موزەففەر عومەر یان تەقیەدین لە ١١٧٨–١١٩١ حەمای حوکم کرد. پۆستی میسر و حەتتین و هەڵمەتی کۆتایی ڕۆژهەڵات ژیانێکی فراوانتر لە شارێک دەردەخەن.

ناعورەیەکی گەورەی داری لە تەنیشت بینای بەردین لەسەر عاسی لە حەما؛ بەنداوی نزم و کەناری سەوز و دار و بینای دوور
ناعورەی عاسی، وێنەی بێرنار گانیۆن، ٢ی نیسانی ٢٠١٠. دیمەنی ئێستا پاشخانی ڕووبار نیشان دەدات؛ دروستکردنی ئەم چەرخە بە دەستی عومەر ناسەلمێنێت. © Bernard Gagnon · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Author’s tilt-corrected photograph reused at web resolution without further creative changes.

کەسێک بە چەند ناو

مەلیک موزەففەر عومەر و تەقیەدین عومەر هەمان میری ئەیوبین. باوکی نوورەددەولە شاهەنشاه برای سەلاحەدین بوو. جان فەڕوخ‌شا بە برای عومەر دەناسێنێت نە ئامۆزای. [1] هارتمان لەدایکبوون ١١٣٩ و وەرگرتنی حەما و دەوروبەر لە سەلاحەدین ١١٧٨ دەدات. [2] ئەم پەیوەندییانە لە حاکمانی دواتری هەمان نازناو جیای دەکەنەوە.

پۆستی میسر و بانگکردنەوە

جان دانانی میسر لە کانوونی یەکەمی ١١٨٣ و بانگکردنەوەی ١١٨٦ دەدات. چاودێریی ئەفزەڵی کوڕی سەلاحەدینیش ئەرکی بوو، بەڵام ناکۆک بوون. دوای لەدەستدانی پۆست بیر لە باکووری ئەفریقا کردەوە؛ سەلاحەدین ڕایگۆڕی و مەنبج و مەعەرەتولنوعمان و مەیافارقینی لەناو ناوچەکانی دا پێی. [1] گۆڕانی پۆست و دانوسان هەبوو، نە نیشتەجێبوونی بەردەوام لە حەما.

حەتتین و ١١٨٧

جان ئامادەکاریی باکوور و ئاگر‌بەستی ئەنتاکیە پێش چوونە ناو سوپا دەڵێت. لە حەتتین باڵی ڕاستی بەڕێوە برد؛ دواتر لێکۆڵینەوەکە تیبنین و هەڵمەتی دوای سەرکەوتن دەگرێتەوە. [1] ئەرکی ناودار ڕۆڵەکەی لە لیستی هەموو شارەکانی سەلاحەدین ڕوونتر دەکات. فەرماندەیی باڵێک هەر فەتحێکی دواتر ناکاتە دەستکەوتی تاکەکەسی.

هەڵمەتی ڕۆژهەڵات و مردن

هارتمان بە وریایی دەیخوێنێتەوە. سەلاحەدین سوپای لە کاتی خۆی دەویست و لە دروستکردنی کێشەی دیاربەکر ئاگاداری دا؛ مەبەستی فراوانکردنی دژ بە فەرمان دڵنیا نییە. بەرەو ئەخڵات و مەلازگرت ڕۆیشت. لە هەڵمەتی گەمارۆ لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١١٩١ مرد و تەرمەکەی بۆ حەما هێنرا. سوپای کوڕی مەنسور محەممەدی بە جێنشین ناسی. [2] نە لە فەتحی قودس یان لە عەکا مرد.

بڕان لە حوکمی دواتری بنەماڵە

مانتران ئیدارەی ڕاستەوخۆی مەملوکیی ١٢٩٨–١٢٩٩ و دواتر دانانی ئەبو فیدای ١٣١٠ باس دەکات. [3] ئۆزایدن لە نەوەی عومەر دەیناسێنێت و مردنەکەی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٣٣١ دەدات. [4] مانتران دواتر حوکم و لابردنی کوڕەکەی دەڵێت. [3] ١١٧٨ تا ١٣٤١ دەکاتە ١٦٣ ساڵ، نە ٣٥٠ یان حوکمی بێ‌وەستان. ١٣٤١ ساڵی مردنی ئەبو فیدا نییە.

پشتگیریی زانست بە ناو

هارتمان شیعر و پشتگیریی زانا و وەقفی قوتابخانە لە میسر و شام تۆمار دەکات. [2] نووسینەکانی مێژوو و جوگرافیای ئەبو فیدا هی ژیانێکی دواتری جیاوازن کە ئۆزایدن لێی دەکۆڵێتەوە. [4] خزمایەتی ناسەلمێنێت هەموو دەستکەوتی دواتر ئەنجامی بەرنامەی دامەزرێنەر بووە. دوو ژیانەکە بەردەوامی و گۆڕانی دامەزراوە و پشتگیران نیشان دەدەن.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Hakan Can, An Ayyubid Prince Against the Crusaders: Al-Malik al-Muzaffar Taqi al-Din Umar, NEU Islamic Research Center Journal 10.2 (2024), pp. 863, 872–874. DOI: 10.32955/neu.istem.2024.10.2.18.
  2. Angelika Hartmann, el-Melikü’l-Muzaffer, TDV İslâm Ansiklopedisi (2004); Hama, the final expedition and patronage.
  3. Robert Mantran, Hama, TDV İslâm Ansiklopedisi (1997); the late Ayyubid and Mamluk succession.
  4. Abdülkerim Özaydın, Ebü’l-Fidâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 10 (1994), pp. 320–321; descent, appointment and death.
  5. Bernard Gagnon, Noria in Hama 01, 2 April 2010; Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.