پێشەکی
ئەمنە سوورە، «ئەمنی سوور»، مۆزەخانەیەکە لە سلێمانی کە وەک یەکێک لە کاریگەرترین یادگارەکانی هەرێمی کوردستانی عێراق ڕاوەستاوە. لە بارەگای پێشووی دەزگای ئەمنی ڕژێمی عێراقدایە، ئەو شوێنەی لە ساڵەکانی دەسەڵاتی بەعسدا زۆر کورد زیندانی کران و ئازاریان پێ گەیەنرا؛ بینا سوورەکە کە نیشانەی گوللەی پێوەیە پارێزراوە و کراوە بە شوێنی یادەوەری. ئازارەکانی گەلی کورد لە ژێر دەسەڵاتی ئەو سەردەمەدا بەڵگەدار دەکات، پێش هەموو شتێک هەڵمەتی ئەنفال و هێرشە کیمیاییەکەی سەر هەڵەبجە، و ڕێز لەوانە دەگرێت کە خۆیان ڕاگرت و بەرگرییان کرد. شوێنی خەم و یادکردنەوە و خۆڕاگرییە.
ئەمنە سوورە، بینایەکی بریندار کە کراوە بە مۆزەخانەی یادەوەری، شایەتی یەکێک لە تاریکترین بەشەکانی مێژووی کورد دەدات. ئەم ناساندنە بەو جدییەتەی شایستەیەتی لە چیرۆکەکەی دەڕوانێت.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئەمنە سوورە («ئەمنی سوور») مۆزەخانەیەکی یادکردنەوەیە لە سلێمانی.
• لە بارەگای هەرێمیی پێشووی دەزگای ئەمنی عێراقدایە.
• لە 1979 تا 1991 زۆر کورد لەوێ زیندانی کران و ئازاریان پێ گەیەنرا.
• ئێستا هەڵمەتی ئەنفال و هەڵەبجە و بەرگریی کورد بەڵگەدار دەکات.
• شوێنی یادکردنەوەی قوربانی و ڕزگاربووانی ئەو سەردەمەیە.
زانیارییە خێراکان
ناو: ئەمنە سوورە («ئەمنی سوور» / زیندانی سوور)
جۆر: مۆزەخانەی مافی مرۆڤ و مێژوو
وڵات / هەرێم: هەرێمی کوردستان، عێراق (باشوور)
شار: سلێمانی
بەکارهێنانی پێشوو: بارەگای هەرێمیی دەزگای ئەمن، 1979–1991
کردنەوە وەک مۆزەخانە: 2003
بابەتەکان: ئەنفال، هەڵەبجە، سەرکوت، بەرگری
بەڕێوەبەر: یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (ی.ن.ک)
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەمنە سوورە لە کوێیە؟
ئەمنە سوورە لە دڵی سلێمانیدایە، شارە مەزنە کولتوورییەکەی ڕۆژهەڵاتی هەرێمی کوردستانی عێراق، کە لە نێو چیاکانی ناوچەکەدا هەڵکەوتووە. مۆزەخانەکە لەگەڵ مۆزەخانەی سلێمانی و پارک و بازاڕەکانی شار یەکێکە لەو شوێنانەی زۆرترین سەردانی دەکرێت. بابەتەکانی بە نزیکی بە یادگارەکانی دیکەی ئەو سەردەمەوە پەیوەستی دەکەن، وەک یادگاری هەڵەبجە، کە قوربانییەکانی هێرشە کیمیاییەکەی 1988 بۆ سەر شارۆچکەی هەڵەبجە یاد دەکاتەوە.
ئەمنی سوور
بیناکە ناوەکەی، ئەمنە سوورە، «ئەمنی سوور»، لە ڕەنگی دیوارەکانی و مەبەستە ترسناکە پێشوویەکەی وەردەگرێت. لە 1979 تا 1991، لە سەردەمی دەسەڵاتی ڕژێمی بەعس لە عێراقدا، وەک بارەگای هەرێمیی باکووری دەزگای ئەمنی دەوڵەت بەکار هات. لەو ساڵانەدا زۆر کەس لە ناو دیوارەکانیدا دەستبەسەر کران، لەوانە خوێندکاران و چالاکوانانی کورد و کەسانی دیکە کە بە دوژمنی ڕژێم دادەنران، و زۆرێکیان لەوێ ئازارێکی زۆریان چێشت. بیناکە وەک بەڵگەیەکی بەرجەستەی ئامێری سەرکوت ڕاوەستاوە کە گەلی کورد لەو ماوەیەدا بەسەری برد، مێژوویەک کە مۆزەخانەکە بە ڕاستەوخۆیی و بە جدییەتەوە ڕووبەڕووی دەبێتەوە.
ڕاپەڕینی 1991
لە بەهاری 1991، لەو ڕاپەڕینەی دوای شەڕی کەنداو هات، خەڵکی ناوچەکە ڕاپەڕین و کۆمەڵە بیناکانی ئەمن لە سلێمانی گیران. شەڕە توندەکانی ئەو ڕۆژانە بیناکانیان شێواند و کونە گوللە و زیانی گوللەبارانی تۆپخانەیان پێوە هێشت، نیشانەگەلێک کە تا ئەمڕۆ لەسەر دیوارە سوورەکان ماونەتەوە. گرتنی ئەمنی سوور ساتێکی زۆر مانادار بوو؛ گرتنی یەکێک لە ترسناکترین هێماکانی دەسەڵاتی ڕژێم لە ناوچەکە. نیشانەی برینەکان لەسەر بیناکە بە ئەنقەست وەک بەشێک لە گۆڕانی دواتری پارێزران.
لە زیندانەوە بۆ مۆزەخانە
لە 2003 بارەگا پێشوویەکە وەک مۆزەخانە بۆ گشتی کرایەوە، شوێنەکە وەک یادگارێک و شوێنی فێربوون لەبارەی ئەو سەردەمە پارێزرا. کۆمەڵە بیناکە بینا زیانپێگەیشتووەکان و ژوورە دووبارە دروستکراوەکانی زیندان بە هەمان شێوەیان هەڵدەگرێت، و پێشانەکانی هەڵمەتەکانی توندوتیژی بەرامبەر گەلی کورد بەڵگەدار دەکەن، بە تایبەتی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنفال لە کۆتایی دەیەی 1980 و هێرشە کیمیاییەکەی سەر هەڵەبجە، هەروەها بەرگری و ڕزگاربوونی کۆمەڵەکە. لە نێو پێکهاتە پێشانگەییەکانیدا هۆڵێک هەیە کە بە هەزاران پارچە ئاوێنە و ڕووناکی پۆشراوە، هەر یەکەیان قوربانییەکی ئەنفال یاد دەکاتەوە؛ یادگارێکی کاریگەر بۆ قەبارەی لەدەستدانەکە.
شوێنێکی یادەوەری
ئەمنە سوورە ئەمڕۆ وەک یەکێک لە گرنگترین شوێنەکانی یادەوەری لە هەرێمی کوردستان ڕاوەستاوە؛ شوێنێک کە ئازاری ڕابردوو تێیدا دەپارێزرێت بۆ ئەوەی لەبیر نەکرێت، و ڕێز لە خۆڕاگریی گەلی کورد دەگیرێت. سەردانکەران دێن بۆ فێربوون، ماتەمگێڕان و بیرکردنەوە. بە هێشتنەوەی بینا بریندارەکە و مێژوویەکەی بە کراوەیی بۆ هەمووان، مۆزەخانەکە شایەتی بەشێکی ئازاربەخش دەدات و لە هەمان کاتدا خۆڕاگریی گەلێک پشتڕاست دەکاتەوە کە لێی ڕزگاری بوو. بە قووڵترین مانا، یادگارێکە بۆ هەردوو یادەوەری و خۆڕاگری.
ڕیزبەندیی کاتی
1979–1991 — بیناکە وەک بارەگای هەرێمیی ئەمن بەکار دەهێنرێت.
کۆتایی دەیەی 1980 — هەڵمەتی ئەنفال و هێرشی هەڵەبجە زیانێکی کارەساتبار بە کوردان دەگەیەنن.
1991 — لە ڕاپەڕیندا کۆمەڵە بیناکە دەگیرێت؛ نیشانەی برین لەسەر بیناکان بەجێ دەمێنێت.
2003 — ئەمنە سوورە وەک مۆزەخانەیەکی یادکردنەوە بۆ گشتی دەکرێتەوە.
ئەمڕۆ — وەک شوێنێکی سەرەکیی یادەوەری و فێربوون لە سلێمانی ڕاوەستاوە.
پرسیارە باوەکان
ئەمنە سوورە چییە؟
ئەمنە سوورە، «ئەمنی سوور»، مۆزەخانەیەکی یادکردنەوەیە لە سلێمانی، لە بارەگای هەرێمیی پێشووی دەزگای ئەمنی عێراق، کە زۆر کورد لە سەردەمی دەسەڵاتی بەعسدا تێیدا زیندانی کران و ئازاریان پێ گەیەنرا.
مۆزەخانەکە چی یاد دەکاتەوە؟
سەرکوتی گەلی کورد لەو سەردەمەدا بەڵگەدار دەکات، بە تایبەتی هەڵمەتی ئەنفال و هێرشە کیمیاییەکەی سەر هەڵەبجە، و ڕێز لە قوربانی و ڕزگاربووان و بەرگری دەگرێت.
بۆچی بیناکە نیشانەی برینی پێوەیە؟
کۆمەڵە بیناکە لە شەڕەکانی ڕاپەڕینی 1991دا زیانێکی قورسی بینی، و دیوارە گوللەلێدراوەکان و بینا وێرانەکانی بە ئەنقەست پارێزران کاتێک بوو بە مۆزەخانە.
کەی بوو بە مۆزەخانە؟
بارەگا پێشوویەکە لە 2003 وەک مۆزەخانە بۆ گشتی کرایەوە و وەک شوێنی یادەوەری و فێربوون بەڕێوە دەبرێت.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
هەڵمەتی ئەنفال · ڕاپەڕینی 1991 · یادەوەری و بەرگریی کورد · سلێمانی · یادگاری هەڵەبجە · هەڵەبجە.