پێشەکی
ئاکرێ (بە کوردی: ئاکرێ؛ بە عەرەبی: عەقرە) شارۆچکەیەکی کۆنی کوردییە کە لەسەر لێژایی شاخێک لە پارێزگای دهۆک، لە ناوچەی بادینانی کوردستانی عێراق، دروست کراوە. ماڵە بەردینەکانی پلەپلە بە لێژایی شاخەکەدا لە سەرووی دۆڵێکی تەسک بەرز دەبنەوە؛ بەڵام ئاکرێ لە سەرانسەری جیهانی کوردیدا پێش هەموو شتێک بە یەک شت بەناوبانگە: نەورۆز.
هەموو بەهارێک ئاکرێ میوانداریی ئەو ئاهەنگەی نەورۆز دەکات کە بە شێوەیەکی بەربڵاو بە گەورەترین ئاهەنگی نەورۆزی کوردستان ناو دەبرێت؛ کاتێک هەزاران کەس بە شەو مەشخەڵە گڕدارەکان بە شاخەکەدا هەڵدەگرن و هەموو لێژاییەکە دەکەن بە ڕووبارێک لە ئاگر. ئەم ناساندنە شارۆچکەکە، ئەو جەژنە و ئەو واتایە دەخاتە ڕوو کە بۆ کورد لە هەموو شوێنێک هەیەتی.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئاکرێ (بە کوردی: ئاکرێ؛ بە عەرەبی: عەقرە) شارۆچکەیەکی کوردییە لە پارێزگای دهۆک، لە ناوچەی بادینانی کوردستانی عێراق.
• بە میوانداریی گەورەترین و سەرنجڕاکێشترین ئاهەنگی نەورۆزی کوردستان بەناوبانگە.
• لە شەوی نەورۆزدا هەزاران کەس مەشخەڵە گڕدارەکان بە شاخەکەدا هەڵدەگرن و شەڵاڵێکی بەناوبانگی ئاگر پێک دەهێنن.
• جەژنەکە بە ئەفسانەی کاوەی ئاسنگەرەوە بەستراوە، ئەفسانەی ڕزگاربوونی کورد.
• ئاکرێ شارۆچکەیەکی کۆنی سەر لێژایی شاخە کە جارێک کۆمەڵگەی جولەکە و مەسیحییشی تێدا بووە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): ئاکرێ
ناوی عەرەبی: عەقرە
وڵات / ناوچە: عێراق (باشوور / هەرێمی کوردستان)
پارێزگا: دهۆک
ناوچە: بادینان (بەهدینان)
شوێنی هەڵکەوتن: لەسەر لێژایی شاخێک دروست کراوە
خەڵک: زۆرینەی کورد
بەناوبانگ بە: گەورەترین ئاهەنگی نەورۆزی کوردستان
ناوەڕۆک
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئاکرێ لە کوێیە؟
ئاکرێ لە ناوچەی بادینانی کوردستانی عێراق، لە پارێزگای دهۆک، لە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری دهۆک و نەک زۆر دوور لە شارۆچکە شاخاوییەکەی ئامێدی، هەڵکەوتووە. کۆنە شارەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە پاڵی شاخێک دروست کراوە و ماڵەکانی چین بە چین بە لێژاییەکەدا لە سەرووی دۆڵێک بەرز دەبنەوە؛ شوێنێک کە دەبێت بە شانۆگەی سروشتیی جەژنە بەناوبانگەکەی.
قەزای دەوروبەری خاکێکی شاخ و دۆڵە بە تایبەتمەندیی بادینان، بە مێژوویەکی درێژی نیشتەجێبوون کە بۆ ناو قووڵایی سەردەمی کۆن دەگەڕێتەوە.
پایتەختی نەورۆزی کوردستان
بەناوبانگیی ئاکرێ لەسەر نەورۆز وەستاوە، سەری ساڵی کورد و جیهانی فراوانتری ئێرانی، کە لە 20–21ی ئازاردا جەژنی بۆ دەگیرێت. هەرچەندە نەورۆز لە سەرانسەری کوردستاندا دەگیرێت، هیچ شوێنێک وەک ئاکرێ بەڕێوەی نابات. لە شەوی پێش جەژنەکەدا هەزاران کەس بە مەشخەڵی گڕدارەوە بە شاخەکەی سەر شارۆچکەکەدا هەڵدەچن، تا هەموو لێژاییەکە بە ڕووبارێکی جووڵاوی ئاگر دەدرەوشێتەوە. دەیان هەزار بینەر تەماشای دەکەن و بە یاریی ئاگرین تاج لەسەر دیمەنەکە دادەنرێت. وێنەکانی شاخە گڕگرتووەکەی ئاکرێ بوونەتە هەندێک لە ئاسانناسراوترین هێماکانی ئاهەنگی نەتەوەیی کورد لە هەر شوێنێکی جیهاندا.
کاوە و واتای ئاگرەکە
ئاگرەکانی نەورۆز تەنها بۆ ئاهەنگ نین؛ واتایەکی قووڵ هەڵدەگرن. لە نەریتی کوردیدا نەورۆز یادی ئەفسانەی کاوەی ئاسنگەر دەکاتەوە، کە ڕاپەڕی بۆ ڕووخاندنی زەحاکی ستەمکار و ئاگرێکی گەورەی لەسەر شاخەکان هەڵکرد بۆ ئەوەی نیشان بدات خەڵک ئازاد بوون. بۆیە بۆ کورد نەورۆز جەژنی ڕزگاری و نوێبوونەوەیە، و شاخە بە مەشخەڵ ڕووناککراوەکەی ئاکرێ بەهێزترین دەربڕینی زیندوویەتی؛ دووبارە جەختکردنەوەیەکی ساڵانە لە ناسنامە و ئازادی.
شارۆچکەیەکی کۆنی شاخاوی
زۆر پێش ئەوەی ببێت بە پایتەختی نەورۆز، ئاکرێ شارۆچکەیەکی کۆن و چەندچین بوو. لێژایی شاخەکەی پڕە لە ماڵی کۆن و ئەشکەوت، و بۆ چەندین سەدە تەنها ماڵی موسڵمانە کوردەکان نەبوو، بەڵکو کۆمەڵگە جولەکە و مەسیحییەکانیشی لێ دەژیان، کە تا ئاڵۆزییە گەورەکانی سەدەی بیستەم لە گەڕەکەکانیدا ژیان. ئەو ئاکرێ کۆن و تێکەڵە بە زۆری نەماوە، بەڵام شارۆچکە بەردینە کۆنەکەی ماوەتەوە و وەک چەندین نەوەی پێشوو بە شاخەکەدا بەرز دەبێتەوە.
ئاکرێی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ ئاکرێ شارۆچکەیەکی کوردییە کە هەموو بەهارێک زەق دەبێتەوە، کاتێک سەردانکەران لە سەرانسەری هەرێمی کوردستان و دەرەوەی بە لێشاوی بۆ دێن تا نەورۆزەکەی ببینن. لە بەشی ماوەی ساڵدا شارۆچکەیەکی ئارامی شاخاویی بادینانە، بەڵام ناوەکەی لە خەیاڵی کوردیدا وەک ئەو شوێنە جێگیرە کە هەموو ئازارێک خودی شاخەکە بە ئاگر ڕووناک دەکرێتەوە بۆ ئاهەنگگێڕان بە خۆڕاگریی گەلێک.
هێڵی کات
سەردەمی کۆن — ئاکرێ وەک شارۆچکەیەکی سەر لێژایی شاخ لە شاخەکانی بادینان دادەمەزرێنرێت.
سەردەمی عوسمانی — موسڵمانە کوردەکان لەگەڵ کۆمەڵگە جولەکە و مەسیحییەکان لە شارۆچکەکە دەژین.
نیوەی سەدەی 20 — کۆمەڵگە جولەکەکەی ئاکرێ لە کاتی کۆچی بەکۆمەڵی جولەکەکانی عێراقدا دەڕوات.
لە 1991ەوە — لە ژێر خۆبەڕێوەبردنی کوردیدا نەورۆزی ئاکرێ گەشە دەکات و دەبێت بە ئاهەنگێکی سەرەکیی نەتەوەیی.
ئەمڕۆ — ئاکرێ میوانداریی گەورەترین جەژنی نەورۆزی کوردستان دەکات و دەیان هەزار کەس ڕادەکێشێت.
پرسیارە باوەکان
بۆچی ئاکرێ بەناوبانگە؟
ئاکرێ بە میوانداریی گەورەترین ئاهەنگی نەورۆزی کوردستان بەناوبانگە، کاتێک هەزاران کەس مەشخەڵە گڕدارەکان بە شاخەکەی سەر شارۆچکەکەدا هەڵدەگرن.
ناوی کوردیی ئاکرێ چییە؟
بە کوردی شارۆچکەکە بە ئاکرێ ناو دەبرێت؛ بە عەرەبی عەقرەیە.
کەی لە ئاکرێ جەژنی نەورۆز دەگیرێت؟
لە 20–21ی ئازار جەژنی نەورۆز دەگیرێت؛ لە ئاکرێ ڕێپێوانە گەورەکەی مەشخەڵ لە شەوی پێش ساڵی نوێدا بەڕێوە دەچێت.
نەورۆز یادی چی دەکاتەوە؟
لە نەریتی کوردیدا نەورۆز ئەفسانەی کاوەی ئاسنگەر دەهێنێتەوە یاد، کە زەحاکی ستەمکاری ڕووخاند و ئاگری هەڵکرد بۆ ڕاگەیاندنی ئازادی؛ بەمەش دەبێت بە جەژنی ڕزگاری و نوێبوونەوە.
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
نەورۆز · کاوەی ئاسنگەر · بادینان · دهۆک · ئامێدی · باشوور (کوردستانی عێراق).