Selahattin Demirtaş Kimdir?
Selahattin Demirtaş, 10 Nisan 1973’te Türkiye’nin Elazığ ilinin Palu ilçesinde doğmuş Kürt-Zaza siyasetçi, avukat ve yazardır. 2014’ten 2018’e kadar, Türkiye’nin başlıca Kürt yanlısı siyasal partisi Halkların Demokratik Partisinin (HDP) eş genel başkanlığını yaptı. Siyasal açıdan tartışmalı suçlamalarla 4 Kasım 2016’dan beri cezaevindedir. Yüksek güvenlikli cezaevinde tutulmasına rağmen 2018’de cumhurbaşkanlığına aday oldu; hücresinden kitap yazmayı ve yayımlamayı sürdürdü. Yaygın olarak 21. yüzyılın en önemli Kürt siyasal şahsiyetlerinden biri ve Türkiye’de Kürt siyasal haklarının bastırılmasına karşı direnişin simgesi kabul edilir.
Öne Çıkan Noktalar
Selahattin Demirtaş, 10 Nisan 1973’te Elazığ’ın Palu ilçesinde Zaza Kürt bir aileye doğdu.
Siyasete girmeden önce Diyarbakır’da insan hakları savunucusu olarak çalışan, hukuk eğitimi almış bir avukattır.
HDP’nin eş başkanlığını yaparak onu Kürt haklarını, feminizmi, LGBTQ+ haklarını ve azınlıkların korunmasını savunan geniş bir sol partiye dönüştürdü.
İnsan hakları örgütleri ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından yaygın biçimde kınanan, terörle bağlantılı suçlamalar nedeniyle Kasım 2016’dan beri cezaevindedir.
2018’de cezaevinden HDP’nin cumhurbaşkanı adayı oldu ve oyların %8,4’ünü aldı.
Cezaevindeyken altı kitap yazarak Türkiye’de muhalif edebiyatın en önde gelen seslerinden biri oldu.
Kısa Bilgiler
Tam Adı: Selahattin Demirtaş Diğer Adları: Selahedîn Demirtaş (Kürtçe yazılışı); aile içindeki lakabı “Eser” Doğumu: 10 Nisan 1973 Doğum Yeri: Palu, Elazığ, Türkiye Kökeni: Zaza Kürt Mesleği: Siyasetçi, avukat, yazar Dönemi: 2000’ler–günümüz Bilinen Özellikleri: HDP eş genel başkanı; cezaevinden cumhurbaşkanı adayı; insan hakları avukatı; altı romanın yazarı Başlıca Eserleri: Seher / Dawn (Şafak, 2017), Devran (2019), Leylan (2020), Efsun (2021), DAD (2023), Jamal (2025) İlişkili Olduğu: HDP, BDP, DTP; Türkiye’deki Kürt siyasal hareketi Tarihsel Önemi: Türkiye’de uluslararası alanda en çok tanınan Kürt siyasal şahsiyeti; demokratik direnişin ve Kürt haklarının simgesi
İçindekiler
Başlıca Başarılar, Düşünceler ve Katkılar
Zaman Çizelgesi ve Önemli Olaylar
Tartışmalar, Eleştiriler ve Yanlış Anlamalar
İlgili Kişiler, Yerler ve Konular
İlk Yılları ve Kökenleri
Selahattin Demirtaş, 10 Nisan 1973’te Türkiye’nin güneydoğusundaki Kürt coğrafyasında, Elazığ ilinin Palu ilçesinde doğdu. Ailesi Zaza kökenlidir. Zazalar, daha geniş Kürt kimliği içinde Zazaca konuşan, kendine özgü etnik ve dilsel bir gruptur. Demirtaş kendisini “Kürt Zaza” olarak tanımlayarak iki kimliği de benimsemiştir.
İlk ve orta öğrenimini Palu’da tamamladıktan sonra 1991’de Dokuz Eylül Üniversitesinde denizcilik ticareti ve işletmeciliği alanında yükseköğrenime başladı. Üniversitedeki siyasal güçlükler nedeniyle derecesini tamamlamadan ayrıldı. Diyarbakır’a dönüp 1993’te üniversite giriş sınavına yeniden girdi ve Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine kaydoldu. Mezuniyetinin ardından başlangıçta serbest avukat olarak çalıştı.
2000’de Demirtaş, İnsan Hakları Derneğinin (İHD) Diyarbakır şubesi yönetim kuruluna katıldı. İHD başkanı Osman Baydemir, Diyarbakır belediye başkanı olunca Demirtaş 2004’te onun yerine şube başkanı oldu. Türkiye’nin güneydoğusundaki faili meçhul siyasal cinayetleri araştırmaya odaklandı; bu, bölgede insan hakları savunuculuğunun en tehlikeli alanlarından biriydi. Uluslararası Af Örgütünün Diyarbakır şubesinin kurucuları arasında da yer aldı ve Türkiye İnsan Hakları Vakfının kuruluşuna katkıda bulundu.
Başak Demirtaş’la evlidir; Delal (2004 doğumlu) ve Dılda (2007 doğumlu) adlı iki kızları vardır. Aile içindeki lakabı “Eser”dir. Babası Tahir Demirtaş, 31 Aralık 2023’te 78 yaşında öldü. Demirtaş’ın Kasım 2022’de babasını hastanede, refakat altında yalnızca kısa süreliğine ziyaret etmesine izin verilmiş; ardından Edirne Cezaevi’ne geri götürülmüştü.
Tarihsel Bağlam
Demirtaş, modern Kürt tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birinde yetişti. 1980’ler ve 1990’lar boyunca PKK ile Türk devleti, on binlerce kişinin ölümüne ve güneydoğuda milyonlarca Kürdün yerinden edilmesine yol açan ağır bir silahlı çatışma içindeydi. Köyler yakılıyor, zorla kaybetmeler yaygın biçimde yaşanıyor ve siyasal aktivistler ciddi tehlikeyle karşılaşıyordu. Demirtaş bu ortamda insan hakları avukatı oldu.
2000’lere gelindiğinde çatışma kısmen yatışmış; Kürt siyasal partileri Türkiye’nin resmî demokratik yapıları içinde faaliyet yürütmeye başlamıştı. HADEP, DEHAP, DTP ve BDP gibi birbirini izleyen Kürt yanlısı partiler, mahkeme kararıyla kapatılıp yeni adlarla yeniden kuruldu. Bu bastırılma ve yenilenme döngüsü, Demirtaş’ın kariyerini geliştirdiği ortamın bütününü biçimlendirdi.
2012’de kurulan HDP, bu döngüyü kırmaya yönelik bilinçli bir girişimdi. Kendisini yalnızca Kürt milliyetçisi parti olarak konumlandırmak yerine; Kürtlerin yanı sıra Türklere, Ermenilere, Alevilere, kadınlara, LGBTQ+ seçmenlere ve laiklere seslenen geniş bir sol koalisyon oluşturmayı amaçladı. Demirtaş’ın liderliğinde HDP, Türkiye’nin kritik %10 seçim barajını Haziran 2015’te %13,1 oyla aştı. Bu tarihî sonuç, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın AKP’sini meclis çoğunluğundan yoksun bıraktı.
Erdoğan’a karşı 2016 darbe girişimini, siyasal muhalefete yönelik kapsamlı baskı izledi. Milletvekili dokunulmazlıkları kaldırıldı; 4 Kasım 2016’da Demirtaş ve diğer dokuz HDP milletvekili tutuklandı. Siyasal ortam köklü biçimde değişti: Ülke çapında tartışılan bir muhalefet önderiyken, davası uluslararası bir meseleye dönüşen mahpus oldu.
Başlıca Başarılar, Düşünceler ve Katkılar
Siyasal Önderlik ve Seçimlere Etkisi
Demirtaş, 2007’de Demokratik Toplum Partisi (DTP) üyesi olarak meclise girdi. Partinin 2009’da kapatılmasından sonra Barış ve Demokrasi Partisine (BDP) geçti ve 2010’da eş başkan oldu. En önemli katkısı, 2014 ile 2018 arasında HDP’yi ülke çapında gerçek bir muhalefet partisine dönüştürmesiydi. Kadınların yönetime katılımını, LGBTQ+ haklarını ve Türkiye’nin etnik ve dinî azınlıklarının temsilini savundu. Partinin bir erkek ve bir kadın eş başkan gerektiren eş başkanlık modeli bile Türkiye’nin siyasal alışkanlıklarından bir kopuştu.
2014 cumhurbaşkanlığı seçiminde oyların %9,77’sini aldı; böylece bir Kürt adayın Kürt seçmenlerin çok ötesinden destek bulabileceğini gösterdi. AKP’nin meclis çoğunluğunu engelleyen 2015 seçim sonucu, onun liderliğinde HDP’nin demokratik hedeflerinin zirvesiydi. 2018’de cezaevinden bile cumhurbaşkanlığı yarışında %8,4 oy aldı. Olağan anlamda kampanya yürütemeyen biri için dikkat çekici bir sonuçtu.
Edebî Eserler ve Cezaevinde Yazmak
Demirtaş’ın kamusal hayatının en beklenmedik boyutlarından biri, cezaevinde ciddi bir yazar olarak ortaya çıkmasıdır. İlk eseri Seher (Türkiye’de 2017’de, İngilizcede Dawn adıyla 2018’de yayımlandı), olağanüstü koşullara düşen sıradan Türk ve Kürt insanlarını anlatan bir öykü derlemesidir: Fabrika işçileri, temizlikçi kadınlar, Suriyeli sığınmacılar ve bombalama mağdurları. Kitap yalnızca Türkiye’de 200.000’den fazla sattı ve uluslararası alanda övgü aldı.
Sonraki eserleri Devran (2019), Leylan (2020), Efsun (2021), DAD (2023) ve Jamal (2025), kenara itilmiş sesleri ve adalet temalarını ele almayı sürdürür. DAD Kürtçede “adalet” anlamına gelir. Bir Türk televizyon kanalı DAD için tanıtım bölümü yayımlayınca, medya düzenleyicileri “bir teröristi övdüğü” gerekçesiyle yayıncıya para cezası verdi. Bu karara daha sonra mahkemede itiraz edildi.
İnsan Hakları Savunuculuğu
Demirtaş siyasete girmeden önce yıllarca insan hakları avukatı olarak çalıştı; Türkiye’nin güneydoğusundaki yargısız infazları, zorla kaybetmeleri ve siyasal şiddeti belgeledi. Diyarbakır İHD’deki çalışması, insan hakları hukukunda kendisine temel kazandırdı; bu temel hem siyasal tarzını hem uluslararası profilini biçimlendirdi. Milletvekili olarak devletin hak ihlallerine karşı çıkmak, eğitimde Kürtçe haklarını ve anayasal eşitliği savunmak için sürekli hukuki ve kurumsal kanalları kullandı.
Zaman Çizelgesi ve Önemli Olaylar
1973 — 10 Nisan’da Türkiye’nin Elazığ ilinin Palu ilçesinde doğar. 1993 — Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine kaydolur. 2000 — İnsan Hakları Derneğinin (İHD) Diyarbakır şubesine katılır. 2004 — Diyarbakır İHD başkanı olur. 2007 — DTP üyesi olarak ilk kez Türkiye Büyük Millet Meclisine seçilir. 2009 — DTP mahkeme kararıyla kapatılır; BDP’ye geçer. 2010 — Gültan Kışanak’la birlikte BDP eş başkanı seçilir. 2012 — HDP kurulur; Demirtaş eş başkan olur. 2014 — Cumhurbaşkanlığına aday olur; oyların %9,77’sini alır. Haziran 2015 — HDP meclis seçimlerinde %13,1 alır; AKP çoğunluğunu kaybeder. Kasım 2015 — Erken seçimlerde HDP %10,7 alır. 4 Kasım 2016 — Diğer dokuz HDP milletvekiliyle birlikte tutuklanır; Edirne F Tipi Cezaevi’ne konur. 2017 — İlk kitabı Seher (Dawn, Şafak) cezaevinden yayımlanır. 2018 — Cezaevinden cumhurbaşkanlığına aday olur; %8,4 alır. AİHM serbest bırakılmasına hükmeder; Türkiye reddeder. 2019 — İsveç’te İlerici İttifak Ödülü’nü (Cesaret Ödülü) alır. 2020 — AİHM Büyük Dairesi Türkiye’yi yeniden mahkûm eder ve serbest bırakılmasını ister. 2021 — Cumhurbaşkanına hakaretten 3,5 yıl hapis cezası alır. Almanya’da Weimar İnsan Hakları Ödülü’ne layık görülür. 2023 — Toplam cezası 42 yıla ulaşır. Aktif siyasetten çekildiğini açıklar. 31 Aralık 2023 — Babası Tahir Demirtaş 78 yaşında ölür. 2025 — Türkiye’de olası tahliyesine ilişkin görüşme haberleri çıkar. Altıncı kitabı Jamal duyurulur.
Tartışmalar, İhtilaflar ve Yanlış Kanılar
Terörizm Suçlamaları
Türk hükümeti, Demirtaş’ı terörle bağlantılı suçlarla itham etti. Özellikle PKK’nin Kobani’de IŞİD’le çatışmasına bağlı protestoları desteklemesi ve barış görüşmelerini destekleyen konuşmalar yapması nedeniyle bir terör örgütünün propagandasını yaptığı ileri sürüldü. Suçlamalar 100’den fazla ayrı soruşturmayı kapsar ve toplam 42 yıl hapis cezasıyla sonuçlanmıştır.
Uluslararası hukuki değerlendirmeler keskin biçimde farklı bir bakış benimsemiştir. AİHM, 2018’de ve yeniden 2020’de, tutukluluğunun devamının siyasal saiklerle gerçekleştiğine; anayasa referandumu ve cumhurbaşkanlığı seçimi sırasında onu siyasetten uzaklaştırmak üzere özellikle zamanlandığına hükmetti. Türkiye iki karara da uymayı reddetti. Batılı hükümetlerin çoğu ve başlıca insan hakları örgütleri onu siyasal mahpus olarak görür.
HDP-PKK İlişkisi
Türk hükümeti HDP’yi sürekli PKK’nin sivil cephesi olarak çerçeveledi. Demirtaş ve HDP destekçileri ise tersini savundu: Parti, PKK’nin siyasal gerçekliğini tanırken kendi parlamenter yolunu izleyen bağımsız bir demokratik kurumdu. Demirtaş doğrudan PKK üyeliğini sürekli reddetti ve 2013’te AKP’nin başlattığı barış görüşmelerine açıkça katıldı. Bağımsız gözlemciler, terörizm çerçevesini genel olarak siyasal baskıyı haklı göstermek için tasarlanmış abartılı bir niteleme olarak görür. Bununla birlikte HDP-PKK ilişkilerinin tam niteliği tartışma konusu olmayı sürdürür.
Zaza Kimliği ve Kürt Kimliği
Demirtaş Zaza Kürt kökenlidir; bu yönüyle Kurmanci veya Sorani konuşan Kürt gruplarından ayrılır. Zazaların Kürt halkı içinde bir alt grup mu, yoksa ayrı bir etnisite mi olduğu tartışması sürmektedir. Demirtaş kendisini “Kürt Zaza” olarak tanımlamış; siyasal kimliği her zaman Kürt siyasal hareketi içinde olmuştur. Geçmişi, Türkiye’de birbirine etnik olarak özdeş olmayan birçok dil topluluğunun siyasal dayanışmayı paylaştığı Kürt kimliğinin çeşitliliğini yansıtır.
Mirası ve Kültürel Etkisi
Selahattin Demirtaş, Kürt siyasal tarihinde kendine özgü bir yere sahiptir. Askerî komutan veya geleneksel bir devrimci şahsiyet değildir. Önemi, Kürt siyasal taleplerini Türkiye’nin demokratik ana akımına taşıma girişiminde yatar: Kürt haklarını meclis, anayasa hukuku ve Kürt seçmenlerin çok ötesine uzanan seçim koalisyonları aracılığıyla savunmak.
2016’dan beri cezaevinde olması onu uluslararası bir simgeye dönüştürdü. 2019’da İsveç’te İlerici İttifak Ödülü’nü, 2021’de Almanya’da Weimar İnsan Hakları Ödülü’nü aldı. İkisi de baskı altında demokratik değerleri savunmasını takdir ediyordu. Batı medyası, cezaevinden siyasal hareketlere öncülük etmeyi sürdüren şahsiyetlerle karşılaştırmalar yaptı.
Cezaevindeki edebî üretimi, ona siyasetin ötesinde etki kazandırır. Hapis koşullarında ciddi edebiyat üreten yazarların geleneğinde yazdığı kitapları, Kürt siyasal haberlerini hiç takip etmeyecek okurlara ulaşır. Varlığını, siyasal rolünün tek başına erişemeyeceği kültürel alanlara taşır.
2025 itibarıyla, Türkiye’de tahliyesini de içerebilecek olası bir siyasal çözüm üzerine tartışmalar sürmektedir. Serbest bırakılsın veya bırakılmasın, davası Türkiye’de Kürt siyasal hakları ve demokratik özgürlüklere ilişkin uluslararası tartışmayı kalıcı biçimde şekillendirmiştir.
İlgili Kişiler, Yerler ve Konular
HDP (Halkların Demokratik Partisi)
PKK (Kürdistan İşçi Partisi)
Abdullah Öcalan
Figen Yüksekdağ — Demirtaş’la birlikte HDP eş genel başkanı
Diyarbakır (Amed) — Türkiye Kürtlerinin kültürel ve siyasal başkenti
Türkiye’deki Kürt siyasal partileri: DTP, BDP, HDP, DEM Parti
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi — Demirtaş / Türkiye davaları
Leyla Güven — Kürt siyasetçi ve açlık grevcisi
Türkiye’de Kürt hakları — Tarih ve siyasal ortam
Sık Sorulan Sorular
Selahattin Demirtaş kimdir?
Selahattin Demirtaş, Türkiye’den Kürt-Zaza siyasetçi, avukat ve yazardır. 2014’ten 2018’e kadar Kürt yanlısı HDP’nin eş genel başkanlığını yapmış, iki kez cumhurbaşkanlığına aday olmuştur. Yaygın biçimde siyasal saikli kabul edilen, terörle bağlantılı suçlamalarla Kasım 2016’dan beri cezaevindedir.
Selahattin Demirtaş en çok neyle tanınır?
En çok HDP’yi 2015’te tarihî seçim başarısına ulaştırması, 2018’de cumhurbaşkanlığı kampanyasını cezaevi hücresinden yürütmesi ve cezaevindeyken altı roman yazmasıyla tanınır. Ayrıca HDP’yi kadın haklarını, LGBTQ+ haklarını ve azınlıkların korunmasını savunan çok etnili, ilerici bir partiye dönüştürmüştür.
Selahattin Demirtaş neden cezaevindedir?
Türk hükümeti onu, konuşmalarının terör propagandası oluşturduğu iddiaları da dâhil, terörle bağlantılı suçlamalarla cezaevine koydu. Toplam 42 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tutukluluğunun siyasal saiklerle gerçekleştiğine iki kez hükmetti ve serbest bırakılmasını istedi. Türkiye iki seferde de uymayı reddetti. İnsan hakları örgütlerinin çoğu onu siyasal mahpus olarak görür.
Selahattin Demirtaş Kürt müdür?
Evet. Zaza Kürt kökenlidir ve kendisini “Kürt Zaza” diye tanımlar. Zazalar, genel olarak Kürt halkının parçası kabul edilen ayrı bir dilsel ve etnik gruptur; ancak Zaza ve Kürt kimliği arasındaki kesin ilişki de tartışmalıdır. Siyasal kariyerinin tamamı Türkiye’de Kürt siyasal haklarına adanmıştır.
Selahattin Demirtaş hangi kitapları yazmıştır?
Cezaevinden altı eser yazmıştır: Seher / Dawn (Şafak, 2017), Devran (2019), Leylan (2020), Efsun (2021), DAD (2023) ve Jamal (2025). Yiğit Bener’le birlikte Arafta Düet’i (Duet in Limbo) de yazmıştır. Seher, Dawn adıyla İngilizceye çevrilip uluslararası alanda yayımlanmıştır.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Vikipedi — Selahattin Demirtaş (kaynaklı biyografi)
Tom Lantos İnsan Hakları Komisyonu — Özgürlükleri Savunma Projesi: Selahattin Demirtaş
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi — Demirtaş / Türkiye, Büyük Daire Kararı (Aralık 2020)
Selahattin Demirtaş, Dawn (Seher), çevirenler Amy Marie Spangler ve Kate Ferguson. SJP for Hogarth, 2018.
Botan Times — Selahattin Demirtaş’ın Yeni Romanı Jamal Yayımlanacak (Nisan 2025)