پێشەکی
کڵێساکەی دوورگەی ئاکدامار یەکێکە لە شاهکارە گەورەکانی هونەری سەدەکانی ناوەڕاست لە ناوچەی کوردستان — کاتیدراڵێکی ئەرمەنیی هەزارساڵە کە لەسەر دوورگەیەکی بچووک لە ئاوە شینەکانی دەریاچەی وان ڕاوەستاوە، دیوارە بەردە سوورەکەی بە نەخشەبەرزە زیندووە هەڵکەندراوەکان داپۆشراوە. زیاتر لە هەزار ساڵ پێش ئێستا وەک کڵێسایەکی شاهانە دروست کراوە؛ کاتیدراڵی خاچی پیرۆز پێش هەموو شتێک بەو پشتێنەیەی پەیکەرسازی ناسراوە کە دەوروبەری دەرەوەی داوە و چیرۆکەکانی کتێبی پیرۆز بە بەرد دەگێڕێتەوە. گەوهەرێکی میراتە دەوڵەمەند و فرەلقەکەی ناوچەکەیە.
ئاکدامار، کڵێسایەکی شاهانە ڕازاوە بە نەخشە هەڵکەندراوەکان لەسەر دوورگەیەک لە دەریاچەیەکی گەورە، دیاردەیەکی سەرسوڕهێنەری بەرزاییەکانە. ئەم ناساندنە کڵێساکە، هونەر و مێژووەکەی دەخاتە بەرباس.
خاڵە سەرەکییەکان
• کڵێساکەی دوورگەی ئاکدامار کاتیدراڵێکی ئەرمەنیی سەدەکانی ناوەڕاستە لە دەریاچەی وان.
• بە کاتیدراڵی خاچی پیرۆز ناسراوە و تەمەنی زیاتر لە هەزار ساڵە.
• دەرەوەکەی بە نەخشەبەرزە بەردینە بەناوبانگە هەڵکەندراوەکانی دیمەنەکانی کتێبی پیرۆز داپۆشراوە.
• پاشایەکی ئەرمەنیی ناوچەکە وەک کڵێسایەکی شاهانە دروستی کردووە.
• لەسەر دوورگەیەکی بچووک ڕاوەستاوە و بەرهەمێکی بەناوبانگی هونەری سەدەکانی ناوەڕاستە.
زانیاریی خێرا
ناو: کاتیدراڵی خاچی پیرۆز (ئاکدامار)
جۆر: کڵێسایەکی ئەرمەنیی سەدەکانی ناوەڕاست
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
شوێن: دوورگەی ئاکدامار، دەریاچەی وان
دروستکردن: سەدەی 10 (نزیکەی 915–921)
بە چی ناسراوە: نەخشەبەرزە بەردینە هەڵکەندراوەکانی دەرەوە
دروستکەر: پاشایەکی ئەرمەنیی ڤاسپوراکان
شوێنی هەڵکەوتن: دوورگەیەکی بچووک لە دەریاچەکە
ناوەڕۆک
کڵێسایەکی شاهانە لەسەر دوورگەیەک
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئاکدامار لە کوێیە؟
ئاکدامار یەکێکە لە دوورگەکانی دەریاچەی وان، دەریاچە گەورە سۆداییەکەی بەرزاییەکانی ڕۆژهەڵات، لە بەرامبەر کەناری باشوور هەڵکەوتووە و نەک زۆر دوور لە شارۆچکەکانی نێوان وان و تەتڤان. گەشتێکی کورتی بەڵەم لە وشکانییەوە سەردانکەران دەگەیەنێتە دوورگە بەردینە بچووکەکە؛ کڵێساکە لە نێوان دارە بادامەکان ڕاوەستاوە و ئاوە شینەکە و چیا دوورەکان هەموو دەوروبەریان داوە. شوێنەکە — کڵێسایەکی وەک گەوهەر لەسەر دوورگەیەک لە دەریاچەیەکی درەوشاوە — یەکێکە لە جوانترین شوێنەکانی هەموو ناوچەکە.
کڵێسایەکی شاهانە لەسەر دوورگەیەک
کاتیدراڵی خاچی پیرۆز لە سەرەتای سەدەی دەیەم وەک کڵێسای شاهانەی پاشایەکی ئەرمەنی دروست کرا کە فەرمانڕەوایی شانشینی ڤاسپوراکانی لە دەوروبەری دەریاچەی وان دەکرد. جاران بەشێک بوو لە کۆمەڵەیەکی کۆشک و دێر لەسەر دوورگەکە، وەک نوێژگەی پاشا خزمەتی دەکرد و دواتر بۆ چەندین سەدە وەک دێر و بنکەی کڵێسای ئەرمەنی. بە پێکهاتەیەکی بچووک و ڕێژە جوانەکان و گومبەزێکی بەرزی مەخرووتی، نموونەیەکی جوانی تەلارسازیی ئەرمەنییە کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بە درێژایی ئەم بەرزاییانە گەشەی کرد.
دیوارە هەڵکەندراوەکان
ئەوەی ئاکدامار لە جیهاندا بەناوبانگ دەکات، پەیکەرسازیی نائاساییە کە دیوارە دەرەوەکانی داپۆشیوە. پشتێنەیەکی بەردەوامی نەخشەبەرزە هەڵکەندراوەکان دەوری کڵێساکەیان داوە، دیمەنەکانی کتێبی پیرۆز پیشان دەدەن — ئادەم و حەوا، داود و گۆلیات، یۆنا و ماسییە گەورەکە و زۆری دیکە — لەگەڵ پاشاکان و پیرۆزان و ئاژەڵان و ڕەزی ترێ. کەم کڵێسا لە هەر شوێنێک لە دەرەوەدا ئەوەندە بەدەوڵەمەندی ڕازاوەتەوە؛ نەخشە زیندوو و پڕژیانە هەڵکەندراوەکان دیوارەکان دەکەن بە جۆرێک لە کتێبی چیرۆکی بەردین. ئەم کۆمەڵە نەخش و پەیکەرە بە یەکێک لە دەستکەوتە گەورەکانی هونەری سەدەکانی ناوەڕاست لە ناوچەکە دادەنرێت.
بە درێژایی سەدەکان
کڵێساکە بۆ هەزار ساڵ شاهیدی مێژووە درێژەکەی گەلانی دەوروبەری دەریاچەی وان بوو. بە درێژایی سەدەکانی ناوەڕاست و سەدەکانی دواتر، هەر ناوەندی ژیان و زانستی مەسیحیی ئەرمەنی بوو، بەشێک لە پێکهاتە دەوڵەمەندە فرەنەتەوە و فرەئایینەکەی ناوچەکە لە پاڵ کورد و ئەوانی دیکە و کۆمەڵگە فراوانترەکانی بەرزاییەکان. لە ئاژاوەکانی سەرەتای سەدەی بیستەمدا کڵێساکە چۆڵ بوو و بۆ چەندین دەیە پشتگوێ خرا، مانەوەی مسۆگەر نەبوو، تا دواتر هەوڵەکان ڕوویان لە ڕزگارکردنی ئەم یادگارە بەنرخە کرد.
ئاکداماری ئەمڕۆ
لە کاتەکانی دواییدا کڵێساکەی دوورگەی ئاکدامار بە وریایی نۆژەن کرایەوە و وەک مۆزەخانە و یادگار دووبارە کرایەوە؛ جارێکی دیکە سەردانکەر و زیارەتکارانی بۆ دوورگەکە ڕاکێشایەوە. لە بەرامبەر شینیی دەریاچەی وان و پاشبنەمای چیاکان، ئەمڕۆ وەک یەکێک لە خۆشەویستترین نیشانەکانی ناوچەکە ڕاوەستاوە — شاهکارێکی هونەری سەدەکانی ناوەڕاست و بیرخەرەوەیەکی کاریگەری میراتە قووڵ و جۆراوجۆرەکە کە چین‌چین لە خاکی بەرزاییەکانی کوردستاندا جێگیر بووە.
هێڵی کات
نزیکەی 915–921 — کاتیدراڵی خاچی پیرۆز لەسەر دوورگەی ئاکدامار دروست دەکرێت.
سەردەمی سەدەکانی ناوەڕاست — وەک کڵێسایەکی شاهانە و دواتر دێر و بنکەی کڵێسا خزمەت دەکات.
بۆ چەندین سەدە — ئاکدامار هەر ناوەندێکی ژیانی مەسیحیی ئەرمەنی لە کەنار دەریاچەکەیە.
سەدەی 20 — کڵێساکە چۆڵ دەبێت و بۆ چەندین دەیە پشتگوێ دەخرێت.
کاتەکانی دوایی — نۆژەن دەکرێتەوە و وەک مۆزەخانە و یادگارێکی بەناوبانگ دووبارە دەکرێتەوە.
پرسیارە باوەکان
کڵێساکەی دوورگەی ئاکدامار چییە؟
کاتیدراڵی خاچی پیرۆزە، کڵێسایەکی ئەرمەنیی سەدەکانی ناوەڕاست کە لە سەرەتای سەدەی 10 لەسەر دوورگەیەک لە دەریاچەی وان دروست کراوە، بە نەخشەبەرزە هەڵکەندراوەکانی دەرەوە ناسراوە.
ئاکدامار لە کوێیە؟
ئاکدامار دوورگەیەکی بچووکە لە دەریاچەی وان، لە بەرامبەر کەناری باشوور، لە بەرزاییەکانی ڕۆژهەڵات لە نێوان شارۆچکەکانی وان و تەتڤان.
ئاکدامار بۆچی ناسراوە؟
بە پشتێنەی نەخشەبەرزە بەردینە زیندووە هەڵکەندراوەکان ناسراوە کە دیوارە دەرەوەکانی داپۆشیوە و دیمەنەکانی کتێبی پیرۆز پیشان دەدەن؛ ئەمانە دەیکەن بە یەکێک لە بەرهەمە گەورەکانی هونەری سەدەکانی ناوەڕاست لە ناوچەکە.
دەتوانیت سەردانی کڵێساکە بکەیت؟
بەڵێ. کڵێساکە نۆژەن کرایەوە و وەک مۆزەخانە و یادگار دووبارە کرایەوە، بە گەشتێکی کورتی بەڵەم دەگەیتە لای و یەکێکە لە بەناوبانگترین شوێنەکانی میراتی مێژوویی لە دەوروبەری دەریاچەی وان.
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
میراتە ئەرمەنییەکەی وان · شانشینی ڤاسپوراکان · هونەری کڵێساکانی سەدەکانی ناوەڕاست · دەریاچەی وان · وان · تەتڤان.