinin bütün ayakkabıyı yapması yerine, her biri ayrı beceri isteyen aşamalar geleneksel olarak farklı kişilere bırakılır. Böylece tamamlanan klaş, ortak emeğin ürünü olur.

Geleneksel iş bölümünde, yoğun katmanları sıkıştırıp dikmek için güç isteyen, işin en zor ve bedensel olarak en yorucu kısmı olan taban yapımı erkeklerin görevidir; tabanları atölyelerinde hazırlarlar. Sayanın örülmesi ve dikilmesi ise geleneksel olarak kadınların işidir; üst bölümün parçalarını birleştirirler. Sayanın tabana son kez bağlanması ve bitirme işlemleri üçüncü bir usta tarafından yapılabilir. Böylece klaş yapımı, becerilerin kuşaktan kuşağa aktarıldığı ve aile üyeleri arasında paylaşıldığı, kadınların ve erkeklerin kendi katkılarını sunduğu bir aile mesleği olmuştur. Aileye dayanan bu ortak üretim, zanaatın toplumsal dokusunun bir parçasıdır. Klaş yalnızca güzel bir ayakkabı değil, Hewraman’ın ve diğer üretim merkezlerinin aileleriyle topluluklarının hayatına işlenen ortak emek ve devralınmış beceri geleneğinin ürünüdür.

Klaş ve Giveh

Klaş, Farsçada giveh adıyla bilinen daha geniş geleneksel el yapımı ayakkabı geleneğiyle yakından ilişkilidir ve çoğu kez onunla özdeşleştirilir. Kürt klaşı, bu geleneğin özgün ve ünlü bir biçimidir. Klaş sözcüğü bu ayakkabının Kürtçe adıdır; giveh ise İran’da farklı bölgelerde farklı biçimlerde yapılan benzer geleneksel el dokuması ayakkabılar için kullanılan daha geniş terimdir. Kendine özgü yapımı ve Hewraman’la bağı sayesinde Kürt klaşı, bu geleneksel ayakkabıların en ünlü ve en saygınları arasındadır.

Giveh ile klaş, pamuk ve yün gibi doğal malzemelerden yapılan; dayanıklı, dikilmiş tabanı ve örülmüş sayası olan; rahatlık için tasarlanıp iklime uygun düşen hafif, el dokuması geleneksel ayakkabı niteliğini paylaşır. Bu geniş aile içinde Hewraman’ın Kürt klaşının kendi teknikleri, biçimleri ve itibarı vardır; kendine özgü bir Kürt zanaatı olarak tanınır. Klaşla daha geniş giveh geleneği arasındaki ilişki, Kürt maddi kültürünün hem bölgenin geniş dünyasının bir parçası olduğunu hem de kendine ait biçimler ve miras taşıdığını yansıtır. Kürtler için klaş, açıkça kendilerine aittir: daha geniş bölgenin geleneksel el yapımı ayakkabı ailesine dâhil olmakla birlikte, Kürtçe adıyla Kürt kıyafetine ve kimliğine bağlı bir Kürt ayakkabısıdır. Kadim ve yaygın bir zanaatın Kürtlere özgü gelişimidir.

Efsane ve Kadim Kökenler

Klaş ve daha geniş giveh geleneği, çok eski bir zanaattır. Kökleri Hewraman bölgesinde ve daha geniş Kürt ve İranî dünyada yüzyıllar öncesine, bazı anlatımlara göre bin yıldan da eskiye uzanır. Bu derin geçmiş, klaşın itibarının ve anlamının bir parçasıdır. Ayakkabı, özellikle gelenekçi Hewraman dağlık bölgesinde korunan çok eski bir el işçiliği geleneğinin mirasını taşır.

Efsane ve gelenek, ayakkabıyı kadim geçmişin kişileriyle ilişkilendirir. Bilinen bir halk anlatısı, giveh adını Giv ya da Gev olarak yazılan; Farsların ve ortak İranî mirasın destanı Şehname’nin büyük kahramanına bağlar. Bu geleneğe göre Giv, kayıp şehzadeyi ararken yıllarca dolaştığı yolculuklarında sağlam ve hafif bir ayakkabıya ihtiyaç duyar; giveh böyle doğar ve adını kahramandan alır. Başka bir geleneğe göre Hewraman’ın efsanevi kadim ermişi Pir Şalyar da bu tür ayakkabılar giymiştir. Mütevazı ayakkabıyı destan kahramanlarına ve eski ermişlere bağlayan bu efsaneler, klaşın Kürt geleneğindeki derin yerini ve çok eski olduğu duygusunu yansıtır. Bu halk etimolojileri ve efsaneler, kesinleşmiş tarihten ziyade geleneğe ait olsa da klaşın kültürel derinliğini ve gördüğü değeri ifade eder. Kürt ve daha geniş İranî dünyanın hikâyelerine ve mirasına işlenen bu ayakkabı, geleneğin hayal dünyasında bizzat kadim geçmişin kahramanları tarafından giyilir.

Takdir ve Canlanma

Son dönemlerde klaş, hem kültürel bir hazine hem korunmaya değer bir zanaat olarak daha fazla tanınmış ve yeniden değer kazanmıştır. Doğu Kürdistan’daki büyük üretim merkezlerinden Merîwan şehri, bu geleneksel el sanatıyla öne çıkan bir şehir olarak Dünya El Sanatları Konseyiyle bağlantılı biçimde onurlandırılmış, uluslararası takdir görmüştür. Klaşın merkezi Hewraman, yani Uramanat bölgesi de son yıllarda kültürel peyzaj olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır. Bu kayıt, klaşın da bir parçası olduğu bölgenin derin mirasını tanır.

Aynı zamanda geleneksel klaş zanaatı, modern dünyada güçlüklerle karşılaşmıştır. Başlıca sorun, geleneksel ustaların geçimini ve zahmetli el işçiliğinin yaşamasını tehdit eden ucuz fabrikasyon ve ithal ayakkabıların rekabetidir. Buna karşılık, kendini bu işe adayan ustalar ve kültür savunucuları, devralınan becerileri sürdürerek, yeni pazarlar bularak ve klaşı Kürt mirasının, yerel gururun ve geçimin bir kaynağı olarak öne çıkararak zanaatı korumak, tanıtmak ve canlandırmak için çalışmıştır. Klaş, kimlik simgesi olarak onu giyen diasporadaki Kürtler sayesinde Kürdistan dışında da yaygınlaşmış; kendine özgü bir el sanatı olarak daha geniş çevrelerde takdir görmüştür. Bu çabalarla, gerçek baskılarla karşılaşmasına rağmen kadim klaş zanaatı yaşayan bir gelenek olarak sürer. Kürt kültürel mirasının değerli bir parçası olarak sevilip savunulur; Kürtlerin kim olduğunun simgesi olarak gururla giyilir. Klaşın bugünkü hikâyesi, modern dünyaya taşınan kadim bir zanaatın hem mücadelesini hem dayanıklılığını anlatır.

Simgesellik ve Anlam

Klaş, her şeyden önce Kürt halkının sanatını ve mirasını, gündelik hayatla törenlerde kullanılan mütevazı fakat güzel bir nesnede somutlaştırır. Yurdun doğal malzemelerinden sabırla ve devralınan becerilerle bütünüyle elde yapılan bir zanaat olarak, Kürtlerin yaratıcılığına, ustalığına ve çevreleriyle derin bağlarına biçim verir. Geleneksel kıyafetle giyildiğinde Kürt kimliğinin giysisini tamamlar; halkın mirası ayaklarda taşınır.

Klaş ayrıca gelenek, aile ve topluluk değerlerini somutlaştırır. Becerileri kuşaktan kuşağa aktarılan ve emeği aile üyeleri arasında paylaşılan bir aile zanaatı olarak, devralınan bilginin aktarımını ve geleneksel Kürt zanaatının ve hayatının ortaklaşa niteliğini temsil eder. Derin geçmişi ve geleneğini güçlü biçimde koruyan Hewraman merkeziyle bağı, eski Kürt geleneğinin dayanıklılığını ve devamlılığını ifade eder. Modern hikâyesi ise uluslararası takdiri, kimlik ve gurur simgesi olarak rolü ve modern pazarın baskılarına karşı korunması için verilen emekle, Kürt mirasını savunup kutlamanın daha geniş hikâyesini yansıtır. Böylece klaş, Kürt halkının sanatının, mirasının, aile geleneğinin ve kimliğinin tek bir güzel nesnede birleştiği derin anlamlı bir zanaattır. Dağların bu el yapımı ayakkabısı, Kürt ruhunun simgesi olarak gururla giyilir. Kürtlerin maddi geleneklerinin en sevilenleri arasındadır.

Klaş ve Kürtler

Klaş, Kürtlerin en ayırt edici ve sevilen zanaatlarından biridir. Kürtçe adı olan, Kürtlerin Hewraman yöresine kök salmış el yapımı bir ayakkabıdır; Kürt millî kıyafetiyle giyilir ve Kürt kimliğine bağlıdır. Daha geniş bir bölgesel geleneksel ayakkabı ailesine ait olsa da kendine özgü biçimleri, yurdu ve Kürt hayatıyla kültüründeki yeri bakımından açıkça Kürttür; Kürt halkının mirasının özgün ve sevilen bir parçasıdır.

Kürtler için klaş, kıymetli bir miras ve gururlu bir kimlik simgesidir. Newroz’da, düğünlerde, bayramlarda ve törenlerde geleneksel kıyafetle giyilir. Kürt mirasının ve aidiyetinin görünür ifadesinin bir parçasıdır; ustalığın, geleneğin ve gururun simgesi olarak değer görür. Kürt topraklarında ve diasporada, Kürt kimliğinin işareti olarak giyilip sevilir. Zanaatı koruma ve tanıtma çabaları, Kürt halkının kültürel mirasını savunup kutlamaya yönelik daha geniş bağlılığının parçasıdır. Klaş, Kürt halkının sanatına ve dayanıklılığına, maddi kültürünün derinliğine, Kürtlerle geleneklerini biçimlendiren dağlık yurt arasındaki kalıcı bağa tanıklık eder. Kürtlerin yaşayan zanaatlarının en güzel ve sevilenlerinden biridir; ayaklarda taşınan ve dünyaya gururla gösterilen Kürdistan mirasıdır.

Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar

Klaş ile giveh aynı şey midir? Klaş, Farsçada giveh adıyla bilinen daha geniş geleneksel el yapımı ayakkabı geleneğiyle yakından ilişkilidir. İkisi çoğu kez özdeşleştirilir; klaş esasen bu tür ayakkabının Kürtçe adı ve Kürt biçimidir. Giveh farklı bölgelerde farklı biçimlerde yapılır; Hewraman’ın Kürt klaşı bu geniş aile içinde özgün ve ünlü bir biçimdir. Hem klaşın bölgedeki daha geniş giveh geleneğine ait olduğunu hem de kendi teknikleri, yurdu ve Kürt kültüründeki yeriyle Kürtlere özgü bir biçim oluşturduğunu kabul etmek doğrudur. Klaş, daha geniş bir geleneksel ayakkabı ailesinin parçası olsa da açıkça Kürttür.

Klaşı yalnızca erkekler mi giyer? Klaş, özellikle geleneksel erkek Kürt kıyafetinin parçası olarak erkekler tarafından giyilir ve en güçlü biçimde erkek giysisiyle ilişkilendirilir. Ancak tarihsel olarak kadınlar da erkekler de klaş giymiştir; yalnızca erkeklere ait bir ayakkabı değildir. Erkeklerle güçlü bağı, erkek millî kıyafetindeki yerini yansıtır; buna rağmen her iki cinsiyet de onu kullanmıştır. İlginç biçimde, klaş yapımında da erkeklerin ve kadınların temel rolleri vardır: erkekler tabanları hazırlar, kadınlar sayaları diker. Bu yüzden kimin giydiğinden bağımsız olarak, zanaat her ikisinin ortak geleneğidir.

Giv efsanesi givehin gerçek kökeni midir? Giveh adını Şehname kahramanı Giv’e bağlayan halk anlatısı, sevilen ve bilinen bir hikâyedir. Ancak kesinleşmiş tarihsel gerçek olarak değil, bir halk etimolojisi ve efsane olarak anlaşılmalıdır. Zanaatın gerçek kökeni tek bir efsanevi mucitte değil, bölgenin yüzyıllar öncesine uzanan köklü el yapımı ayakkabı geleneğinde yatar. Pir Şalyar’ın böyle ayakkabılar giydiği geleneği gibi bu efsane de klaşla givehin kültürel derinliğini ve sevilen kadim geçmişini ifade etmesi bakımından değerlidir. Mütevazı ayakkabıyı eski çağların kahramanlarına ve ermişlerine bağlar. Bunları gerçek tarih olarak değil, anlamlı gelenek ve efsaneler olarak sunmak doğrudur. Zanaata duyulan sevgi ve saygıyı yansıtırlar.

Geleneksel Kürt kıyafeti: klaşın tamamladığı millî giysi
Kürt kilimleri ve halıları: yün ve beceriye dayanan bir başka büyük Kürt zanaatı
Pir Şalyar şenliği: klaşın yurdu Hewraman’ın kadim şenliği
Giv: efsaneye göre givehle ilişkili Şehname kahramanı
Newroz: klaşın giyildiği Kürt yeni yılı
Govend: geleneksel kıyafetlerle oynanan Kürt halka dansı
Şehname: ortak İranî mirasın büyük destanı
Kürt folkloru: Kürt âdetleri ve geleneklerinin daha geniş dünyası

Sık Sorulan Sorular

Klaş nedir?

Klaş, Kürtlerin geleneksel el yapımı ayakkabısıdır: pamuk, yün ve deriden bütünüyle elde yapılan; hafif, elde dikilmiş, klasik olarak beyaz bir ayakkabıdır. Deri iplikle dikilen çok sayıda sıkıştırılmış pamuklu kumaş ve sığır derisi katmanından dayanıklı bir tabanı, yün veya pamuktan örülmüş bir sayası vardır. Özellikle erkeklerin geleneksel Kürt kıyafetinin parçası olarak giyilir. Newroz ve düğünler gibi bayramlarda millî kıyafetle birlikte kullanılır; başlıca üretim yeri Hewraman bölgesidir.

Klaş nerede yapılır?

Klaşın merkezi, Doğu Kürdistan (İran’ın kuzeybatısı) ile Güney Kürdistan (Irak’ın kuzeyi) sınırının iki yanındaki dağlık Hewraman (Uramanat) bölgesidir. İran Kürdistanı’nda Zêrîbar Gölü yakınındaki ve bu zanaatla uluslararası takdir gören Merîwan şehri, ünlü merkezler arasındadır. Irak Kürdistanı’ndaki Halepçe yöresi ve Hewramanlı birçok ustanın yerleştiği Süleymaniye’nin Sabunkaran çarşısı da bunlara dâhildir. Aynı bölge, Kürt geleneğini derinden korumasıyla ünlüdür.

Klaş nasıl yapılır?

Klaş bütünüyle elde yapılır. En zor bölüm olan taban, kesilip katlanan, sıkıştırılıp dövülerek yoğun bir bütün hâline getirilen çok sayıda pamuklu kumaş katmanından hazırlanır; ardından deri iplikle dikilir ve sığır derisi de kullanılır. Tek bir tabanda sıkıştırılmış yüzü çok aşan sayıda parça bulunabilir. Saya, yün veya pamuk ipliğiyle örülür ya da dokunur. Daha sonra taban ve saya dikilerek birleştirilir, bitirme işlemleri yapılır. Bütün bu zahmetli süreç, her çift için yaklaşık bir hafta veya daha uzun sürer.

Klaş yapımı neden erkeklerle kadınlar arasında bölüşülür?

Geleneksel biçiminde klaş yapımı, yerleşik bir iş bölümü olan aile zanaatıdır. Yoğun katmanları sıkıştırıp dikmek için güç gerektiren, işin en zor ve bedensel olarak en yorucu kısmı olan taban yapımı, geleneksel olarak erkeklerin görevidir. Sayanın örülmesi ve dikilmesi ise kadınların işidir. Son birleştirme ve bitirme işlemlerini üçüncü bir usta yapabilir. Böylece klaş yapımı, becerilerin kuşaktan kuşağa aktarıldığı ortaklaşa bir aile mesleği olmuştur.

Klaş ile giveh arasındaki bağ nedir?

Klaş, Farsçada giveh adıyla bilinen daha geniş geleneksel el yapımı ayakkabı geleneğiyle yakından ilişkilidir. Kürt klaşı, bunun özgün ve ünlü bir biçimidir. Klaş Kürtçe adıdır; giveh ise farklı biçimlerde yapılan benzer el dokuması ayakkabıların daha geniş bölgesel adıdır. Kendine özgü yapımı ve itibarıyla Hewraman’ın Kürt klaşı, bunların en ünlüleri arasındadır. Bir halk anlatısı, giveh adını uzun yolculuklarında böyle bir ayakkabıya ihtiyaç duyduğu söylenen Şehname kahramanı Giv’e bağlar.

Klaş bugün hâlâ yapılıyor mu?

Evet, ancak zanaat güçlüklerle karşı karşıyadır. Geleneksel el yapımı klaş, ustaların geçimini tehdit eden ucuz fabrikasyon ve ithal ayakkabılarla rekabet eder. Buna karşılık, kendini bu işe adayan ustalar ve kültür savunucuları, devralınan becerileri sürdürüp klaşı Kürt mirasının simgesi olarak öne çıkararak zanaatı korumak, tanıtmak ve canlandırmak için çalışır. Merîwan, klaş sayesinde el sanatları şehri olarak onurlandırılmış; Hewraman bölgesi UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır. Klaş, yaşayan ve sevilen bir gelenek olarak varlığını sürdürür.