Muhammed el Kebir: Batı Cezayir Beyi ve Oran’ın Geri Alınması

Maskara yönetimi, imar ve ilim himayesi; 1792’de Oran’ın dönüşünü sağlayan savaş ve görüşmelerle birlikte ele alınıyor.

Aile ve Kürt kökeni bağlantısı

Cezayir Naipliği’nde eyalet yöneten Muhammed bin Osman’ın kariyeri Kuzey Afrika’da şekillendi. Gorguos’nun 1857 tarihli anlatısı babasını eski Milyana kaidi ve Titteri beyi Kürt Osman olarak tanımlar. Bu, aile bağlantısının belirli tarihsel dayanağıdır; Muhammed’in Kürdistan’da doğduğunu kanıtlamaz. Lekhal lakabını da kaydeder. [1] Kesin olmayan bir doğum yılı veya hayalî dağ çocukluğu eklenmemelidir.

İbrahim’in hanesinden Maskara yönetimine

Anlatıya göre Osman ailesini İbrahim’e emanet etti. Muhammed onun damadı oldu, batı eyaletine gitti; 1764–1765’te Flitta kaidi, 1768’de eyalet vekili olan halife oldu. 1775 İspanyol Cezayir seferinde batı birliklerini yönetti. İbrahim’in yerine hemen geçmedi: önce Halil görev yaptı; Muhammed’in Maskara beyliği 1779’a tarihlenir. [1] Yükselişi belirli görevler ve yönetici hane bağları üzerinden izlenebilir.

Tahıl, su ve imar

Gorguos kıtlıkta tahıl alınıp piyasaya verilmesini, yoksullara saray mutfağının açılmasını ve ücretli inşaat işlerini anlatır. Maskara’da cami onarımı ve genişletme, su yolları, çeşmeler, köprüler, savunma yapıları ve pazar funduğunu ona bağlar. Funduk konaklama ve ticareti birleştirir; habus malları dinî kurumları destekler. [1] Gıda ve altyapı otoriteyi güçlendirebilir. Olumlu anlatı bütün halkın refahını kanıtlayan bir denetim raporu değildir.

Kütüphane ve himaye

Maskara camisinin medrese ve vakıf kütüphanesi, Tilimsan’da iki medreseyle vakıflarının onarımı, edebî ve tıbbî derlemelere ödüller, şair ve müstensihler anlatıda yer alır. Gorguos, beyin çevresindeki Ahmed bin Muhammed bin Ali bin Sahnun’un şerhli övgü şiirinden yararlanır. [1] Himaye, övgülerin korunmasını açıklar. On dokuzuncu yüzyıl Fransız derleyicinin sömürgeci kabulleri de metni biçimlendirir; iki bakış eleştirel okunmalıdır.

Oran daha önce de el değiştirdi

İspanya Mers el Kebir’i 1505’te, Oran’ı 1509’da aldı. İki yer 1708’de Naipliğe geçti, 1732’de yeniden İspanya’nın oldu. Dolayısıyla 1792’ye kadar kesintisiz İspanyol egemenliği yoktur. [2] Beyin başarısı bütün Cezayir’i değil bu kıyı kalelerini ilgilendirir. Maskara ile kıyı garnizonları tartışmalı bölgenin farklı unsurlarıydı.

Askerî baskı ve anlaşmalı çekilme

Terki Hassaine İspanyol arşivlerinden askerî baskı ve diplomasinin birlikte etkisini gösterir. Ekim 1790 depremi önemliydi; görüşmeler daha önce başlamıştı. 1791’de çatışmalar ve müzakereler birlikte sürdü. Cezayir’de 12 Eylül 1791’de imzalanıp aralıkta Madrid’de onaylanan sözleşme iadeyi ve İspanyol ticaret ayrıcalıklarını düzenledi. Birlikler Şubat 1792’de ayrıldı; bey o ay İstanbul’a törensel altın anahtar yolladı. [2] Kuşatma, deprem, anlaşma ve tahliye ayrı aşamalardır.

Farklı dönemleri taşıyan saray

INHA Imaneo araştırması ikametgâhı eski İspanyol Rosalcazar kalesine yerleştirir. Ardılları burada kaldı; 1831’de Fransız askerî karargâhı oldu. Revak ve kabul salonları on dokuzuncu yüzyılda değiştirildi. [3] Yaklaşık 1833 tarihli gravür beyin ölümünden sonradır. [4] Yapı yönetim değişimlerini gösterir; günümüzdeki bütün bezeme Muhammed’e veya 1792’ye bağlanamaz.

Kaynaklar ve ek okumalar

1. Gorguos, Notice sur le Bey d’Oran, Mohammed el Kebir, Revue africaine, 1857, pp. 403–416; family, offices, public works and patronage.
2. Ismet Terki Hassaine, Oran au XVIIIe siècle, Insaniyat 23–24, 2004, pp. 197–222; Spanish archival research on occupation, negotiations and restitution.
3. INHA, Imaneo, Palais du Bey, Oran; architectural history of the fortress, palace and nineteenth-century alterations.
4. Bey’s Palace colonnade, Oran, engraving catalogued about 1833, unidentified artist; public-domain reproduction, Wikimedia Commons.