Genellikle 1911–1972 tarihlenen Qedrîcan şiir, öykü ve çeviri yazdı. Modern Kurmancî edebiyatı ve sürgün basını içinde yer alır.

Mardin Dêrik’inde kuru taraçalı tepelerin altında evler, yeşil bahçeler ve ekili tarlaların panoraması
Dêrik, Mardin; Dûrzan Cîrano, 19 Kasım 2020, CC BY-SA 4.0. Doğum yerine bağlam sağlar; çocukluğundaki kasabanın görünümü değildir. © Dûrzan Cîrano · 19 November 2020 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

Yazar Abdulkadir Can

Qedrîcan, Ebdilqadir Ezîz Can’ın mahlasıdır. Alparslan doğumunu Mardin Dêrik’te 1911’e yerleştirir, alternatif 1916 tarihini de kaydeder. Konya’da öğretmenlik eğitimi, Kamışlı ve Amûdê’de öğretmenlik, Şam’a yerleşme anlatılır. [1]

Sürgün ve siyaset

Alparslan Suriye’ye geçişi 1928’e tarihler; sosyalist siyaset ve 1957 Moskova gençlik festivaliyle bağlantısını verir. Ölüm tarihi Şam’da 9 Ağustos 1972’dir. [1]

Öyküler ve sonları

Alparslan on dört öykü belirler, on ikisini inceler. Sürgün, bellek, anlatı yapısı ve finaller merkezîdir. Sond ile Serencam’ı Ömer Seyfettin uyarlamaları sayar; öykü içinde öyküyü tartışır. [1] Uyarlama, özgün öykü ve özyaşamsal anı otomatik olarak aynı yazı türü sayılmamalıdır.

Hawar neden yalnızca dergi adı değildir?

New York Kürt Kültür Merkezi arşiv tanıtımı ilk sayıyı 15 Mayıs 1932 Şam’a, sahip ve editörü Celadet Alî Bedirxan’a bağlar. Latin temelli alfabeyi öğretme, dil, edebiyat ve folklor çalışmaları açıklanır. İlk yirmi üç sayıda Latin ve Arap-Fars yazıları birlikteydi; sonrakiler Latin harfli Kurmancî kullandı. [2] Qedrîcan bu basın, dil eğitimi ve edebî alışveriş dünyasında okunmalıdır. Arşiv özel koleksiyondan ilk yılın beş sayısını sunar; bütün diziyi sunduğunu söylemez.

Dêrik özlemini bir şiirde okumak

Sara Distribution, Dêrika Çayê Mazî’yi Qedrî Can imzasıyla aktarır. Konuşan ses doğduğu yere uzaktan seslenir; bahçeleri, tarlaları, soğuk pınarları ve adlandırılmış yerleri anarak yeniden görmeyi özler. Kuş olup uçma dileği dönüş arzusunu imgeye dönüştürür. [3] Şiir, hatırlanan yerler ve geri dönme arzusuyla kasabaya duygusal güç kazandırır.

Okumak için belgeli bir derleme

Paris Kürt Enstitüsü kütüphanesi, Dîlawer Zengî’nin derlediği Qedrîcan [Qedrî Can] (1911–1972) kitabını Komal, İstanbul, 2004 olarak kaydeder. 144 sayfa, Kuzey Kürtçesi/Kurmancî; makale, şiir, hikâye ve toplanmış eserler belirtilir. [4]

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Erdoğan Alparslan, Nirxandinek li ser Çîrokên Qedrîcan, Kurdiname 4 (2021), pp. 176–195; biography and story analysis.
  2. New York Kurdish Cultural Center, Hawar Archive; periodical introduction, alphabet and scope of the five-issue collection.
  3. Sara Distribution, Qedrî Can; reproduced poem Dêrika Çayê Mazî. Text consulted directly; no complete-edition claim.
  4. Kurdish Institute of Paris library, record 13799: Qedrîcan [Qedrî Can] (1911–1972), compiled by Dîlawer Zengî, Komal, 2004.
  5. Dûrzan Cîrano, Dêrika Çiyayê Mazî, 19 November 2020; own photograph, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.