Giriş
Sultan Ezid, Ezidi inancının en çok saygı duyulan figürlerinden biridir. Şeyh Adi ve Tavus Meleği Tawusê Melek’le birlikte tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesi veya hipostazından biri olan merkezi ilahi figürdür.
Ezidilik, her şeyin yaratıcısı tek Tanrı’ya inancın merkezde olduğu tektanrılı bir dindir. Ezidi tasavvurunda tek Tanrı, bir tek ilahi varlığın veçheleri olarak anlaşılan üç kutsal figürden oluşan kutsal bir veçheler veya hipostazlar üçlüsü aracılığıyla bilinir: Tavus Meleği, Şeyh Adi ve Sultan Ezid. Bazen Sultan Ezi adıyla anılan Sultan Ezid, böylece Ezidi kutsal tasavvurunun merkezi figürlerinden biridir; gelenekte kimi zaman ilahi varlığın bir tezahürü, kimi zaman kutsal bir melek olarak görünür.
Kürt halkının yaşayan bir dini olarak Ezidilik, kendi anlayışı içinde doğru ve saygılı biçimde anlaşılmayı hak eder. Sultan Ezid, tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri olarak onun en çok saygı duyulan figürlerindendir. Sultan Ezid’i tanımak, burada Ezidilerin kendilerinin anladığı şekilde sunulan Ezidi ilahi varlık tasavvurunun özüne dair bir şeyler kavramaktır.
İçindekiler
Kutsal Gelenekte Onurlandırılması
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Sultan Ezid Kimdir?
Sultan Ezi adıyla da anılan Sultan Ezid, Ezidi inancının merkezi ilahi figürü, Şeyh Adi ve Tavus Meleği Tawusê Melek’le birlikte tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesi veya hipostazından biridir. Ezidi tasavvurunda her şeyin yaratıcısı tek Tanrı, bir tek ilahi varlığın veçheleri veya hipostazları olarak anlaşılan üç kutsal figürden oluşan kutsal bir veçheler üçlüsü aracılığıyla bilinir; Sultan Ezid bunların üçüncüsüdür. Gelenekte kimi zaman ilahi varlığın kendisinin bir tezahürü, kimi zaman kutsal bir melek olarak görünür. Üçü de tek Tanrı’nın veçheleri olarak anlaşıldığından, kimliği bazen Tavus Meleği’nin ve Şeyh Adi’nin kimlikleriyle sıkı biçimde iç içe geçer. Ezid ya da Ezi adı, Ezidilerin kendileri için kullandığı adla ve ilahi varlıkla yakından ilişkilidir. Sultan Ezid, gelenekte Ezidi halkının ilahi kökeniyle bağlantılı, inancın merkezi bir figürü olarak onurlandırılır. Tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri olarak Sultan Ezid, Ezidi kutsal tasavvurunda merkezi ve saygı duyulan bir yer tutar; inancın en önemli figürlerinden biridir.
İlahi Üçlü
Sultan Ezid’i anlamak için, Ezidilerin ilahi üçlü tasavvurunu, tek Tanrı’nın bilinmesini sağlayan üç kutsal veçheyi anlamak gerekir.
Ezidi anlayışında her şeyin yaratıcısı tek bir Tanrı vardır. Gelenekte bazen onun, dünyayı yaratıp kutsal sudurlarına emanet etmiş, uzak ve gizli bir varlık olduğu söylenir. Tek Tanrı, bir tek ilahi varlığın veçheleri olarak anlaşılan üç kutsal figürden oluşan kutsal bir veçheler veya hipostazlar üçlüsü aracılığıyla bilinir: Birincisi kutsal meleklerin başı ve dünyanın yöneticisi Tavus Meleği Tawusê Melek, ikincisi ilahi varlığın bir tezahürü olarak anlaşılan büyük veli Şeyh Adi, üçüncüsü ise Sultan Ezid’dir. Bu üçü tek Tanrı’nın veçheleri veya hipostazları olarak anlaşılır; kimlikleri bazen birbirine karışır ya da örtüşür kabul edilir. Şeyh Adi ile Sultan Ezid bazen Tavus Meleği’nin tezahürleri, üçü de bir tek ilahi varlığın veçheleri olarak anlaşılır. İlahi üçlünün, tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinin bu tasavvuru, Ezidilerin ilahi varlık anlayışının ayırt edici özelliğidir; Sultan Ezid bu üç kutsal veçhenin üçüncüsüdür. Bu üçlünün inancın tektanrıcılığını zedelemediğini anlamak önemlidir: Üçü, üç ayrı tanrı değil, tek Tanrı’nın veçheleridir. Üç kutsal veçheden biri olarak Sultan Ezid, kutsal üçlü aracılığıyla bilinen tek Tanrı’ya ilişkin bu Ezidi tasavvurunda merkezi bir yer tutar.
Öne Çıkan Noktalar
Sultan Ezid, Ezidi inancının merkezi ilahi figürüdür.
Şeyh Adi ve Tawusê Melek’le birlikte tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biridir.
Gelenekte kimi zaman ilahi varlık, kimi zaman kutsal bir melek olarak görünür.
Kimliği bazen Tavus Meleği’nin kimliğiyle iç içe geçer.
Adı, ilahi varlıkla ve Ezidi halkıyla yakından bağlantılıdır.
Ezidilik tektanrılıdır: Üçü, üç tanrı değil, tek Tanrı’nın veçheleridir.
Kısa Bilgiler
Adı: Sultan Ezid (Sultan Ezi, Siltan Ezid olarak da anılır)
İnancı: Tektanrılı bir Kürt dini olan Ezidilik
Görevi: Tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri
Üçlü: Tawusê Melek, Şeyh Adi ve Sultan Ezid
Göründüğü biçimler: Kimi zaman ilahi varlık, kimi zaman kutsal bir melek
Kimliği: Bazen Tavus Meleği’nin kimliğiyle iç içe geçer
Bağlantıları: İlahi varlık ve Ezidi halkının kökeni
Tektanrıcılık: Üçü, ayrı tanrılar değil, tek Tanrı’nın veçheleridir
Kutsal merkezi: Kutsal vadi ve ziyaret yeri Laleş
Mirası: Kürt halkının yaşayan bir din geleneği
Üç Kutsal Veçheden Biri
Sultan Ezid’in temel önemi, tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri olmasındadır. Ezidi tasavvurunda tek Tanrı’nın bilinmesini ve görünür olmasını sağlayan kutsal üçlünün üçüncüsüdür.
Ezidi anlayışında tek Tanrı, üç kutsal veçhe veya hipostaz aracılığıyla bilinir. Sultan Ezid, Tavus Meleği Tawusê Melek ve büyük veli Şeyh Adi’yle birlikte bunların üçüncüsüdür. Üç kutsal veçheden biri olarak Sultan Ezid, ayrı bir varlık olmaktan ziyade tek Tanrı’nın veçhesi olarak ilahi varlığa katılır; inancın merkezi bir figürü olarak buna uygun biçimde onurlandırılır. Üçü bir tek ilahi varlığın veçheleri olduğundan, üç kutsal veçhenin ilişkileri ve kimlikleri gelenekte yakın ve bazen örtüşen nitelikte anlaşılır. Diğer ikisi gibi Sultan Ezid de bu kutsal birlik içinde onlarla bağlantılıdır. Üç kutsal veçheden biri olma konumu, Sultan Ezid’in öneminin özüdür; onu Ezidilerin ilahi varlık tasavvurunun merkezi figürü, tek Tanrı’nın bilinmesini sağlayan kutsal üçten biri olarak belirler. Sultan Ezid, tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri olarak Ezidi inancındaki saygı duyulan merkezi yerini alır; Ezidilerin ilahi varlık anlayışının kalbindeki kutsal üçlünün üyelerindendir.
Tanrı, Melek ve Tezahür
Ezidi geleneğinde Sultan Ezid’in ayırt edici özelliği, farklı biçimlerde görünmesidir: Kimi zaman ilahi varlığın kendisinin bir tezahürü, kimi zaman kutsal bir melek. Bu, Ezidilerin ilahi varlık tasavvurunun zengin ve bazen akışkan niteliğini yansıtır.
Ezidilerin kutsal geleneğinde Sultan Ezid’den birden fazla biçimde söz edilir: Kimi zaman ilahi varlığın tezahürü, tek Tanrı’nın kendisinin bir veçhesi; kimi zaman kutsal bir melek veya kutsal varlık olarak. Bu durum, Ezidilerin ilahi varlık tasavvurunun niteliğini yansıtır. Tek Tanrı, kutsal sudurları veya melekleri ve kutsal veçheleri zengin ve bazen akışkan biçimde anlaşılır; ilahi varlık, kimlikleri birbirleriyle sıkı biçimde iç içe geçebilen çeşitli kutsal figürlerde görünür olur. Tavus Meleği, Şeyh Adi ve Sultan Ezid’den oluşan üç kutsal veçhenin kimliklerinin yakınlığı ve bazen örtüşmesi, bu zengin tasavvurun parçasıdır. İlahi varlık, bir tek ilahi varlığa katılan ve onu görünür kılan kutsal figürler aracılığıyla bilinir. Kimi zaman ilahi varlık, kimi zaman kutsal bir melek olarak görünen Sultan Ezid, ilahi varlığın görünür oluşuna dair bu ayırt edici Ezidi anlayışının parçasıdır. Sultan Ezid’in ilahi veçhe, tezahür ve kutsal melek olarak bu çok yönlü niteliği, gelenekteki yerinin ayırt edici özelliğidir. Tek Tanrı’nın kutsal figürler aracılığıyla bilindiği ve görünür olduğu zengin Ezidi tasavvurunu yansıtır. Sultan Ezid’i Ezidi kutsal tasavvurunun merkezi ve ilgi çekici figürü yapan unsurlardan biri budur.
Sultan Ezid ve Ezidi Halkı
Ezidi geleneğinde Sultan Ezid, Ezidi halkının kimliği ve kökeniyle iç içedir; adı, Ezidilerin kendileri için kullandıkları adla yakından ilişkilidir.
Sultan Ezid’in adı, Ezid veya Ezi, Ezidilerin kendileri için kullandığı adla ve ilahi varlıkla yakından ilişkilidir. Nitekim Ezidiler bazen kendilerini Ezi veya Ezid’le bağlantılı, ilahi varlıkla iç içe geçen adlarla anar. Ezidi geleneğinde Sultan Ezid, Ezidi halkının kutsal kökeniyle bağlantılıdır. Kutsal bir anlatı, Ezidilerin onunla ilişkili biçimde soy bulmasını anlatır; Tavus Meleği Tawusê Melek de bu kutsal anlatıda yer alır. Bu bağ, Sultan Ezid’i Ezidi halkının kutsal kökeni ve adıyla ilişkili bir figür olarak, halkın kimliğine ve kendini anlama biçimine sıkı biçimde bağlar. Sultan Ezid’in adının Ezidilerin kendi adına yakınlığı, bu ilahi figürün Ezidi kutsal tasavvurunda ve kimliğinde tuttuğu merkezi yeri yansıtır. Ezidi halkıyla ve onun kutsal kökeniyle bu ilişki, Sultan Ezid’in öneminin temel yönlerindendir; ilahi figürü topluluğun kimliğine ve kendini anlama biçimine bağlar. Sultan Ezid, Ezidi halkının kutsal kökeni ve kimliğiyle ilişkili bir figür olarak inançta özel ve merkezi bir yer tutar; Ezidi kutsal tasavvurunun en çok saygı duyulan figürlerinden biridir.
Kutsal Gelenekte Onurlandırılması
Sultan Ezid, Ezidi inancının kutsal geleneğinin bütününde, ilahilerinde, kutsal anlatılarında ve dini hayatında ilahi tasavvurun merkezi figürlerinden biri olarak onurlandırılır.
Ezidi inancında Sultan Ezid, tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri olarak kutsal geleneğin bütününde onurlandırılır. İnancın Kürtçe söylenen kutsal ilahileri, qewller, tek Tanrı’yı, kutsal veçhelerini ve kutsal figürlerini yüceltir; geleneğin kutsal bilgisini koruyup aktarır. Sultan Ezid de merkezi ilahi figürler arasında onurlandırılır. İnancın kutsal merkezi ve ziyaret yeri olan kutsal Laleş vadisi; Ezidilerin dini takvimi, bayramları ve uygulamaları, tek Tanrı ve onun kutsal veçheleriyle figürleri tasavvuruyla bağlantılıdır. Sultan Ezid bunların arasında merkezi konumdadır. Sultan Ezid’e duyulan saygı, kutsal veçheleri aracılığıyla bilinen ve kutsal figürlerinde görünür olan tek Tanrı’ya yönelik daha geniş Ezidi bağlılığının parçasıdır. Bu figürler arasında Şeyh Adi ve Heft Sirr’in kutsal varlıkları bulunur. Kutsal gelenekteki bu onurlandırma, Sultan Ezid’in Ezidi inancındaki merkezi yerini yansıtır. Tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri olarak topluluğun ilahilerinde, kutsal yerlerinde ve dini hayatında saygıyla anılır. Ezidi inancının kutsal tasavvurunda onurlandırılan merkezi ilahi figür Sultan Ezid’e duyulan saygı, kutsal gelenek aracılığıyla korunup aktarılır.
Simgesellik ve Anlam
Sultan Ezid, her şeyden önce Ezidilerin tek Tanrı’nın kutsal veçheler aracılığıyla bilindiği tasavvurunu somutlaştırır. Bir tek ilahi varlığın bilinmesini ve görünür olmasını sağlayan üç kutsal veçheden biridir. Kutsal üçten biri olarak, ilahi varlığın kutsal figürlerde görünür oluşuna dair zengin Ezidi anlayışını temsil eder.
Sultan Ezid, ilahi varlığın Ezidi halkına yakınlığını da somutlaştırır; adı, halkın kimliği ve kutsal kökeniyle iç içedir. İlahi veçhe, tezahür ve kutsal melek olarak görünmesiyle, Ezidi ilahi varlık tasavvurunun zengin ve çok yönlü niteliğini de yansıtır. Bütün bunlarla Sultan Ezid, Ezidi inancının en çok saygı duyulan ve merkezi figürleri arasındadır; kutsal veçheler aracılığıyla bilinen tek Tanrı’yı, görünür hale gelen ilahi varlığı ve onun Ezidi halkına yakınlığını somutlaştırır. Tavus Meleği Tawusê Melek ve büyük veli Şeyh Adi’yle birlikte tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biridir. Bu, Kürtlerin din mirasının en ayırt edici ve derin özelliklerindendir. Kutsal üçlü aracılığıyla bilinen tek Tanrı tasavvuru, Kürt halkı arasında korunmuş dini tasavvurların en eskileri ve en güzelleri arasındadır.
Kürt Mirasında Sultan Ezid
Sultan Ezid, Kürt halkının en eski ve ayırt edici din geleneklerinden biri, büyük bir eski geçmişe ve güzelliğe sahip yaşayan bir inanç olan Ezidiliğe aittir. Tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri olarak Kürtlerin din mirasında merkezi bir yer tutar.
Ezidilik, Kürtlerin, başlıca Kurmanci konuşan Ezidilerin izlediği bir inançtır. Kürt halkının en ayırt edici ve eski din geleneklerinden biridir; çok eski bir ilahi varlık tasavvurunu korur. Tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri ve Ezidi halkının kimliğiyle kökenine bağlı bir figür olarak Sultan Ezid, bu nedenle Kürtlerin din mirasının merkezi bir parçasıdır. Ezidi inancı ve onun tek Tanrı’nın kutsal veçheler ile figürler aracılığıyla bilindiği tasavvuru, Ezidi topluluğu tarafından yüzyıllar boyunca, çoğu zaman ağır zulüm ve yanlış anlamalar karşısında korunmuştur. Bu gelenek, büyük derinliğe ve eski geçmişe sahip yaşayan bir din olarak doğru ve saygılı biçimde tanınıp anlaşılmayı hak eder. Kürt halkının en ayırt edici din geleneklerinden biri olan Ezidilik, Sultan Ezid ve ilahi üçlü tasavvuruyla Kürtlerin manevi mirasının değerli parçasıdır. Dolayısıyla Sultan Ezid’i sunarken Kürt halkının din mirasının en derin ve merkezi figürlerinden birini, tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden birini, Ezidilerin kendilerinin anladığı biçimde anlatıyoruz.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
İlahi üçlü, Ezidilerin üç tanrıya taptığı anlamına mı gelir? Hayır; bu yanlış bir anlama olur. Ezidilik, her şeyin yaratıcısı tek Tanrı’ya inancın merkezde olduğu tektanrılı bir dindir. Tavus Meleği, Şeyh Adi ve Sultan Ezid’den oluşan üç kutsal veçhe, üç ayrı tanrısal varlık olarak değil, tek Tanrı’nın veçheleri veya hipostazları olarak anlaşılır. Bu, bazı başka tektanrılı geleneklerin tek Tanrı’dan birden fazla veçheyle söz etmesine benzer. Üç kutsal veçhe, bir tek ilahi varlığı anlamanın ve ona yaklaşmanın yoludur. Ezidi tektanrıcılığı, tek Tanrı’ya inanç, sağlamdır ve inancın merkezindedir.
Sultan Ezid, benzer ad taşıyan Emevi halifesiyle aynı mıdır? Bu soru, dışarıda çok tartışılmıştır; dikkatli ve dürüst biçimde ele alınmalıdır. Dışarıdan bazı gözlemciler ve araştırmacılar, Sultan Ezid adıyla Emevi halifesi Yezid bin Muaviye arasında tarihsel bir ilişki önermiştir. Bazı anlatılar, böyle bir figüre saygının geleneğin içine işlenmesini sağlayan bir gelişimden söz eder. Ancak Ezidilerin kendileri genellikle böyle bir ilişkiyi reddeder. Dini anlayışlarında Sultan Ezid’in kutsal ve ilahi bir figür, tek Tanrı’nın üç veçhesinden biri olduğunu; tesadüfi saydıkları ad benzerliği dışında tarihsel halifeyle gerçek bir bağlantısı bulunmadığını kabul ederler. Dürüst yaklaşım, Sultan Ezid’i Ezidilerin kendilerinin anladığı şekilde, inançlarının kutsal ilahi figürü olarak sunmaktır. Aynı zamanda adın tarihsel kökeni sorusunun, görüşlerin ayrıldığı ve Ezidilerin kendilerinin itiraz ettiği, dışarıdaki bilimsel tartışmanın konusu olduğunu belirtmek gerekir. Açık olan şudur: Ezidi inancı içinde Sultan Ezid, kutsal ve ilahi bir figür, tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biridir.
Kutsal meleklerin başı Tavus Meleği kötü bir varlık mıdır? Hayır; ağır ve zararlı bir iftiranın kaynağı olduğu için bu açıkça belirtilmelidir. Ezidi inancında Tawusê Melek, kutsal meleklerin başı, bütünüyle iyi ve iyiliksever bir varlıktır. Onun ya da inancın kutsal figürlerinin kötülükle ilişkilendirilmesi, dışarıdakilerin varsayımlarına dayanan bir yanlış anlamadır. Ezidi inancına bütünüyle yabancıdır ve onun tarafından reddedilir; incitici ve yanlıştır, yüzyıllarca acımasız zulmü haklı göstermek için kullanılmıştır. Ezidilik, kutsal figürleri bütünüyle iyi olan tektanrılı ve düalist olmayan bir inançtır; tek Tanrı ve onun kutsal veçheleri ile sudurları söz konusudur.
İlgili Konular
Tawusê Melek: Tavus Meleği, üç kutsal veçhenin ilki
Şeyh Adi: Büyük veli, üç kutsal veçhenin ikincisi
Heft Sirr: Ezidi inancının Yedi Kutsal Varlığı
Ezdina Mir: Kutsal bir figür ve Şemsani şeyhlerinin atası
Newroz: Kürt dünyasının yeni yıl bayramı
Şahmeran: Kürt anlatılarının kutsal yılan kraliçesi
Zerdüşt: Eski İrani inancın peygamberi
Simurg: İrani efsanenin büyük mitolojik kuşu
Sık Sorulan Sorular
Ezidi inancında Sultan Ezid kimdir?
Sultan Ezi adıyla da anılan Sultan Ezid, Ezidi inancının merkezi ilahi figürü, Şeyh Adi ve Tavus Meleği Tawusê Melek’le birlikte tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesi veya hipostazından biridir. Gelenekte kimi zaman ilahi varlığın bir tezahürü, kimi zaman kutsal bir melek olarak görünür; kimliği bazen Tavus Meleği’nin kimliğiyle iç içe geçer. Adı, ilahi varlıkla ve Ezidi halkının kimliğiyle yakından ilişkilidir.
Ezidi ilahi üçlüsü nedir?
Ezidi anlayışında tek Tanrı, üç veçhe veya hipostazdan oluşan kutsal bir üçlü aracılığıyla bilinir: Kutsal meleklerin başı ve dünyanın yöneticisi Tavus Meleği Tawusê Melek; ilahi varlığın bir tezahürü olarak anlaşılan büyük veli Şeyh Adi ve Sultan Ezid. Bu üçü, üç ayrı tanrısal varlık olarak değil, tek Tanrı’nın veçheleri olarak anlaşılır; kimlikleri bazen yakın veya örtüşen nitelikte kabul edilir. Üçlü, inancın sağlam tektanrıcılığını zedelemez.
Üçlü, Ezidilerin üç tanrıya taptığı anlamına mı gelir?
Hayır; Ezidilik, her şeyin yaratıcısı tek Tanrı’ya inancın merkezde olduğu tektanrılı bir dindir. Tavus Meleği, Şeyh Adi ve Sultan Ezid’den oluşan üç kutsal veçhe, üç ayrı tanrısal varlık olarak değil, tek Tanrı’nın veçheleri veya hipostazları olarak anlaşılır. Bu, bazı başka tektanrılı geleneklerin tek Tanrı’dan birden fazla veçheyle söz etmesine benzer. Ezidi tektanrıcılığı, tek Tanrı’ya inanç, sağlamdır ve inancın merkezindedir.
Sultan Ezid, tarihsel bir halifeyle bağlantılı mıdır?
Dışarıdan bazı gözlemciler ve araştırmacılar, Sultan Ezid adıyla Emevi halifesi Yezid bin Muaviye arasında tarihsel bir ilişki önermiştir. Ancak Ezidilerin kendileri genellikle böyle bir ilişkiyi reddeder. Sultan Ezid’in inançlarının kutsal ve ilahi figürü, tek Tanrı’nın üç veçhesinden biri olduğunu; tesadüfi saydıkları ad benzerliği dışında tarihsel halifeyle gerçek bir bağlantısı bulunmadığını kabul ederler. Dürüst yaklaşım, onu Ezidilerin kendilerinin anladığı şekilde sunmaktır.
Sultan Ezid, Ezidi halkıyla nasıl bağlantılıdır?
Sultan Ezid’in adı, Ezid veya Ezi, Ezidilerin kendileri için kullandığı adla ve ilahi varlıkla yakından ilişkilidir. Ezidi geleneğinde Sultan Ezid, Ezidi halkının kutsal kökeniyle bağlantılıdır; kutsal bir anlatı, halkın onunla ilişkili biçimde soy bulmasını anlatır. Bu durum, Sultan Ezid’i halkın kutsal kökeni ve adıyla ilişkili bir figür olarak, Ezidilerin kimliğine ve kendini anlama biçimine sıkı biçimde bağlar.
Sultan Ezid, Kürt mirasının parçası mıdır?
Evet; Sultan Ezid, Kürt halkının en eski ve ayırt edici din geleneklerinden biri, başlıca Kurmanci konuşan Ezidilerin izlediği Ezidiliğe aittir. Tek Tanrı’nın üç kutsal veçhesinden biri ve Ezidi halkının kimliğiyle kökenine bağlı bir figür olarak Kürtlerin din mirasının merkezi parçasıdır. Ezidilik, büyük derinliğe ve eski geçmişe sahip yaşayan bir dindir; doğru ve saygılı biçimde anlaşılmayı hak eder.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Ezidilik ve ilahi üçlü - Vikipedi
Ezidilik - Dünya Tarihi Ansiklopedisi
Ezidiler - Encyclopaedia Britannica
Kurdish-History.com: Tawusê Melek