Giriş
Farsçada Haft Han diye bilinen Rüstem’in Yedi Zorlu Görevi, Farsça Hükümdarlar Kitabı olan Şehname’nin en çok kutlanan maceraları arasındadır. Kahraman Rüstem’in İran kralı Keykavus’u ve ordusunu kurtarmak için üstlendiği yedi büyük sınavdan oluşan ünlü bir dizidir; kral ve ordusu, Mazenderan iblisleri tarafından esir alınmış ve kör edilmişti.
Yırtıcı aslandan susuz çöle, ejderhaya, büyücü kadına ve sonunda devasa Beyaz Div’e uzanan Yedi Zorlu Görev, düzenli ve heyecan verici bir tehlikeler dizisi oluşturur. Her biri kahramanın gücünü, cesaretini ve çözüm bulma yeteneğini ayrı biçimde sınar. Bu anlatı dizisi, dünya edebiyatında sık sık Yunan kahramanı Herakles’in On İki Görevi’yle karşılaştırılır; bütün destanda Rüstem’in kahramanlığını en üstün biçimde gösteren anlatılardan biridir.
Hükümdarlar Kitabı’nın bütün hikayeleri gibi Yedi Zorlu Görev de İrani halkların ortak destan ve mitoloji mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İrani dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Haft Han’ı tanımak, destanın büyük kahramanlık maceralarından biriyle; en büyük kahramanının becerisini ortaya koyan ve Şehname’nin en ünlü iblisinin yenilmesiyle doruğa ulaşan bir sınavlar yolculuğuyla karşılaşmaktır.
İçindekiler
İlk Sınavlar: Aslan, Çöl ve Ejderha
Büyücü Kadın ve Evlad’ın Ele Geçirilmesi
Arjeng Div ve Mazenderan Şehri
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Yedi Zorlu Görev Nedir?
Rüstem’in Yedi Zorlu Görevi, Haft Han, kahraman Rüstem’in Mazenderan’a yolculuğunda, esir alınmış ve kör edilmiş Kral Keykavus’u ve ordusunu kurtarmak için üstlendiği yedi güç ve tehlikeli sınavdan oluşur. Yolun büyük bölümünde ona yalnızca sadık ve akıllı atı Rahş, iki görevde ise esir alınan yiğit Evlad eşlik eder. Rüstem bir dizi tehlikeyle yüzleşip bunları aşar: Yırtıcı bir aslan, susuz bir çöl, bir ejderha, hain bir büyücü kadın, önder Evlad, iblis komutanı Arjeng Div ve sonunda Mazenderan’ın devasa Beyaz Div’i. Yunan geleneğindeki Herakles’in On İki Görevi’yle karşılaştırılabilecek bu dizi, destanın en ünlü ve en sevilen maceralarından biridir. Kahramanın gücünü, cesaretini ve çözüm bulma yeteneğini sergiler; kralın kurtarılması ve iblislerin en korkutucusunun yenilmesiyle doruğa ulaşır.
Yolculuğun Nedeni
Yedi Zorlu Görev, Kral Keykavus’un düşüncesiz gururuyla İran’ın başına getirdiği bir felaketten doğdu. İblislerin dolaştığı Mazenderan ülkesinin zenginliklerine dair hikayelere kapılan ve kendi gücüne güvenen kral, danışmanlarının öğütlerine rağmen bu tehlikeli ülkeyi işgal etmeye karar verdi.
İstila felaketle sonuçlandı. Devasa önderleri Beyaz Div’in komutasındaki Mazenderan iblisleri, korkunç büyülerini devreye sokarak İran ordusunu ezen bir karanlık fırtınası yarattı. Kral ve savaşçıları esir alındı, iblislerin büyüsüyle kör edildi ve iblislerin ülkesinde çaresiz halde hapse atıldı. Bu felaketin haberi İran’a ulaşınca kurtarma görevini üstlenmek, kahramanların en büyüğüne düştü. Yaşlı kahraman Zal, bu görev için kendisini fazla yaşlı görerek kralı ve ordusunu kurtarması için oğlu kudretli Rüstem’i gönderdi. Mazenderan’a uzanan yollar arasında seçim yapmak durumunda kalan Rüstem, kurtarışa daha hızlı ulaşabilmek için uzun ve güvenli yolu değil, doğaüstü tehlikelerle dolu kısa ve tehlikeli yolu seçti. Kahramanı Yedi Zorlu Görevi oluşturan sınavlarla yüz yüze getiren, bu tehlikeli kısa yol tercihiydi. Dolayısıyla yolculuğun nedeni, kör edilen kralı ve ordusunu kurtarmak, Keykavus’un düşüncesiz gururunun yol açtığı felaketi gidermektir. Rüstem, bu kurtarışı tehlikeli yoldan gerçekleştirmek için Haft Han’ın ünlü görevler dizisini üstlenir.
Öne Çıkan Noktalar
Yedi Zorlu Görev veya Haft Han, Rüstem’in üstlendiği yedi sınavdır.
Amaçları, kör edilen Kral Keykavus’u ve ordusunu kurtarmaktı.
Rüstem’e başlıca sadık atı Rahş eşlik etti.
Sınavlar arasında aslan, çöl, ejderha ve büyücü kadın bulunur.
Rüstem, iblis komutanı Arjeng Div’i öldürür ve kralı özgürleştirir.
Son görev, Mazenderan’ın Beyaz Div’inin öldürülmesidir.
Kısa Bilgiler
Adı: Rüstem’in Yedi Zorlu Görevi veya Haft Han
Kahramanı: İran’ın en büyük kahramanı Rüstem
Yoldaşları: Sadık atı Rahş; iki görevde de Evlad
Amacı: Kör edilen Kral Keykavus’u ve ordusunu kurtarmak
Mekanı: İblislerin dolaştığı Mazenderan’ın yolu ve ülkesi
Sınavlar: Aslan, çöl, ejderha, büyücü kadın, Evlad, Arjeng, Beyaz Div
Doruğu: Beyaz Div’in, Div-i Sepid’in öldürülmesi
Çözümü: İblisin kanı kralın görme yetisini geri getirir
Karşılaştırıldığı anlatı: Herakles’in On İki Görevi
Mirası: Ortak İrani destan geleneği
İlk Sınavlar: Aslan, Çöl ve Ejderha
İlk üç görev, Rüstem’in sınavlar dizisindeki örüntüyü kurar: Her biri kahramanın veya sadık atının aştığı ayrı bir tehlikedir. İlk görevde Rüstem uyurken yırtıcı bir aslan saldırır. Akıllı atı Rahş, uyuyan efendisini savunarak dişleri ve toynaklarıyla hayvanla dövüşüp onu öldürür. Bu, kahramanla atı arasındaki bağın ve sadakatin ünlü bir örneğidir.
İkinci görevde Rüstem ile Rahş, atın da binicisinin de ölümcül susuzluk çektiği yakıcı ve susuz bir çöle girdi. Ölmek üzere olan Rüstem kurtuluş için dua etti; suya yönlendirilerek kendisini ve atını ıssız yerde ölmekten kurtardı. Üçüncü görevde, geceleyin korkunç bir ejderha ortaya çıkıp kahramana saldırdı. Kurnaz ejderha bir görünüp bir kayboluyordu; Rahş efendisini iki kez uyandırdı, fakat ejderha saklanmıştı. Sonunda üçüncü uyanışında Rüstem hayvanı gördü; Rahş’ın yardımıyla dövüşüp ejderhayı öldürdü. Aslan, çöl ve ejderhadan oluşan bu ilk üç sınav, Yedi Zorlu Görevin çeşitli ve giderek büyüyen tehlikeler dizisi olma niteliğini kurar. Bazıları kahramanın gücüyle, bazıları atının sadakati ve cesaretiyle, bazıları dua ve dayanıklılıkla aşılır. Birlikte, kahramanın tehlikeli yolda karşılaştığı tehlikelerin çeşitliliğini, bunları yenmesini sağlayan çözüm bulma yeteneğini, gücü ve inancı gösterirler. Kahraman Mazenderan’a ve kralın kurtarılmasına doğru ilerlerken ilk sınavlar, gelecek daha farklı ve daha tuhaf tehlikelere, büyücü kadına ve iblislere zemin hazırlar.
Büyücü Kadın ve Evlad’ın Ele Geçirilmesi
Dördüncü görev, farklı ve daha sinsi bir tehlike getirdi: Güzel kadın kılığındaki bir iblis, hain bir büyücü kadın. Issız yerde hoş bir pınarla kurulmuş ziyafet sofrasına rastlayan Rüstem şükretti; güzel bir kadın belirip yanına oturdu. Fakat kahraman şükrederken Tanrı’nın adını söyleyince büyü bozuldu; güzel görünümün korkunç bir iblis olduğu ortaya çıktı.
Maskesi düşen iblisi gören Rüstem, onu kemendiyle yakalayıp öldürdü; iblisi ikiye böldü. Büyücü kadının ortaya çıkarılıp öldürülmesi olan bu sınav, inancın ve ayırt etme yetisinin aldatıcı kötülük karşısındaki zaferinin hikayesidir. Çünkü güzel kılığın altındaki iblisi açığa çıkaran, ilahi adın söylenmesidir. Beşinci görevde Rüstem, Olad veya Aulad diye de anılan Mazenderanlı önder Evlad’ı ele geçirdi. Kahramanın Evlad’ın kuvvetlerini bozguna uğrattığı bir karşılaşmanın ardından Rüstem önderi esir aldı; fakat onu öldürmek yerine kendisine rehberlik etmeye, gizli yollardan iblislerin inine götürmeye ve Beyaz Div’in sırlarını açıklamaya zorladı. Evlad’ın ele geçirilmesi, kahramana son ve en büyük sınavlar için ihtiyaç duyduğu rehberi verdi. Evlad, son görevlerde Rüstem’e eşlik ederek iblisin mağarasının yolunu gösterecekti. Büyücü kadın ve Evlad’ın ele geçirilmesi, dizinin yolun tehlikelerinden iblislerin kendileriyle yüzleşmeye yönelişini işaret eder. Aldatıcı iblisi yenip rehberini elde eden kahraman, Mazenderan şehrine ve iblis komutanıyla Beyaz Div’in karşısındaki doruk dövüşlere ilerler.
Arjeng Div ve Mazenderan Şehri
Esir Evlad’ın rehberliğinde Rüstem, iblislerin kalesine geldi ve burada iblis komutanı Arjeng Div’le yüzleşti. Arjeng, Mazenderan’ın divleri arasında bir önder, Beyaz Div’in habercisi ve yardımcısı, kendi başına da korkutucu bir hasımdı.
Rüstem kaleye saldırdı ve Arjeng Div’le karşılaştı; şiddetli bir dövüşte iblis komutanını yenip öldürdü. Arjeng öldürülünce kahraman ilerleyerek kör edilmiş Kral Keykavus’un ve esir savaşçılarının tutulduğu Mazenderan şehrine girdi. Rüstem kralı ve adamlarını bulup serbest bıraktı; fakat iblislerin büyüsü yüzünden hala kördüler, görme yetileri henüz geri dönmemişti. Arjeng Div’in öldürülmesi ve hala kör olan kralın serbest bırakılması, körlük laneti henüz kaldırılacak olsa da iblislerin kalesine girilmesini ve esirlerin özgürleştirilmesini, dizinin sondan bir önceki aşamasını belirler. İblis komutanı ve Beyaz Div’in yardımcısı Arjeng Div, kahramanın krala ulaşıp onu özgürleştirmesinden önce aşılması gereken korkutucu engeldi; yenilgisi son ve en büyük sınava yolu açar. Arjeng’in öldürülmesi ve kör edilmiş Keykavus’un serbest bırakılması, bütün dizinin doruğuna, devasa Beyaz Div’in kendisiyle yüzleşmeye zemin hazırlar. Kralın ve ordusunun görmesini geri getirebilecek ve kurtarışı tamamlayabilecek tek şey onun yenilmesiydi.
Beyaz Div’in Öldürülmesi
Yedinci ve son görev, bütün dizinin doruğu, Rüstem’in devasa Beyaz Div’le, yani bütün iblislerin en korkutucusu ve Mazenderan divlerinin önderi Div-i Sepid’le yüzleşmesiydi. İblisin mağarasına götürülen kahraman, devin yattığı karanlık ine girdi.
Mağaradaki muharebe muazzam bir mücadele, kahramanın gücünün en büyük sınavıydı; çünkü Beyaz Div devasa boyuta ve büyük güce sahip bir varlıktı. Fakat sonunda Rüstem üstün geldi, dev iblisi öldürdü ve bedeninden iyileşmenin aracı olan kalbi ve kanı aldı. İblisin büyüsünün yol açtığı körlük, yalnızca iblisin kendi kanıyla iyileştirilebilirdi. Böylece Beyaz Div öldürülünce Rüstem kanı, kör edilen krala ve ordusuna götürdü; gözlerine sürüldüğünde görme yetileri geri geldi. Görme yetileri dönüp iblisler yenilince Kral Keykavus ve ordusu sonunda kurtarıldı; Mazenderan iblislerinin gücü kırıldı. Beyaz Div’in öldürülmesi, Yedi Zorlu Görevin zaferle sonuçlanan doruğu, bütün dizinin yöneldiği en üstün dövüştür. Körlerin iblisin kanıyla iyileşmesi ise çözüm, bütün yolculuğun amacı olan kurtarışın gerçekleşmesidir. Bu son görevle Haft Han tamamlanır: Kahraman galiptir, kral ve ordusu özgürleştirilip iyileştirilmiştir; Rüstem’in becerisi Yedi Zorlu Görevin ünlü dizisi boyunca en eksiksiz ölçüde ortaya konmuştur.
Simgesellik ve Anlam
Yedi Zorlu Görev her şeyden önce kahramanca arayışı, kahramanın bütün niteliklerini sınayıp gösteren, giderek ağırlaşan sınavlar dizisinden geçen yolculuğu somutlaştırır. Yedi tehlikeden oluşan düzenli bir dizi olarak Haft Han, Rüstem’in gücünü, cesaretini, dayanıklılığını, inancını ve çözüm bulma yeteneğini sergiler. Her sınav farklı bir erdemi ortaya çıkarır; bütün dizi en büyük düşmanla doruk yüzleşmesine doğru ilerler. Bu bakımdan Yedi Zorlu Görev, dünyanın destan edebiyatında görülen kahramanca arayış örüntüsünün klasik bir örneğidir.
Yedi Zorlu Görev, esirin kurtarılması ve iyiliğin iblis kötülüğü karşısındaki zaferi temalarını da somutlaştırır. Bütün dizinin amacı, kör edilmiş kralı ve ordusunu kurtarmak, esirleri iblislerin gücünden özgürleştirmektir; sınavları birbirine bu soylu amaç bağlar. Beyaz Div’in öldürülmesiyle doruğa ulaşacak biçimde aslanı, ejderhayı, büyücü kadını ve iblisleri aşan kahraman, art arda gelen doğal ve doğaüstü kötülükler, tehlike, aldatma ve iblis karanlığının güçleri karşısında zafer kazanır; düzeni yeniden kurup esirleri özgürleştirir. Herakles’in On İki Görevi’yle karşılaştırma, dizinin evrensel niteliğine; pek çok halkın mitlerinde bulunan, sınavlardan geçen kahramanca arayışa işaret eder. Bütün bunlarla Rüstem’in Yedi Zorlu Görevi, büyük öneme sahip bir hikayedir. Kahramanca arayışı, esirin kurtarılmasını ve iyiliğin kötülük karşısındaki zaferini somutlaştırır; Şehname’nin en büyük kahramanının beceri ve erdemini gösteren, bütün destanın en sevilen maceralarından biridir.
Heft Han ve Kürtler
Şehname’nin bütün hikayeleri gibi Yedi Zorlu Görev de İrani halkların ortak destan ve mitoloji mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İrani dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Firdevsi’nin kahramanları ve sınavlarıyla büyük destanı, onu doğuran eski İrani mitoloji geleneğini paylaşan bu halkların ortak mirasıdır.
İrani bir halk olarak Kürtler için Şehname’nin figürleri ve hikayeleri, mensup oldukları daha geniş kültür ve mitoloji dünyasının parçasıdır. Haft Han da dahil destanın kahramanlık maceraları, Kürtlerin paylaştığı geniş İrani mirasta yer tutar. Rüstem’in görevlerde karşılaştığı iblisler, divler, diğer İrani geleneklerde olduğu kadar Kürt halk anlatılarında ve dilinde de yaşayan figürlerdir. Esiri kurtarmak için bir dizi korkunç sınavı aşan kahramanın örüntüsü, Kürtlerin ve bütün İrani halkların masallarında yankılanır. Yedi Zorlu Görevi yalnızca Kürtlere özgü malzeme olarak değil, bu ortak İrani mirasın parçası olarak anlamak dürüst ve doğrudur. Yine de hikaye ile doğduğu kahramanlar ve iblisler dünyası, bütün İrani geleneklerde olduğu gibi Kürt geleneğinde de gerçekten yerleşiktir. Kürtlerin geleneğin diğer mirasçılarıyla birlikte kendi mirası olarak değer verdiği ortak İrani mit ve kahramanlık hikayeleri birikiminin parçasıdır. Dolayısıyla Haft Han, destanın en büyük kahramanının ünlü arayışı, İrani bir halk olarak Kürtlerin komşularıyla birlikte mirasçısı olduğu ortak İran mit hazinesinin parçasıdır.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Şehname’de yalnızca bir Yedi Zorlu Görev dizisi mi vardır? Hayır; en ünlüsü Rüstem’in Haft Han’ıdır, fakat destan ikinci, paralel bir dizi daha içerir: Prens İsfendiyar’ın Yedi Zorlu Görevi. Bunun yapısı da aynı şekilde yedi sınavdan oluşur. İki dizi bilinçli biçimde paraleldir; İsfendiyar’ın Yedi Zorlu Görevi, Rüstem’inkiler örnek alınarak oluşturulmuştur. Haft Han’dan söz edildiğinde genellikle, ikisinin daha ünlüsü olan Rüstem’in Yedi Zorlu Görevi kastedilir. Fakat destanın bu ikinci, karşılık gelen diziyi de içerdiğini bilmek gerekir.
Görevlerin iblisleri hep aynı mıdır? Hayır; görevlerde birkaç ayrı iblis ve canavar hasım bulunur. Ejderha ve büyücü kadın ayrı tehlikelerdir; Arjeng Div, iblis komutanı ve yardımcıdır. Beyaz Div, yani Div-i Sepid ise devasa önder ve son hasımdır. Bunlar birbirleriyle veya bütünüyle ayrı bir hikayeye ait olan, Yedi Zorlu Görevin parçası olmayan düzenbaz Akvan Div’le karıştırılmamalıdır. Haft Han’ın her iblisi, dizide kendi yeri bulunan ayrı bir figürdür.
Yedi Zorlu Görev özellikle Kürt bir hikaye midir? Hayır; Şehname’nin bütün hikayeleri gibi İrani halkların ortak mitoloji mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İrani dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Yine de görevlerin iblisleri, divler ve esiri kurtarmak için korkunç sınavları aşan kahramanın örüntüsü, Kürt halk anlatılarında ve geleneğinde gerçekten yerleşiktir. Kürtlerin komşularıyla paylaştığı ortak İran mit birikiminin parçasıdır. Dolayısıyla Haft Han’ı ortak İrani mirasın parçası, yalnızca Kürtlere özgü değil, ortak geleneğin hikayesi olarak anlamak daha uygundur. İrani bir halk olarak Kürtler, geleneğin diğer mirasçılarıyla birlikte bu hikayenin mirasını eksiksiz paylaşır.
İlgili Konular
Rüstem: Yedi Zorlu Görevi yerine getiren İran’ın en büyük kahramanı
Div-i Sepid: Görevlerin son hasmı Beyaz Div
Divler: Görevlerde karşılaşılan İrani mitlerin iblisleri
Keykavus: Görevlerin amacı kurtarılması olan kral
Akvan Div: Ayrı bir hikayenin, yine Rüstem tarafından öldürülen düzenbaz iblisi
Zal: Rüstem’i kurtarmaya gönderen babası
İsfendiyar: Kendi paralel Yedi Zorlu Görevi bulunan prens
Şehname: Farsça Hükümdarlar Kitabı, İran’ın büyük destanı
Sık Sorulan Sorular
Rüstem’in Yedi Sınavı nedir?
Yedi Zorlu Görev veya Haft Han, kahraman Rüstem’in Şehname’de, esir alınmış ve kör edilmiş Kral Keykavus’u ve ordusunu kurtarmak için Mazenderan’a yolculuğunda üstlendiği yedi sınavdan oluşan ünlü bir dizidir. Sınavlar arasında yırtıcı bir aslan, susuz bir çöl, bir ejderha, hain bir büyücü kadın, önder Evlad’ın ele geçirilmesi, iblis komutanı Arjeng Div’in ve sonunda devasa Beyaz Div’in öldürülmesi bulunur. Dizi, destanın en çok kutlanan maceralarından biridir.
Rüstem neden Yedi Zorlu Görevi üstlendi?
Rüstem, düşüncesiz gururuyla iblislerin dolaştığı Mazenderan’ı işgal ettikten sonra bu ülkenin iblisleri tarafından esir alınan ve kör edilen Kral Keykavus’u ve ordusunu kurtarmak için Yedi Zorlu Görevi üstlendi. Yaşlı kahraman Zal, oğlu Rüstem’i kurtarmaya gönderdi. Hızlı ulaşmak için kısa fakat tehlikeli yolu seçen Rüstem, kralı ve adamlarını özgürleştirmeye giderken Haft Han’ı oluşturan sınavlar dizisiyle karşılaştı.
Yedi Zorlu Görevin sırası nedir?
Geleneksel sırayla görevler şunlardır: Birincisi Rüstem uyurken atı Rahş’ın öldürdüğü aslan; ikincisi susuz bir çölün geçilmesi; üçüncüsü bir ejderhanın öldürülmesi; dördüncüsü hain büyücü kadının açığa çıkarılıp öldürülmesi; beşincisi Rüstem’in rehberi olacak önder Evlad’ın ele geçirilmesi; altıncısı iblis komutanı Arjeng Div’in öldürülmesi ve hala kör olan kralın serbest bırakılması; yedincisi ise kanı kralın görme yetisini geri getiren Beyaz Div’in öldürülmesidir.
Yedi Zorlu Görev nasıl sona erer?
Yedi Zorlu Görev, doruktaki yedinci görevde Beyaz Div’in, Div-i Sepid’in mağarasında öldürülmesiyle sona erer. İblisin büyüsünün yol açtığı körlük yalnızca iblisin kendi kanıyla iyileştirilebildiği için Rüstem, öldürdüğü iblisten iyileşmenin aracı olan kalbi ve kanı aldı. Kan Kral Keykavus’un ve ordusunun gözlerine sürülünce görme yetileri geri geldi. Kurtarış tamamlandı; kral ve adamları kurtuldu, iblisler yenildi.
Yedi Zorlu Görev, Herakles’in görevlerine benzer mi?
Evet; Rüstem’in Yedi Zorlu Görevi sık sık Yunan kahramanı Herakles’in On İki Görevi’yle karşılaştırılır; çünkü ikisi de büyük bir kahramanın üstlendiği düzenli sınav dizileridir. Karşılaştırma, pek çok halkın mitlerinde görülen tehlikeler dizisinden geçen kahramanca arayış örüntüsünün evrensel niteliğine işaret eder. Şehname ayrıca, Rüstem’inkiler örnek alınarak oluşturulmuş ikinci, paralel bir dizi olan prens İsfendiyar’ın Yedi Zorlu Görevi’ni de içerir.
Yedi Zorlu Görev bir Kürt hikayesi midir?
Yedi Zorlu Görev, yalnızca Kürtlere özgü bir hikaye olmaktan ziyade İrani halkların ortak mitoloji mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İrani dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Yine de görevlerin iblisleri, divler ve esiri kurtarmak için korkunç sınavları aşan kahramanın örüntüsü, Kürt halk anlatılarında ve geleneğinde gerçekten yerleşiktir. Kürtlerin aynı geleneğin mirasçıları olarak komşularıyla paylaştığı ortak İran mit birikiminin parçasıdır.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Rüstem’in Yedi Zorlu Görevi - Vikipedi
Şehnâme - Encyclopaedia Iranica
Rüstem — Encyclopaedia Iranica