پێشەکی
هەفت سڕ، یان حەوت نهێنی و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، لە بنەڕەتی ئایینی ئێزیدیدان: حەوت فریشتە کە لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون و پێش جیهان لە ڕووناکیی خودی ئەو ئافرێنراون، خودا چاودێریی هەموو ئافراندەکەی بەوان سپاردووە و تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، سەرۆکیانە.
ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە کە لە دەوری باوەڕ بە خودایەکی تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، کۆ دەبێتەوە. لە دیدی ئێزیدیدا خودا لە ڕووناکیی خۆی حەوت بوونەوەرە پیرۆز یان فریشتەی هێنایە بوون و چاودێریی جیهانی بەوان سپارد. ئەم حەوتە، کە بە هەفت سڕ یان حەوت نهێنی ناسراون، لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون و بەشدارن لە جەوهەری خودایی ئەو، و خودا لە ڕێگەی ئەوانەوە جیهان ڕێک دەخات و بەردەوامیی پێ دەبەخشێت. لە جیهاندا لە ڕێگەی نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانیان، پیاوپیرۆزە گەورەکانی ئایینەکە، بەرجەستە دەبن.
ئێزیدیەتی وەک ئایینێکی زیندووی گەلی کورد شایانی ئەوەیە بە دروستی و ڕێزەوە و بەپێی تێگەیشتنی خۆی بناسرێت. هەفت سڕ بنەمای دیدی ئێزیدین بۆ خودا و ڕێکخستنی پیرۆزی جیهان، و ناسینیان تێگەیشتنە لە دڵی یەکێک لە کۆنترین و جیاوازترین نەریتە ئایینییەکانی کورد. ئەم وتارە وەک خودی ئێزیدییەکان لێیان تێدەگەن دەیانخاتە ڕوو، وەک هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک.
ناوەڕۆک
حەوتەکە و نوێنەرە زەمینییەکانیان
هەفت سڕ چین؟
هەفت سڕ، بە واتای حەوت نهێنی، حەوت بوونەوەرە پیرۆز یان فریشتەکانی ئایینی ئێزیدین؛ لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون و خودا لە ڕێگەی ئەوانەوە جیهان ڕێک دەخات و چاودێریی دەکات. لە تێگەیشتنی ئێزیدیدا خودای تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، پێش ئافراندنی ئەم جیهانە لە ڕووناکیی خۆی حەوت بوونەوەرە پیرۆزی هێنایە بوون و چاودێری و بەڕێوەبردنی هەموو ئافراندەکەی بەوان سپارد. ئەم حەوتە هەفت سڕن، حەوت نهێنی یان حەوت فریشتە، و بەشدارن لە جەوهەری خودایی ئەو خودایەی لێیەوە هەڵقوڵاون. پێشەنگ و ڕابەر و سەرۆکیان تاووسی مەلەکە، فریشتەی تاووس، کە خودا دەسەڵاتی بەسەر جیهاندا پێ بەخشیوە. حەوتەکە لە جیهاندا لە ڕێگەی نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانیان، پیاوپیرۆزە گەورەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینەکە، بەرجەستە دەبن؛ هەفت سڕ بەوە لێک دەدرێنەوە کە لەواندا ئامادەن یان جەستەیان گرتووە. هەفت سڕ کەواتە بنەمای دیدی ئێزیدین بۆ خودا و جیهان، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک کە خودا لە ڕێگەیانەوە چاودێریی ئافراندەکە دەکات و بەردەوامیی پێ دەبەخشێت، حەوت نهێنییەکە لە دڵی ئایینی ئێزیدیدا.
واتای ناوەکە
ناوی هەفت سڕ لە دوو وشەی کوردی پێک هاتووە: هەفت، بە واتای حەوت، و سڕ (یان سور)، بە واتای نهێنی یان ڕاز، بە مانای جەوهەرێکی شاراوە و پیرۆز. ناوەکە بەیەکەوە واتای حەوت نهێنی دەگەیەنێت، حەوت جەوهەر یان بوونەوەرە پیرۆزەکە.
ئەم ناوە سروشتی قووڵی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە دەردەبڕێت، چونکە نهێنین؛ ڕاستییەکی پیرۆز و شاراوە کە لە خودای تاکەوە هەڵدەقوڵێن و بەشدارن لە جەوهەری خودایی ئەو. وشەی سڕ، نهێنی، ئاماژە بە جەوهەری خودایی یان ڕاستییە پیرۆزەکە دەکات کە فریشتەکان لێی ئافرێنراون و لە ناخیاندا هەڵی دەگرن؛ هەندێک جار بە سوری خودا، خودی جەوهەری خودایی، ناو دەبرێت. هەفت سڕ کەواتە تەنها حەوت بوونەوەری ئافرێنراو نین، بەڵکو حەوت نهێنیی پیرۆزن، حەوت هەڵقوڵاو لە جەوهەرە تاکە خوداییەکە کە بەشدارن لە سروشتی ئەو خودایەی لێیەوە دێن. حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە هەر بە سادەیی حەوت فریشتەش ناو دەبرێن، و ناوی هەفت سڕ تایبەتمەندییان وەک نهێنیی پیرۆز دەگرێتەوە، حەوت هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک. واتای ناوەکە کەواتە سروشتی بنەڕەتییان دەردەخات؛ حەوت نهێنی، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی جەوهەرە تاکە خوداییەکە، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە بنەڕەتی دیدی ئێزیدیدا بۆ خودا و جیهان.
خاڵە سەرەکییەکان
هەفت سڕ حەوت نهێنی یان حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدین.
ئێزیدیەتی یەکتاپەرستە؛ حەوتەکە لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون.
خودا پێش ئافراندنی ئەم جیهانە لە ڕووناکیی خۆی ئافراندوونی.
خودا چاودێری و بەڕێوەبردنی هەموو ئافراندەکەی بەوان سپاردووە.
ڕابەر و سەرۆکیان تاووسی مەلەکە، فریشتەی تاووس.
لە جیهاندا لە ڕێگەی نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانەوە بەرجەستە دەبن.
زانیارییە خێراکان
ناو: هەفت سڕ (حەوت نهێنی)؛ حەوت فریشتە یان بوونەوەرە پیرۆزەکان
ئایین: ئێزیدیەتی، ئایینێکی کوردیی یەکتاپەرست
سروشت: حەوت بوونەوەرە پیرۆز، هەڵقوڵاوەکان لە خودای تاک
ئافرێنراون لە: ڕووناکیی خودی خودا (نوور)، پێش ئەم جیهانە
ڕۆڵ: خودا چاودێریی هەموو ئافراندەکەی بەوان سپاردووە
ڕابەر: تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس
سڕ / سور: ئەو جەوهەر یان نهێنییە خوداییەی لە خوداوە بەشیان پێ بەخشراوە
بەرجەستە دەبن لە: نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانیان، پیاوپیرۆزە گەورەکان
دەقە پیرۆزەکان: قەولە ئێزیدییەکان (سروودە پیرۆزەکان)
ناوەندە پیرۆزەکە: لالەش، دۆڵە پیرۆزەکە و شوێنی زیارەت
هەڵقوڵاوەکان لە خودای تاک
یەکەمین و بنەڕەتیترین ڕاستیی هەفت سڕ ئەوەیە کە لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون، لە ڕووناکیی خۆیەوە هاتوونەتە بوون و بەشدارن لە جەوهەری خودایی ئەو. ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە خودای جیاواز نین، بەڵکو هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاکن.
لە تێگەیشتنی ئێزیدیدا خودایەکی تاک هەیە، ئافرێنەری هەموو شتێک، کە بە ناوی زۆر ناسراوە و لە هەموو شتە ئافرێنراوەکان تێدەپەڕێت. خودا لە ڕووناکیی خۆی، ڕووناکیی خودایی یان نوور، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی هێنایە بوون، هەفت سڕ، کە کەواتە لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون و لە ناخیاندا بەشێک لە جەوهەری خودایی ئەو، نهێنییە پیرۆزەکە یان سور، هەڵدەگرن. حەوتەکە خوداوەندی سەربەخۆ نین، بەڵکو بوونەوەری پیرۆزن کە لە خودای تاکەوە هەڵدەقوڵێن و بەشدارن لە سروشتی ئەو؛ ئەو ڕێگایەن کە خودای تاک لە جیهاندا کاری پێ دەکات و چاودێریی جیهانی پێ دەکات. لەم ڕووەوە هەفت سڕ لەوانەیە بەو شێوەیە بەراورد بکرێن کە نەریتە یەکتاپەرستەکانی دیکە باسی فریشتە یان هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک دەکەن؛ بوونەوەرانێک کە خودا لە ڕێگەیانەوە کار دەکات و لە هەمان کاتدا هەر تاکە. نزیکیی حەوتەکە لە خودای تاک ئەوەندە زۆرە کە لە دیدی ئێزیدیدا کەسایەتییە پێشەنگەکانی ڕێکخستنی خودایی، خودای تاک و هەڵقوڵاوە سەرەکییەکانی، وەک یەکێتییەکی پیرۆز لێک دەدرێنەوە. ئەم ڕاستییە کە هەفت سڕ لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون و خودای جیاواز نین، بنەمای تێگەیشتنێکی دروستە لە ئایینی ئێزیدی و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە؛ هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی جەوهەرە تاکە خوداییەکە، حەوت نهێنی کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان ڕێک دەخات و چاودێریی دەکات.
سپاردنی جیهان
بەشێکی ناوەندیی دیدی ئێزیدی ئەوەیە کە خودا دوای هێنانە بوونی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، چاودێری و بەڕێوەبردنی هەموو ئافراندەکەی بەوان سپاردووە، بە جۆرێک هەفت سڕ چاودێرە خوداییەکانی جیهانن.
لە تێگەیشتنی ئێزیدیدا خودای تاک دوای ئافراندنی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە ڕووناکیی خۆی، چاودێریی هەموو کاروباری جیهانی بەوان سپارد، ڕێکخستن و بەردەوام‌ڕاگرتن و بەڕێوەبردنی ئافراندەکەی خستە ئەستۆیان. کەواتە جیهان لە ژێر چاودێریی هەفت سڕدایە، حەوت نهێنی کە لە جیاتی ئەو خودایە تاکەی لێیەوە هەڵقوڵاون ڕێکی دەخەن و بەردەوامیی پێ دەبەخشن. پێشەنگ لەم چاودێرییەدا تاووسی مەلەکە، ڕابەری حەوتەکە، کە خودا دەسەڵاتی بەسەر جیهاندا پێ بەخشیوە؛ بۆیە وەک ئەو کەسە ڕێزی لێ دەگیرێت کە لە ژێر دەسەڵاتی خودادا بەرپرسیاری ئافراندەکەی لە ئەستۆدایە. ئەم سپاردنی جیهانە بە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە دیدی ئێزیدی دەردەبڕێت بۆ خودایەک کە دەئافرێنێت و دواتر لە ڕێگەی هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانیەوە ئافراندەکەی ڕێک دەخات؛ هەفت سڕ ئەو ڕێگایەن کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە چاودێریی جیهان دەکات و بەڕێوەی دەبات. سپاردنی جیهان بە حەوتەکە کەواتە تایبەتمەندییەکی سەرەکیی تێگەیشتنی ئێزیدییە لە خودا و ئافراندن، حەوت نهێنی وەک چاودێرە خوداییەکانی جیهان کە لە جیاتی خودای تاک ڕێکی دەخەن و بەردەوامیی پێ دەبەخشن. هەفت سڕ وەک ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەی خودا ئافراندەکەی بەوان سپاردووە لە بنەڕەتی ئایینی ئێزیدیدا جێ دەگرن، حەوت هەڵقوڵاو کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە چاودێریی جیهان دەکات.
حەوتەکە و نوێنەرە زەمینییەکانیان
بەشێکی تایبەتی تێگەیشتنی ئێزیدی لە هەفت سڕ ئەوەیە کە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە جیهاندا لە ڕێگەی نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانیان بەرجەستە دەبن؛ پیاوپیرۆزە گەورەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینەکە کە حەوتەکە بەوە لێک دەدرێنەوە لەواندا ئامادەن.
لە نەریتی ئێزیدیدا حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی هەفت سڕ تەنها ڕاستیی ئاسمانی نین، بەڵکو لە جیهاندا لە ڕێگەی کەسایەتییە پیرۆزە زەمینییەکان بەرجەستە دەبن؛ پیاوپیرۆزە گەورەکانی ئایینەکە کە بە نوێنەر یان بەرجەستەبوونە زەمینییەکانی حەوتەکە دادەنرێن. لە پێش ئەم کەسایەتییە پیرۆزانەدا شێخ عەدییە، پیاوپیرۆزە گەورەکەی ئایینەکە، کە وەک بەرجەستەبوونێکی خودایی لێک دەدرێتەوە و پەیوەندییەکی نزیکی بە سەرۆکی حەوتەکەوە هەیە. کەسایەتییە پیرۆزەکانی دیکەی ئایینەکە، وەک شێخ شەمس، فەخرەدین، ناسردین، سەجادین و ئەوانی دیکە، بە نوێنەرە زەمینییەکانی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە دادەنرێن، پیاوپیرۆزە گەورەکان کە هەفت سڕ لەواندا لە جیهان ئامادەن. لە ڕێگەی ئەم کەسایەتییە پیرۆزانەوە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە جیهان و لە مێژووی ئایینەکەدا ئامادە و چالاک دەبن، نهێنییە ئاسمانییەکان لە پیاوپیرۆزە گەورەکاندا بەرجەستە دەبن. ئەم تێگەیشتنە کە حەوتەکە لە نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانیاندا بەرجەستەن، بەشێکی تایبەت و گرنگی دیدی ئێزیدییە، هەفت سڕی ئاسمانی بە پیاوپیرۆزە گەورەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینەکەوە دەبەستێتەوە؛ حەوت نهێنی لە ڕێگەی بەرجەستەبوونە زەمینییەکانیانەوە لە جیهاندا ئامادە دەبن. ئەمە یەکێکە لەو ڕێگایانەی ئایینی ئێزیدی بەوان نزیکیی خودا لە جیهان تێدەگات، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک کە لە پیاوپیرۆزە گەورەکانی نەریتەکەدا بەرجەستە دەبن.
هەفت سڕ و ڕێکخستنی پیرۆز
هەفت سڕ لە بنەڕەتی هەموو ڕێکخستنە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدیدا جێ دەگرن؛ حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان ڕێک دەخات، و لە سروودە پیرۆزەکان و شوێنە پیرۆزەکانی نەریتەکەدا ڕێزیان لێ دەگیرێت.
لە ئایینی ئێزیدیدا حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە دڵی دیدە پیرۆزەکەدان بۆ خودا و جیهان، و لە سەرتاسەری ژیانی ئایینیی کۆمەڵگەکەدا ڕێزیان لێ دەگیرێت. سروودە پیرۆزەکانی ئایینەکە، قەولەکان، کە بە زمانی کوردی دەوترێن، ستایشی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە و خودای تاک و ئەو کەسایەتییە پیرۆزانە دەکەن کە حەوتەکە لەواندا بەرجەستە دەبن، و زانیارییە پیرۆزەکانی نەریتەکە دەپارێزن و دەیانگوازنەوە. دۆڵی پیرۆزی لالەش، ناوەندی پیرۆز و شوێنی زیارەتی ئایینەکە، پەیوەستە بە پیاوپیرۆزە گەورەکان کە حەوتەکە لەواندا بەرجەستە دەبن، لە هەموویان زیاتر شێخ عەدی، کە مەزارە پیرۆزەکەی لەوێیە. ڕۆژژمێرە پیرۆزەکە، جەژنەکان و ڕێکخستنی ئایینیی ئایینەکە هەموویان پەیوەستن بە دیدی خودای تاک و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە چاودێریی جیهانیان پێ دەکات. لەو کەسایەتییە پیرۆزانەی بە ڕێکخستنی خوداییەوە پەیوەستن، ئێزدینا میر هەیە کە لە نەریتەکەدا ڕێزی لێ دەگیرێت. هەفت سڕ کەواتە لە بنەڕەتی هەموو ڕێکخستنە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدیدا جێ دەگرن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان ڕێک دەخات و چاودێریی دەکات، و لە سروودەکان و شوێنە پیرۆزەکان و ژیانی ئایینیی کۆمەڵگەکەدا ڕێزیان لێ دەگیرێت. حەوت نهێنی وەک بنەمای ئەم ڕێکخستنە پیرۆزە پێگە ناوەندییەکەیان لە دیدی ئێزیدیدا دەگرن، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک لە دڵی ئایینەکەدا.
هێما و واتا
هەفت سڕ لە هەموو شتێک زیاتر دیدی ئێزیدی بەرجەستە دەکەن بۆ خودای تاک و ڕێکخستنی پیرۆزی جیهان؛ حەوت هەڵقوڵاوە پیرۆزەکە کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە ئافراندەکە دەئافرێنێت و ڕێکی دەخات و چاودێریی دەکات. وەک حەوت نهێنی، نزیکیی خودا لە جیهان و ڕێکخستنە پیرۆزەکە دەردەبڕن کە خودا لە ڕێگەیەوە هەموو شتێک بەڕێوە دەبات.
هەفت سڕ هەروەها پیرۆزیی ژمارەی حەوت بەرجەستە دەکەن، ژمارەیەکی پیرۆز کە لە نەریتی ئێزیدی و زۆرێک لە نەریتە کۆنەکانی ناوچەکەدا دووبارە دەبێتەوە، هەروەها بیرۆکەی بەرجەستەبوونی خودا لە کەسایەتییە پیرۆزەکان و لە جیهاندا. بەوەی لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون، یەکتاپەرستیی قووڵی ئایینەکە دەردەبڕن، خودای تاک کە لە ڕێگەی هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانیەوە کار دەکات. لە هەموو ئەمانەدا هەفت سڕ بنەمای ئایینی ئێزیدین، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان ڕێک دەخات و چاودێریی دەکات، لە پیاوپیرۆزە گەورەکانی نەریتەکەدا بەرجەستە دەبن و لە سروودە پیرۆزەکان و شوێنە پیرۆزەکانی ڕێزیان لێ دەگیرێت. یەکێکن لە تایبەتمەندییە هەرە جیاواز و قووڵەکانی میراتی ئایینیی کورد، حەوت نهێنییەکەی ئایینی ئێزیدی، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک، کە تاووسی مەلەک سەرۆکیانە. دیدی خودای تاک و حەوت هەڵقوڵاوە پیرۆزەکەی لە کۆنترین و جوانترین دیدە ئایینییە پارێزراوەکانی ناو گەلی کوردە.
هەفت سڕ لە میراتی کوردیدا
هەفت سڕ هی ئێزیدیەتین، یەکێک لە کۆنترین و جیاوازترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد، ئایینێکی زیندووی زۆر کۆن و جوان. بەم پێیە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە پێگەیەکی تایبەت و ناوەندی لە میراتی ئایینیی کورددا دەگرن.
ئێزیدیەتی ئایینێکە کورد پەیڕەوی دەکەن، بە تایبەتی ئێزیدییە کورمانجی‌ئاخێوەکان، و یەکێکە لە جیاوازترین و کۆنترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد کە دیدێکی زۆر کۆن بۆ خودا دەپارێزێت. هەفت سڕ، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە بنەڕەتی ئەم ئایینەدا، کەواتە بەشێکی ناوەندیی میراتی ئایینیی کوردن، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک کە لە دیدی ئێزیدیدا خودا لە ڕێگەیانەوە چاودێریی جیهان دەکات. کۆمەڵگەی ئێزیدی ئایینەکەی خۆی و دیدەکەی بۆ خودای تاک و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە بە درێژایی چەندین سەدە پاراستووە، زۆرجار لە ڕووبەڕووبوونەوەی چەوساندنەوەی توند و تێگەیشتنی هەڵەدا؛ نەریتەکە شایانی ئەوەیە بە دروستی و ڕێزەوە، وەک ئایینێکی زیندووی قووڵ و کۆن، بناسرێت و تێی بگەین. ئێزیدیەتی و دیدەکەی بۆ هەفت سڕ، وەک یەکێک لە جیاوازترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد، بەشێکی بەهادارە لە میراتی ڕۆحیی کورد. لە خستنەڕووی هەفت سڕدا کەواتە یەکێک لە قووڵترین و جوانترین تایبەتمەندییەکانی میراتی ئایینیی گەلی کورد دەخەینە ڕوو، حەوت نهێنییەکەی ئایینی ئێزیدی، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک، وەک خودی ئێزیدییەکان لێیان تێدەگەن.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ئێزیدییەکان فرەپەرستن و حەوت خودا دەپەرستن؟ نەخێر؛ ئەمە تێگەیشتنێکی هەڵەی جیددییە. ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە، لە دەوری باوەڕ بە خودای تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، کۆ دەبێتەوە. هەفت سڕ، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، خودای جیاواز نین، بەڵکو لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون، لە ڕووناکیی خۆیەوە هاتوونەتە بوون و بەشدارن لە جەوهەری خودایی ئەو؛ ئەو ڕێگایەن کە خودای تاک جیهانی پێ ڕێک دەخات و چاودێریی دەکات. تێگەیشتنی دروست لە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە ئەوەیە وەک هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک لێیان تێبگەین، هاوشێوەی ئەوەی نەریتە یەکتاپەرستەکانی دیکە باسی فریشتە یان هەڵقوڵاوە پیرۆزەکان دەکەن، نەک وەک کۆمەڵێک خوداوەندی جیاواز.
ئایا سەرۆکی حەوتەکە، تاووسی مەلەک، بوونەوەرێکی خراپ یان کەوتووە؟ نەخێر، و دەبێت ئەمە بە ڕوونی و بە جەختەوە بوترێت، چونکە سەرچاوەی بوهتانێکی گەورە و زیانبەخشە دژی گەلی ئێزیدی. لە ئایینی ئێزیدیدا تاووسی مەلەک سەرۆکی فریشتە پیرۆزەکانە، بوونەوەرێکی تەواو چاک و خێرخواز، ڕابەری حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە خودا بەرپرسیاریی جیهانی پێ سپاردووە. هاوتاکردنی هەڵەی فریشتەی تاووس بە هەر کەسایەتییەکی خراپ یان کەوتوو، تێگەیشتنێکی هەڵەیە کە ڕەگی لە گریمانەکانی دەرەکییەکان دایە و بە تەواوی نامۆیە بە خودی ئایینی ئێزیدی و ڕەتی دەکاتەوە. سووکایەتییە و نادروستە و بەکارهاتووە بۆ پاساودانی چەندین سەدە چەوساندنەوەی دڕندانە و نادادپەروەرانە دژی گەلی ئێزیدی. ئێزیدییەکان وەک بوونەوەری تەواو چاک ڕێز لە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە دەگرن، هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک، و هەر پەیوەستکردنێکیان بە خراپەوە بوهتانێکە کە دەبێت ڕەت بکرێتەوە. ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرست و نادووانەگەرایە، کە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە تێیدا هەڵقوڵاوە تەواو چاکەکانن کە لە خودای تاک و چاکەوە دێن.
ئایا ئایینی ئێزیدی تێکەڵەیەکی ئاڵۆزە، یان نەریتێکی بەخۆیە؟ ئێزیدیەتی نەریتێکی ئایینیی جیاواز و کۆنی سەربەخۆیە، بە دیدی خۆی بۆ خودای تاک و حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە و بە سروودە پیرۆزەکان و شوێنە پیرۆزەکان و ڕێکخستنی ئایینیی خۆی. هەرچەندە، وەک هەموو نەریتەکانی ناوچەکە، بەشدارە لە میراتی ئایینیی فراوان و کۆنی ناوچەکە، ئایینێکی یەکگرتوو و جیاوازە کە شایانی ئەوەیە بە دروستی و ڕێزەوە و بەپێی تێگەیشتنی خۆی بناسرێت، وەک ئایینێکی زیندووی گەلی کورد.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاووسی مەلەک: فریشتەی تاووس، سەرۆکی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە
شێخ عەدی: پیاوپیرۆزە گەورەکەی ئایینەکە، بەرجەستەبوونی خودا
ئێزدینا میر: کەسایەتییەکی پیرۆزی نەریتی ئێزیدی
نەورۆز: جەژنی ساڵی نوێی جیهانی کوردی
شاماران: شاژنی مارە پیرۆزەکەی فۆلکلۆری کوردی
زەردەشت: پێغەمبەری ئایینی ئێرانیی کۆن
ئەمێشا سپێنتاکان: نەمرە پیرۆزەکانی نەریتی زەردەشتی
سیمورغ: باڵندە ئەفسانەییە گەورەکەی ئەفسانەی ئێرانی
پرسیارە باوەکان
هەفت سڕ لە ئایینی ئێزیدیدا چین؟
هەفت سڕ، بە واتای حەوت نهێنی، حەوت بوونەوەرە پیرۆز یان فریشتەکانی ئایینی ئێزیدین؛ لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون و خودا لە ڕێگەیانەوە جیهان ڕێک دەخات و چاودێریی دەکات. لە تێگەیشتنی ئێزیدیدا خودای تاک پێش ئافراندنی ئەم جیهانە لە ڕووناکیی خۆی هێناونیەتە بوون و چاودێریی هەموو ئافراندەکەی بەوان سپاردووە. ڕابەر و سەرۆکیان تاووسی مەلەکە، فریشتەی تاووس، و لە جیهاندا لە ڕێگەی نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانیانەوە بەرجەستە دەبن.
ئایا ئایینی ئێزیدی خودای زۆر دەپەرستێت؟
نەخێر؛ ئێزیدیەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە کە لە دەوری باوەڕ بە خودای تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، کۆ دەبێتەوە. هەفت سڕ، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، خودای جیاواز نین، بەڵکو لە خودای تاکەوە هەڵقوڵاون، لە ڕووناکیی خۆیەوە هاتوونەتە بوون و بەشدارن لە جەوهەری خودایی ئەو؛ ئەو ڕێگایەن کە خودای تاک جیهانی پێ ڕێک دەخات و چاودێریی دەکات. باشترین تێگەیشتن ئەوەیە وەک هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک لێیان تێبگەین، هاوشێوەی ئەوەی نەریتە یەکتاپەرستەکانی دیکە باسی فریشتە یان هەڵقوڵاوە پیرۆزەکانی خودای تاک دەکەن.
ناوی هەفت سڕ واتای چییە؟
ناوەکە وشە کوردییەکانی هەفت، بە واتای حەوت، و سڕ یان سور، بە واتای نهێنی یان ڕاز، بە مانای جەوهەرێکی شاراوە و پیرۆز، پێکەوە دەبەستێت. بەیەکەوە واتای حەوت نهێنی دەگەیەنێت. وشەی سڕ ئاماژە بە جەوهەری خودایی یان ڕاستییە پیرۆزەکە دەکات کە فریشتەکان لێی ئافرێنراون و لە ناخیاندا هەڵی دەگرن؛ هەندێک جار بە سوری خودا ناو دەبرێت. حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە هەر بە سادەیی حەوت فریشتەش ناو دەبرێن.
ڕابەری هەفت سڕ کێیە؟
ڕابەر و سەرۆکی حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە تاووسی مەلەکە، فریشتەی تاووس، کە خودا دەسەڵاتی بەسەر جیهاندا پێ بەخشیوە. لە ئایینی ئێزیدیدا تاووسی مەلەک سەرۆکی فریشتە پیرۆزەکانە، بوونەوەرێکی تەواو چاک و خێرخواز، پێشەنگی حەوت هەڵقوڵاوەکەی خودای تاک و ئەو کەسەی لە ژێر دەسەڵاتی خودادا بەرپرسیاری ئافراندەکەی لە ئەستۆدایە. هەر پەیوەستکردنێکی بە خراپەوە بوهتانێکە کە بە تەواوی نامۆیە بە ئایینی ئێزیدی و ئایینەکە ڕەتی دەکاتەوە.
چۆن حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە جیهاندا ئامادەن؟
لە نەریتی ئێزیدیدا حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە لە جیهاندا لە ڕێگەی نوێنەرە پیرۆزە زەمینییەکانیانەوە بەرجەستە دەبن؛ پیاوپیرۆزە گەورەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینەکە کە حەوتەکە بەوە لێک دەدرێنەوە لەواندا ئامادەن. پێشەنگیان شێخ عەدییە کە وەک بەرجەستەبوونێکی خودایی لێک دەدرێتەوە. کەسایەتییە پیرۆزەکانی دیکە، وەک شێخ شەمس و فەخرەدین و ناسردین و سەجادین، بە نوێنەرە زەمینییەکانی حەوتەکە دادەنرێن، پیاوپیرۆزە گەورەکان کە هەفت سڕ لەواندا لە جیهان ئامادەن.
ئایا هەفت سڕ بەشێکە لە میراتی کوردی؟
بەڵێ؛ هەفت سڕ هی ئێزیدیەتین، یەکێک لە کۆنترین و جیاوازترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد کە بە تایبەتی ئێزیدییە کورمانجی‌ئاخێوەکان پەیڕەوی دەکەن. حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، لە بنەڕەتی ئەم ئایینەدا، بەشێکی ناوەندیی میراتی ئایینیی کوردن. ئێزیدیەتی ئایینێکی زیندووی زۆر قووڵ و کۆنە کە بە درێژایی چەندین سەدە پارێزراوە و شایانی ئەوەیە بە دروستی و ڕێزەوە و بەپێی تێگەیشتنی خۆی بناسرێت.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
تاووسی مەلەک (فریشتەی تاووس) ـ Wikipedia
ئێزیدییەکان ـ Encyclopaedia Britannica
حەوت فریشتە و باوەڕی ئێزیدی ـ تێڕوانینێکی گشتی
Kurdish-History.com: تاووسی مەلەک