پێشەکی
سوڵتان ئێزید یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترین کەسایەتییەکانی ئایینی ئێزیدی: کەسایەتییەکی خودایی و ناوەندی، یەکێک لە سێ ڕوو یان ئوقنومە پیرۆزەکەی خودای تاک، لە تەنیشت شێخ عەدی و فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک.
ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە کە لە دەوری باوەڕ بە خودای تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، کۆ دەبێتەوە. لە دیدی ئێزیدیدا خودای تاک لە ڕێگەی سێگانەیەکی پیرۆزی ڕوو یان ئوقنومەکانەوە دەناسرێت، سێ کەسایەتیی پیرۆز کە وەک ڕووەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە: فریشتەی تاووس، شێخ عەدی و سوڵتان ئێزید. سوڵتان ئێزید، کە هەندێک جار سوڵتان ئێزیش ناو دەبرێت، کەواتە یەکێکە لە کەسایەتییە ناوەندییەکانی دیدە پیرۆزەکەی ئێزیدی؛ لە نەریتەکەدا هەندێک جار وەک بەرجەستەبوونێکی خودا و هەندێک جار وەک فریشتەیەکی پیرۆز دەردەکەوێت.
ئێزیدیەتی وەک ئایینێکی زیندووی گەلی کورد شایانی ئەوەیە بە دروستی و ڕێزەوە و بەپێی تێگەیشتنی خۆی بناسرێت. سوڵتان ئێزید یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترین کەسایەتییەکانی، یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک. ناسینی سوڵتان ئێزید تێگەیشتنە لە بەشێک لە دڵی دیدی ئێزیدی بۆ خودا، کە لێرەدا وەک خودی ئێزیدییەکان لێی تێدەگەن دەخرێتە ڕوو.
ناوەڕۆک
ڕێزلێگیراو لە نەریتە پیرۆزەکەدا
سوڵتان ئێزید لە میراتی کوردیدا
سوڵتان ئێزید کێیە؟
سوڵتان ئێزید، کە سوڵتان ئێزیش ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی خودایی و ناوەندیی ئایینی ئێزیدییە؛ یەکێک لە سێ ڕوو یان ئوقنومە پیرۆزەکەی خودای تاک، لە تەنیشت شێخ عەدی و فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک. لە دیدی ئێزیدیدا خودای تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، لە ڕێگەی سێگانەیەکی پیرۆزی ڕووەکانەوە دەناسرێت، سێ کەسایەتیی پیرۆز کە وەک ڕوو یان ئوقنومەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە؛ سوڵتان ئێزید سێیەمی ئەمانەیە. لە نەریتەکەدا هەندێک جار وەک بەرجەستەبوونێکی خودی خودا و هەندێک جار وەک فریشتەیەکی پیرۆز دەردەکەوێت، و ناسنامەی هەندێک جار بە نزیکی بە ناسنامەی فریشتەی تاووس و شێخ عەدیەوە بەستراوەتەوە، چونکە هەر سێکیان وەک ڕووەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە. ناوی ئێزید یان ئێزی پەیوەندییەکی نزیکی بە خودا و بە خودی ئەو ناوەوە هەیە کە ئێزیدییەکان خۆیانی پێ ناو دەبەن؛ ڕێز لە سوڵتان ئێزید وەک کەسایەتییەکی ناوەندیی ئایینەکە دەگیرێت، کە لە نەریتەکەدا بە ڕەچەڵەکی خودایی گەلی ئێزیدیەوە بەستراوەتەوە. سوڵتان ئێزید وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک پێگەیەکی ناوەندی و ڕێزلێگیراو لە دیدە پیرۆزەکەی ئێزیدیدا دەگرێت، یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکانی ئایینەکە.
سێگانەی خودایی
بۆ تێگەیشتن لە سوڵتان ئێزید دەبێت لە دیدی ئێزیدی بۆ سێگانەی خودایی تێبگەین، سێ ڕووە پیرۆزەکە کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە دەناسرێت.
لە تێگەیشتنی ئێزیدیدا خودایەکی تاک هەیە، ئافرێنەری هەموو شتێک، کە لە نەریتەکەدا هەندێک جار بە دوور و شاراوە ناو دەبرێت؛ جیهانی ئافراندووە و بە هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی سپاردووە. خودای تاک لە ڕێگەی سێگانەیەکی پیرۆزی ڕوو یان ئوقنومەکانەوە دەناسرێت، سێ کەسایەتیی پیرۆز کە وەک ڕووەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە: یەکەم، فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک، سەرۆکی فریشتە پیرۆزەکان و فەرمانڕەوای جیهان؛ دووەم، شێخ عەدی، پیاوپیرۆزە گەورەکە کە وەک بەرجەستەبوونێکی خودا لێک دەدرێتەوە؛ و سێیەم، سوڵتان ئێزید. ئەم سێیانە وەک ڕوو یان ئوقنومەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە، و هەندێک جار سنووری ناسنامەکانیان ناڕوونە یان بە تێکەڵ بەیەک لێک دەدرێنەوە؛ شێخ عەدی و سوڵتان ئێزید هەندێک جار وەک بەرجەستەبوونەکانی فریشتەی تاووس و هەر سێکیان وەک ڕووەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە. ئەم دیدەی سێگانەی خودایی، سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک، تایبەتمەندییەکی جیاوازی تێگەیشتنی ئێزیدییە لە خودا، و سوڵتان ئێزید سێیەمی ئەم سێ ڕووە پیرۆزەیە. گرنگە لەوە تێبگەین کە ئەم سێگانەیە یەکتاپەرستیی ئایینەکە لاواز ناکات: سێیانەکە ڕووەکانی خودای تاکن، نەک سێ خودای جیاواز. سوڵتان ئێزید وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکە پێگەیەکی ناوەندی لەم دیدە ئێزیدییەدا دەگرێت بۆ خودای تاک کە لە ڕێگەی سێگانە پیرۆزەکەوە دەناسرێت.
خاڵە سەرەکییەکان
سوڵتان ئێزید کەسایەتییەکی خودایی و ناوەندیی ئایینی ئێزیدییە.
لەگەڵ شێخ عەدی و تاووسی مەلەکدا یەکێکە لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک.
لە نەریتەکەدا هەندێک جار وەک خودا و هەندێک جار وەک فریشتەیەکی پیرۆز دەردەکەوێت.
ناسنامەی هەندێک جار بە ناسنامەی فریشتەی تاووسەوە بەستراوەتەوە.
ناوی پەیوەندییەکی نزیکی بە خودا و گەلی ئێزیدیەوە هەیە.
ئێزیدیەتی هەر یەکتاپەرستە: سێیانەکە ڕووەکانی یەک خودان، نەک سێ خودا.
زانیارییە خێراکان
ناو: سوڵتان ئێزید (هەروەها سوڵتان ئێزی، سیڵتان ئێزید)
ئایین: ئێزیدیەتی، ئایینێکی کوردیی یەکتاپەرست
ڕۆڵ: یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک
سێگانەکە: تاووسی مەلەک، شێخ عەدی و سوڵتان ئێزید
دەردەکەوێت وەک: هەندێک جار خودا، هەندێک جار فریشتەیەکی پیرۆز
ناسنامە: هەندێک جار بە فریشتەی تاووسەوە بەستراوەتەوە
پەیوەستە بە: خودا و ڕەچەڵەکی گەلی ئێزیدی
یەکتاپەرستی: سێیانەکە ڕووەکانی یەک خودان، نەک خودای جیاواز
ناوەندە پیرۆزەکە: لالەش، دۆڵە پیرۆزەکە و شوێنی زیارەت
میرات: نەریتێکی ئایینیی زیندووی گەلی کورد
یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکە
گرنگیی ناوەندیی سوڵتان ئێزید وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاکە، سێیەمی سێگانە پیرۆزەکە کە لە دیدی ئێزیدیدا خودای تاک لە ڕێگەیەوە دەناسرێت و بەرجەستە دەبێت.
لە تێگەیشتنی ئێزیدیدا خودای تاک لە ڕێگەی سێ ڕوو یان ئوقنومی پیرۆزەوە دەناسرێت، و سوڵتان ئێزید سێیەمی ئەمانەیە، لە تەنیشت فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک، و پیاوپیرۆزە گەورەکە، شێخ عەدی. سوڵتان ئێزید وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکە بەشدارە لە خودایی، ڕووێکی خودای تاکە لە جیاتی بوونەوەرێکی جیاواز، و بەپێی ئەوە وەک کەسایەتییەکی ناوەندیی ئایینەکە ڕێزی لێ دەگیرێت. پەیوەندی و ناسنامەی سێ ڕووە پیرۆزەکە لە نەریتەکەدا بە نزیک و هەندێک جار تێکەڵ بەیەک لێک دەدرێنەوە، چونکە سێیانەکە ڕووەکانی خودای تاکن؛ سوڵتان ئێزیدیش وەک دووەکەی دیکە لەم یەکێتییە پیرۆزەدا بە ئەوانی دیکەوە بەستراوەتەوە. ئەم پێگەیە وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکە لە دڵی گرنگیی سوڵتان ئێزید دایە، وەک کەسایەتییەکی ناوەندیی دیدی ئێزیدی بۆ خودا دەیناسێنێت، یەکێک لە سێیانە پیرۆزەکە کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە دەناسرێت. سوڵتان ئێزید وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک پێگە ڕێزلێگیراو و ناوەندییەکەی لە ئایینی ئێزیدیدا دەگرێت، یەکێک لە سێگانە پیرۆزەکە لە دڵی تێگەیشتنی ئێزیدی لە خودادا.
خودا، فریشتە و بەرجەستەبوون
تایبەتمەندییەکی جیاوازی سوڵتان ئێزید لە نەریتی ئێزیدیدا ئەوەیە کە بە شێوەی جیاواز دەردەکەوێت، هەندێک جار وەک بەرجەستەبوونێکی خودی خودا و هەندێک جار وەک فریشتەیەکی پیرۆز؛ ئەمە سروشتی دەوڵەمەند و هەندێک جار گۆڕاوی دیدی ئێزیدی بۆ خودا دەنوێنێت.
لە نەریتە پیرۆزەکەی ئێزیدییەکاندا بە زیاتر لە یەک شێوە باسی سوڵتان ئێزید دەکرێت: هەندێک جار وەک بەرجەستەبوونێکی خودا، ڕووێکی خودی خودای تاک، و هەندێک جار وەک فریشتە یان بوونەوەرێکی پیرۆز. ئەمە سروشتی دیدی ئێزیدی بۆ خودا دەنوێنێت، کە خودای تاک و هەڵقوڵاوە پیرۆزەکان یان فریشتەکانی و ڕووە پیرۆزەکانی تێیدا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند و هەندێک جار گۆڕاو لێک دەدرێنەوە؛ خودا لە کەسایەتییە پیرۆزە جیاوازەکاندا بەرجەستە دەبێت کە ناسنامەکانیان دەتوانن بە نزیکی بەیەکەوە بەسترابن. نزیکی و هەندێک جار تێکەڵبوونی ناسنامەکانی سێ ڕووە پیرۆزەکە، فریشتەی تاووس و شێخ عەدی و سوڵتان ئێزید، بەشێکە لەم دیدە دەوڵەمەندە؛ خودا تێیدا لە ڕێگەی کەسایەتییە پیرۆزەکانەوە دەناسرێت کە بەشدارن لە خودای تاک و بەرجەستەی دەکەن. سوڵتان ئێزید، کە هەندێک جار وەک خودا و هەندێک جار وەک فریشتەیەکی پیرۆز دەردەکەوێت، بەشێکە لەم تێگەیشتنە تایبەتە ئێزیدییە لە خودای بەرجەستەبوو. ئەم سروشتە فرەلایەنەی سوڵتان ئێزید، وەک ڕووی خودایی و بەرجەستەبوون و فریشتەی پیرۆز، تایبەتمەندییەکی جیاوازی پێگەیەتی لە نەریتەکەدا؛ دیدە دەوڵەمەندە ئێزیدییەکە دەنوێنێت بۆ خودای تاک کە لە ڕێگەی کەسایەتییە پیرۆزەکانەوە دەناسرێت و بەرجەستە دەبێت. ئەمە بەشێکە لەوەی سوڵتان ئێزید دەکاتە کەسایەتییەکی ناوەندی و سەرنجڕاکێشی دیدە پیرۆزەکەی ئێزیدی.
سوڵتان ئێزید و گەلی ئێزیدی
لە نەریتی ئێزیدیدا سوڵتان ئێزید بە خودی ناسنامە و ڕەچەڵەکی گەلی ئێزیدیەوە بەستراوەتەوە، ناوی پەیوەندییەکی نزیکی بەو ناوەوە هەیە کە ئێزیدییەکان خۆیانی پێ ناو دەبەن.
ناوی سوڵتان ئێزید، ئێزید یان ئێزی، پەیوەندییەکی نزیکی بە خودا و بەو ناوەوە هەیە کە ئێزیدییەکان خۆیانی پێ ناو دەبەن؛ لە ڕاستیدا ئێزیدییەکان هەندێک جار خۆیان بە ناوی پەیوەست بە ئێزی یان ئێزید ناو دەبەن، ناوەکان کە بە خوداوە بەستراونەتەوە. لە نەریتی ئێزیدیدا سوڵتان ئێزید بە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەی گەلی ئێزیدیەوە پەیوەستە، و ڕوایەتێکی پیرۆز باسی ڕەچەڵەکی ئێزیدییەکان لە پەیوەندی بە ئەوەوە دەکات، کە فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک، لە ڕوایەتە پیرۆزەکەدا بەشدارە. ئەم پەیوەندییە سوڵتان ئێزید بە نزیکی بە ناسنامە و خۆتێگەیشتنی گەلی ئێزیدیەوە دەبەستێتەوە، وەک کەسایەتییەک کە بە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکە و خودی ناویانەوە بەستراوەتەوە. نزیکیی ناوی سوڵتان ئێزید لە ناوی خودی ئێزیدییەکان پێگەی ناوەندیی ئەم کەسایەتییە خوداییە لە دید و ناسنامە پیرۆزەکەی ئێزیدیدا دەنوێنێت. ئەم پەیوەندییە بە گەلی ئێزیدی و ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەیانەوە لایەنێکی گرنگە لە بایەخی سوڵتان ئێزید، کەسایەتییە خوداییەکە بە ناسنامە و خۆتێگەیشتنی کۆمەڵگەکەوە دەبەستێتەوە. سوڵتان ئێزید وەک کەسایەتییەکی پەیوەست بە ڕەچەڵەک و ناسنامەی پیرۆزی گەلی ئێزیدی پێگەیەکی تایبەت و ناوەندی لە ئایینەکەدا دەگرێت، یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین کەسایەتییەکانی دیدە پیرۆزەکەی ئێزیدی.
ڕێزلێگیراو لە نەریتە پیرۆزەکەدا
لە سەرتاسەری نەریتە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدیدا ڕێز لە سوڵتان ئێزید دەگیرێت، لە سروودەکان و ڕوایەتە پیرۆزەکان و ژیانی ئایینییەکەیدا، وەک یەکێک لە کەسایەتییە ناوەندییەکانی دیدی خودایی.
لە ئایینی ئێزیدیدا سوڵتان ئێزید وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک لە سەرتاسەری نەریتە پیرۆزەکەدا ڕێزی لێ دەگیرێت. سروودە پیرۆزەکانی ئایینەکە، قەولەکان، کە بە زمانی کوردی دەوترێن، ستایشی خودای تاک و ڕووە پیرۆزەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکانی دەکەن و زانیارییە پیرۆزەکانی نەریتەکە دەپارێزن و دەیانگوازنەوە؛ ڕێز لە سوڵتان ئێزید لە ناو کەسایەتییە خوداییە ناوەندییەکاندا دەگیرێت. دۆڵی پیرۆزی لالەش، ناوەندی پیرۆز و شوێنی زیارەتی ئایینەکە، و ڕۆژژمێری ئایینی و جەژنەکان و ڕێوڕەسمەکانی ئێزیدییەکان هەموویان بە دیدی خودای تاک و ڕووە پیرۆزەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکانیەوە پەیوەستن، کە سوڵتان ئێزید لە ناویاندا ناوەندییە. ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزید بەشێکە لە خواپەرستیی فراوانتری ئێزیدی بۆ خودای تاک کە لە ڕێگەی ڕووە پیرۆزەکانیەوە دەناسرێت و لە کەسایەتییە پیرۆزەکانیدا بەرجەستە دەبێت، کە شێخ عەدی و بوونەوەرە پیرۆزەکانی هەفت سڕ لە ناویاندا هەن. ئەم ڕێزگرتنە لە نەریتە پیرۆزەکەدا پێگەی ناوەندیی سوڵتان ئێزید لە ئایینی ئێزیدیدا دەنوێنێت، یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک کە لە سروودەکان و شوێنە پیرۆزەکان و ژیانی ئایینیی کۆمەڵگەکەدا ڕێزی لێ دەگیرێت. ڕێزگرتن لە سوڵتان ئێزید لە ڕێگەی نەریتە پیرۆزەکەوە دەپارێزرێت و دەگوازرێتەوە، کەسایەتییە خوداییە ناوەندییەکە کە لە دیدە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدیدا ڕێزی لێ دەگیرێت.
هێما و واتا
سوڵتان ئێزید لە هەموو شتێک زیاتر دیدی ئێزیدی بەرجەستە دەکات بۆ خودای تاک کە لە ڕێگەی ڕووە پیرۆزەکانەوە دەناسرێت، یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکە کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە دەناسرێت و بەرجەستە دەبێت. وەک یەکێک لە سێیانە پیرۆزەکە، تێگەیشتنە دەوڵەمەندە ئێزیدییەکە لە خودا دەنوێنێت کە لە کەسایەتییە پیرۆزەکاندا بەرجەستە دەبێت.
سوڵتان ئێزید هەروەها نزیکیی خودا لە گەلی ئێزیدی بەرجەستە دەکات، ناوی بە خودی ناسنامە و ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەیانەوە بەستراوەتەوە، هەروەها سروشتی دەوڵەمەند و فرەلایەنی دیدی ئێزیدی بۆ خودا، کە وەک ڕووی خودایی و بەرجەستەبوون و فریشتەی پیرۆز دەردەکەوێت. لە هەموو ئەمانەدا سوڵتان ئێزید یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترین و ناوەندیترین کەسایەتییەکانی ئایینی ئێزیدی، کە خودای تاکی ناسراو لە ڕێگەی ڕووە پیرۆزەکانەوە و بەرجەستەبوونی خودا و نزیکیی خودا لە گەلی ئێزیدی بەرجەستە دەکات. یەکێکە لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک، لە تەنیشت فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک، و پیاوپیرۆزە گەورەکە، شێخ عەدی، یەکێک لە جیاوازترین و قووڵترین تایبەتمەندییەکانی میراتی ئایینیی کورد. دیدی خودای تاک کە لە ڕێگەی سێگانە پیرۆزەکەوە دەناسرێت یەکێکە لە کۆنترین و جوانترین دیدە ئایینییە پارێزراوەکانی ناو گەلی کورد.
سوڵتان ئێزید لە میراتی کوردیدا
سوڵتان ئێزید هی ئێزیدیەتییە، یەکێک لە کۆنترین و جیاوازترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد، ئایینێکی زیندووی زۆر کۆن و جوان. وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک، پێگەیەکی ناوەندی لە میراتی ئایینیی کورددا دەگرێت.
ئێزیدیەتی ئایینێکە کورد پەیڕەوی دەکەن، بە تایبەتی ئێزیدییە کورمانجی‌ئاخێوەکان، و یەکێکە لە جیاوازترین و کۆنترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد کە دیدێکی زۆر کۆن بۆ خودا دەپارێزێت. سوڵتان ئێزید وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک و کەسایەتییەکی پەیوەست بە خودی ناسنامە و ڕەچەڵەکی گەلی ئێزیدی، کەواتە بەشێکی ناوەندیی میراتی ئایینیی کوردە. کۆمەڵگەی ئێزیدی ئایینەکە و دیدەکەی بۆ خودای تاک، کە لە ڕێگەی ڕووە پیرۆزەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکانیەوە دەناسرێت، بە درێژایی چەندین سەدە پاراستووە، زۆرجار لە ڕووبەڕووبوونەوەی چەوساندنەوەی توند و تێگەیشتنی هەڵەدا؛ نەریتەکە شایانی ئەوەیە بە دروستی و ڕێزەوە، وەک ئایینێکی زیندووی قووڵ و کۆن، بناسرێت و تێی بگەین. ئێزیدیەتی وەک یەکێک لە جیاوازترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد، بە دیدەکەی بۆ سوڵتان ئێزید و سێگانەی خودایی، بەشێکی بەهادارە لە میراتی ڕۆحیی کورد. لە خستنەڕووی سوڵتان ئێزیددا کەواتە یەکێک لە قووڵترین و ناوەندیترین کەسایەتییەکانی میراتی ئایینیی گەلی کورد دەخەینە ڕوو، یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک، وەک خودی ئێزیدییەکان لێی تێدەگەن.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا سێگانەی خودایی واتای ئەوەیە ئێزیدییەکان سێ خودا دەپەرستن؟ نەخێر؛ ئەمە تێگەیشتنێکی هەڵە دەبێت. ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە کە لە دەوری باوەڕ بە خودای تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، کۆ دەبێتەوە. سێ ڕووە پیرۆزەکە، فریشتەی تاووس و شێخ عەدی و سوڵتان ئێزید، وەک ڕوو یان ئوقنومەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە، نەک وەک سێ خوداوەندی جیاواز، هاوشێوەی ئەوەی هەندێک نەریتی یەکتاپەرستی دیکە بە زیاتر لە یەک ڕوو باسی خودای تاک دەکەن. سێ ڕووە پیرۆزەکە ڕێگایەکن بۆ تێگەیشتن لە خودای تاک و نزیکبوونەوە لێی؛ یەکتاپەرستیی ئێزیدی، باوەڕ بە یەک خودا، لە ئایینەکەدا جێگیر و ناوەندییە.
ئایا سوڵتان ئێزید هەمان خەلیفەی ئەمەوییە کە ناوێکی هاوشێوەی هەیە؟ ئەمە پرسیارێکە لە دەرەوە مشتومڕی زۆری لەسەر کراوە و دەبێت بە وردی و ڕاستگۆیی مامەڵەی لەگەڵ بکرێت. هەندێک چاودێر و توێژەری دەرەکی پەیوەندییەکی مێژووییان لە نێوان ناوی سوڵتان ئێزید و خەلیفەی ئەمەوی یەزید کوڕی معاویەدا پێشنیار کردووە، و هەندێک ڕوایەت پەرەسەندنێک دەگێڕنەوە کە بەهۆیەوە ڕێزگرتن لە کەسایەتییەکی لەو جۆرە خرایە ناو نەریتەکە. بەڵام خودی ئێزیدییەکان بە گشتی هەر پەیوەندییەکی لەو جۆرە ڕەت دەکەنەوە، پێیان وایە لە تێگەیشتنی ئایینییاندا سوڵتان ئێزید کەسایەتییەکی پیرۆز و خوداییە، یەکێک لە سێ ڕووەکەی خودای تاک، و جگە لە هاوشێوەییەکی ناو کە بە ڕێکەوتی دەزانن، هیچ پەیوەندییەکی ڕاستەقینەی بە خەلیفە مێژووییەکەوە نییە. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ئەوەیە سوڵتان ئێزید وەک خودی ئێزیدییەکان لێی تێدەگەن بخەینە ڕوو، وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و خودایی ئایینەکەیان، و لە هەمان کاتدا ئاماژە بەوە بکەین کە پرسیاری ڕەگی مێژوویی ناوەکە بابەتی مشتومڕی توێژەرە دەرەکییەکانە، ڕایان لەسەری جیاوازە و خودی ئێزیدییەکانیش ڕەتی دەکەنەوە. ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە لە ناو ئایینی ئێزیدیدا سوڵتان ئێزید کەسایەتییەکی پیرۆز و خوداییە، یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک.
ئایا سەرۆکی فریشتە پیرۆزەکان، فریشتەی تاووس، بوونەوەرێکی خراپە؟ نەخێر، و دەبێت ئەمە بە ڕوونی بوترێت، چونکە سەرچاوەی بوهتانێکی گەورە و زیانبەخشە. لە ئایینی ئێزیدیدا تاووسی مەلەک سەرۆکی فریشتە پیرۆزەکانە، بوونەوەرێکی تەواو چاک و خێرخواز. هەر پەیوەستکردنێکی ئەو یان کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینەکە بە خراپەوە تێگەیشتنێکی هەڵەیە کە ڕەگی لە گریمانەکانی دەرەکییەکان دایە؛ بە تەواوی نامۆیە بە ئایینی ئێزیدی و ئایینەکە ڕەتی دەکاتەوە، سووکایەتییە و نادروستە و بۆ پاساودانی چەندین سەدە چەوساندنەوەی دڕندانە بەکارهاتووە. ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرست و نادووانەگەرایە کە کەسایەتییە پیرۆزەکان تێیدا بە تەواوی چاکن، خودای تاک و ڕوو و هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاووسی مەلەک: فریشتەی تاووس، یەکەمی سێ ڕووە پیرۆزەکە
شێخ عەدی: پیاوپیرۆزە گەورەکە، دووەمی سێ ڕووە پیرۆزەکە
هەفت سڕ: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدی
ئێزدینا میر: کەسایەتییەکی پیرۆز و باوباپیری شێخە شەمسەنییەکان
نەورۆز: جەژنی ساڵی نوێی جیهانی کوردی
شاماران: شاژنی مارە پیرۆزەکەی فۆلکلۆری کوردی
زەردەشت: پێغەمبەری ئایینی ئێرانیی کۆن
سیمورغ: باڵندە ئەفسانەییە گەورەکەی ئەفسانەی ئێرانی
پرسیارە باوەکان
سوڵتان ئێزید لە ئایینی ئێزیدیدا کێیە؟
سوڵتان ئێزید، کە سوڵتان ئێزیش ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی خودایی و ناوەندیی ئایینی ئێزیدییە؛ یەکێک لە سێ ڕوو یان ئوقنومە پیرۆزەکەی خودای تاک، لە تەنیشت شێخ عەدی و فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک. لە نەریتەکەدا هەندێک جار وەک بەرجەستەبوونێکی خودا و هەندێک جار وەک فریشتەیەکی پیرۆز دەردەکەوێت، و ناسنامەی هەندێک جار بە فریشتەی تاووسەوە بەستراوەتەوە. ناوی پەیوەندییەکی نزیکی بە خودا و خودی ناسنامەی گەلی ئێزیدیەوە هەیە.
سێگانەی خودایی ئێزیدی چییە؟
لە تێگەیشتنی ئێزیدیدا خودای تاک لە ڕێگەی سێگانەیەکی پیرۆزی سێ ڕوو یان ئوقنومەوە دەناسرێت: فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک، سەرۆکی فریشتە پیرۆزەکان و فەرمانڕەوای جیهان؛ شێخ عەدی، پیاوپیرۆزە گەورەکە کە وەک بەرجەستەبوونێکی خودا لێک دەدرێتەوە؛ و سوڵتان ئێزید. ئەم سێیانە وەک ڕووەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە، نەک وەک سێ خوداوەندی جیاواز، و ناسنامەکانیان هەندێک جار بە نزیک یان تێکەڵ بەیەک لێک دەدرێنەوە. سێگانەکە یەکتاپەرستیی جێگیری ئایینەکە لاواز ناکات.
ئایا سێگانەکە واتای ئەوەیە ئێزیدییەکان سێ خودا دەپەرستن؟
نەخێر؛ ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە کە لە دەوری باوەڕ بە خودای تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، کۆ دەبێتەوە. سێ ڕووە پیرۆزەکە، فریشتەی تاووس و شێخ عەدی و سوڵتان ئێزید، وەک ڕوو یان ئوقنومەکانی خودای تاک لێک دەدرێنەوە، نەک وەک سێ خوداوەندی جیاواز، هاوشێوەی ئەوەی هەندێک نەریتی یەکتاپەرستی دیکە بە زیاتر لە یەک ڕوو باسی خودای تاک دەکەن. یەکتاپەرستیی ئێزیدی، باوەڕ بە یەک خودا، لە ئایینەکەدا جێگیر و ناوەندییە.
ئایا سوڵتان ئێزید بە خەلیفەیەکی مێژووییەوە پەیوەستە؟
هەندێک چاودێر و توێژەری دەرەکی پەیوەندییەکی مێژووییان لە نێوان ناوی سوڵتان ئێزید و خەلیفەی ئەمەوی یەزید کوڕی معاویەدا پێشنیار کردووە. بەڵام خودی ئێزیدییەکان بە گشتی هەر پەیوەندییەکی لەو جۆرە ڕەت دەکەنەوە؛ پێیان وایە سوڵتان ئێزید کەسایەتییەکی پیرۆز و خودایی ئایینەکەیانە، یەکێک لە سێ ڕووەکەی خودای تاک، و جگە لە هاوشێوەییەکی ناو کە بە ڕێکەوتی دەزانن، هیچ پەیوەندییەکی ڕاستەقینەی بە خەلیفە مێژووییەکەوە نییە. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ئەوەیە وەک خودی ئێزیدییەکان لێی تێدەگەن بیخەینە ڕوو.
سوڵتان ئێزید چۆن بە گەلی ئێزیدیەوە پەیوەستە؟
ناوی سوڵتان ئێزید، ئێزید یان ئێزی، پەیوەندییەکی نزیکی بە خودا و بەو ناوەوە هەیە کە ئێزیدییەکان خۆیانی پێ ناو دەبەن. لە نەریتی ئێزیدیدا سوڵتان ئێزید بە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەی گەلی ئێزیدیەوە پەیوەستە و ڕوایەتێکی پیرۆز باسی ڕەچەڵەکیان لە پەیوەندی بە ئەوەوە دەکات. ئەمە سوڵتان ئێزید بە نزیکی بە ناسنامە و خۆتێگەیشتنی گەلی ئێزیدیەوە دەبەستێتەوە، وەک کەسایەتییەکی پەیوەست بە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکە و خودی ناویان.
ئایا سوڵتان ئێزید بەشێکە لە میراتی کوردی؟
بەڵێ؛ سوڵتان ئێزید هی ئێزیدیەتییە، یەکێک لە کۆنترین و جیاوازترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد کە بە تایبەتی ئێزیدییە کورمانجی‌ئاخێوەکان پەیڕەوی دەکەن. وەک یەکێک لە سێ ڕووە پیرۆزەکەی خودای تاک و کەسایەتییەکی پەیوەست بە ناسنامە و ڕەچەڵەکی گەلی ئێزیدی، بەشێکی ناوەندیی میراتی ئایینیی کوردە. ئێزیدیەتی ئایینێکی زیندووی زۆر قووڵ و کۆنە، شایانی ئەوەیە بە دروستی و ڕێزەوە بناسرێت.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
ئێزیدیەتی و سێگانەی خودایی ـ Wikipedia
ئێزیدیەتی ـ World History Encyclopedia
ئێزیدییەکان ـ Encyclopaedia Britannica